نیازهای محیطی قزل آلای پرورشی

نیازهای محیطی قزل آلای پرورشی

۱- درجه حرارت آب :
با افزایش درجه حرارت آب میزان اشباع گازهای محلول در آب کاهش می یابد . همچنین افزایش و یا کاهش درجه حرارت از حدی معین ( ۱۲- تا ۱۶ درجه ) عمل دستگاه گوارش ماهی را مختل می نماید و بالاخره در رشد ماهی رکود ایجاد می نماید .
آزادماهیان به خاطر ساختار بدنشان قادر به تحمل درجه حرارت های بالا نیستند . ( بالاتر از ۲۰ درجه سانتی گراد ) . درجه حرارت مناسب برای رشد ماهی قزل آلا ۱۶ درجه سانتی گراد است .
۲- اکسیژن محلول در آب :
یکی از مهمترین عوامل اصلی در کیفیت آب مورد نیاز است . اکسیژن محلول به میزان بالاتر از ۶ میلیگرم در لیتر سبب رشد مناسب ماهی می شود و میزان ۸/۰ تا ۴ میلیگرم در لیتر موجب مرگ و میر ماهی قزل آلا می شود .. عوامل اصلی موثر در میزان اکسیژن محلول در آب عبارتن از دما ، شوری . افزایش شوری موجب کاهش درجه اشباع اکسیژن می شود .
۳- فشار اتمسفر : هر چه به سمت ارتفاع بالاتر از سطح دریا حرکت کنیم اکسیژن محول در آب کمتر می شود . تغییرات میزان اکسیژن به عوامل زیر ارتباط دارد :
الف ) افزایش فعالیت فتوسنتز زی شناوران ( فیتوپلانکتونها ) در روز موجب افزایش اکسیژن و در شب موجب کاهش آن می شود. و نیز بدلیل تولید CO2 در شب PHآب را کاهش داده و با مصرف CO2 در روز موجب افزایش PH آب می گردد.
ب) مواد آلی
نیاز ماهی قزل آلا به اکسیژن به عوامل زیربستگی دارد :
۱ ) اندازه ماهی : هر چه ماهی کوچک تر باشد اکسیژن بیشتری نیاز دارد .
۲ ) فعالیت ماهی : نیاز اکسیژن در هنگام فعالیت و تحرک و پس از مصرف غذا افزایش می یابد .
۳ ) درجه حرارت : در اثر افزایش حرارت ماهیان به اکسیژن بیشتری نیاز دارند
۴ ) استرس : موجب افزایش مصرف اکسیژن می شود .
نشانه های کمبود اکسیژن با تغییر در رفتار ماهی قابل تشخیص است .رفتارهایی مانند آمدن روی سطح آب قرار گرفتن در مسیر جریان ورودی آب اگر این وضعیت برای مدت طولانی ادامه یابد کمبود اکسیژن منجر به مرگ ماهیان می شود .


راه های کنترل غلظت اکسیژن در استخر :
الف ) هوادهی
ب) تغییر وضعیت حاصلخیزی آب با کنترل پلانگتون ها بخصوص در زمان تغییر فصول سال .
ج) افزایش جریان آب ورودی
د) طراحی مناسب استخرهای پرورش ماهی .
PH آب : یک قیاس از غلظت یون هیدروژن در آب است به ازاء هر ۱۰ واحد تغییر غلظت یون PHهیدروژن یک واحد تغییر می کند . در محدده یک تا ۱۴ تعریف شده است کهPH کمتر ار ۷ را اسیدی و بیش از ۷ را قلیایی می گوییم.
آبهای قلیایی : این نوع آبها در اثروجود ترکیبات کلسیم و سیلیس ایجاد می گردد .آلودگی های صنعتی و شکوفایی جلبکی میتواند آب را به شدت قلیایی کند . بالاتر از ۵/۸ تا ۹ برای ماهی سمی است PH قلیایی موجب صدمه زدن به آبشش و عدسی چشم در ماهی ها و همچنین تشدید اثرات سمی برخی از فلزات ( روی ) و دیگر ترکیبات ماند آمونیک می شود .
آبهای اسیدی : از منابع مردابی صخره های اسیدی و یا خاکهی ولفاته منشا می گیرد چنی آبهایی ممکن است در جریان سیل یا بارش باران بعد از خشکسالی دیده می شود. آبهای اسیدی باPH کمتز از ۵ تا ۶ برای ماهیان مضر است و باعث صدمه زدن به آبشش و پوست ماهی و سرانجام مرگ آن می شود.
گاز کربنیک : گازی است بی رنگ و بی بو که حلالیت زیادی در آب دارد و با توجه به غلضت کم آن میزان آن در آب کم است .این گاز آب را اسیدی می کند . در صورتیPH که آب از ۵/۴ کمتر باشد نشانه اثر مواد معدنی حل شده در آب است .این گاز در آب به سه حالت وجود دارد . گاز کربنیک محلول . یون بی کربنات و یون کربنات که غلضت هر یک بستگی بهPH محیط دارد .
روشهای کاهشCO2 محلول در آب :
الف : هوا دهی .
ب: افزایش PH از طریق هیدرواکسید کلسیم .
ج: کنترل تجمع مواد آلی رسوب شده در استخرها از طریق ارزیابی دقیق میزان غذادهی و افزایش دفعات غذادهی و تمیز نمودن به موقع استخر .
سختی کل آب : در اثر کاتیون های فلزات قلیایی مانند کلسیم و منیزیم به وجود می آید .
زمانی که میزان قلیائیت از میزان کل بیشتر شود کربنات ها و بی کربناتهای سدیم و پتاسیم بیش از کلسیم و منیزیم در محلول یافت می شود .
نیتریت : غلضت نیتریت معمولاٌ در آبهای طبیعی و پرورشی سالم پایین است ولی در اثر افزایش آلودگی با موادآلی و یا کاهش اکسیژن افزایش می یابد . نیتریت با هموگلوبین خون ترکیب می شود و ظرفیت نگهداری اکسیژن آن را کم می کند در نتیجه ماهی بر اثر کمبود اکسیژن خواهد مرد .نیترات در مجموع برای ماهی سمی نیست ولی در غلضت های بیش از چهارصد میلی گرم در لیتر برای ماهیان خطرناک است .
سولفید هیدروژن (N2S) : این ترکیب در استخر از طریق باکتری های بی هوازی حاصل می شوند و در بستر استخرهایی که مواد آلی تجمع نموده باشد به وفور یافت می شود . میزان ۰۰۲/ تا ۴/ میلی گرم در لیتر این گاز اثرات کشنده دارد و ضمن آسیب رساندن به آبشش ها سبب مرگ ماهی ها می شود .
آمونیاک : گاز آمونیاک محلول در آب به دو صورت یونیزه و غیر یونیزه موجود می باشد . آمونیاک غیره یونیزه که به شکل گاز NH3 می باشند بیشترین سمیت نسبت به یون آمونیوم برای ماهیان دارند . همچنین غلظت آمونیاک غیره یونیزه بستگی به PH و دمای آب دراد .در دمای بالا و PH قلیایی بیشترین مقدار آمونیاک در آب پدیدار می گرددلذا در محیطهای آبی که آمونیاک وجود دارد محیط به سوی اسیدی بایستی سوق داده شود تا احتمال آزاد شدن آمونیاک کمتر شود آمونیاک محلول در آب به چند طریق ایجاد می گردد .
الف ) تجزیه مواد آلی در استخرهای پرورش ماهی مقدار غذای ماهیان نباید در طول دوره پرورش تا مرحله عرضه به بازار ثابت باقی بماند میزان غذا را باید مطابق اندازه و سن ماهی تعیین نمود .درصد غذادهی به نسبت توده زنده یا ( بیوماس ) موجود در استخر که باید غذا داده شود مقدار ثابت نیست و با رشد ماهیان کاهش می یابد به این ترتیب مقدار غذادهی روزانه با افزایش وزن آنها کاهش می یابد . برآورد مقدار غذای ماهیان موجود در مزرعه و درجه حرارت آب بستگی دارد وزن متوسط را می توان با نمونه گیری و توزیع تعداد از جمعیت ماهیان بدست آورد . و اطلاعات صحیح و منظم راجب اندازه و وزن ماهیان را می تئان با نمونه گیری هفتگی یا هر دو هفته یک بار به دست آورد . در نمونه گیری باید دقت کرد که ماهیان نمونه از چند نقطه استخر صید شوند پس از این که وزن متوسط ماهیان در استخر مشخص شد تعداد تلفات را از تعداد کل ماهیان کم می کنیم و با توجه به درجه حرارت آب در جدول وابستگی حرارت آب به درصد غذای مورد نیاز میزان غذای روزانه را به ازای هر استخر مشخص می کند.

 

تحریك تولید مثل در ماهی

تحریك تولید مثل در ماهی


در میان مهم ترین پیشرفت هایی که در زمینه ی آبزی پروری در طول چند دهه ی اخیر به وقوع پیوسته است، توسعه ی تکنیک های القاء تولیدمثل در ماهی قرار دارد. این تکنیک ها به پرورش دهندگان اجازه می دهد تا به مولد سازی و پرورش گونه هایی که بطور طبیعی در شرایط پرورشی قادر به تکثیر نمی باشند ، بپردازند و زمان تکثیر ماهیان پرورشی را مطابق با چرخه ی تولیدی دستکاری نمایند.

برخی از گونه ها، به خاطر شرایط محیطی یا پرورشی که با شرایط طبیعی شان متفاوت می باشد؛ از قبیل دمای آب یا مواد مختلف موجود در طبیعت ، قادر به تولیدمثل در شرایط اسارت نیستند. این شرایط برای مولدین استرس زا بوده و یا عناصر مورد نیاز برای کامل شدن فرایند تولیدمثل را فراهم نمی کنند.

ماهی ممکن است در شرایط پرورشی، در زمان مطلوب قادر به تولیدمثل نباشد، از این رو تغییر در سیکل تولیدمثل مناسب خواهد بود. این شرایط به پرورش دهنده اجازه می دهد تا:



۱) ماهی را خارج از فصل طبیعیِ تکثیر، بدست آورد که موجب طولانی تر شدن زمان پرورش و یا تولید ماهیان دورگه با سایر گونه ها می شود؛

۲) سبب بهبود بازدهی میزان تولیدمثل ماهی با توجه به داده های از پیش تعیین شده می شود؛

۳) میزان زنده مانی لاروها، تحت شرایط کنترل شده ی کارگاه تکثیر، از طریق لقاح مصنوعی و انکوباسیون تخم ها، افزایش می یابد.

به این دلایل، استفاده از تکنیک های مناسب برای تغییر سیکل تولیدمثل ، ابزار مناسبی برای تکثیر ماهی می باشد.

● زمینه: تولیدمثل در طبیعت

در ماهیها ، فرایند تکثیر شامل سه مرحله ی اصلی زیر است:

۱) رسیدگی (Maturation) : تکامل سلول های جنسی (تخمک و اسپرم) تا زمانیکه قادر به لقاح باشند؛

۲) ائولاسیون (Ovulation) : جدا شدن تخمک از تخمدان ؛ و

۳) تخم ریزی (Spawning) : رها سازی تخمک و اسپرم در محیط خارج بصورت واحد مجزا.

در ماهی ، همانند تمام مهره داران عالی، هورمون ها نقش تعیین کننده ای در فرایند تولیدمثل بر عهده دارند. هورمون ها پیام رسان های شیمیایی هستند که توسط اندام های خاصی، از قبیل غده ی هیپوفیز، به جریان خون ریخته می شوند. هورمون ها از طریق جریان خون به دیگر بافت ها انتقال می یابند و این بافت ها به طرق مختلف به این هورمون ها پاسخ می دهند.یکی از این پاسخ ها، آزاد شدن هورمون های دیگر از این بافت ها می باشد که این فرایند خود نیز پاسخ های دیگری در بافت های دیگر را در پی دارد. بافت های اولیه ی درگیر در رهاسازی هورمون، هیپوتالاموس، غده ی هیپوفیز و غدد جنسی می باشد.

ماهیان تحت شرایطی تولیدمثل می کنند که محیط برای زنده ماندن لاروها در شرایط مطلوب باشد. خیلی قبل از تخم ریزی، راهنماهای فصلی موجب آغاز فرایند رسیدگی می شوند.در بسیاری از ماهیها ، این مرحله تا یکسال به طول می انجامد. زمانیکه سلول های جنسی به رسیدگی می رسند، محرک های محیطی که از شرایط مطلوب برای لاروها حکایت دارد، موجب ائولاسیون و تخم ریزی در ماهی می شوند. به عنوان مثال محرک های محیطی عبارتند از ، تغییر دوره ی نوری (فتوپریود) ، دما ، بارندگی و قابلیت دسترسی به غذا.گیرنده های حسی مختلفی، از قبیل چشم، غده ی پینه آل (اندامی در بخش فوقانی مغز جلویی که به نور حساس است)، اندام های بویایی، جوانه های چشایی و گیرنده های دمایی، در دریافت این تغییرات دخیل اند.

هیپوتالاموس، واقع در پایه ی مغز، به سیگنال هایی که از گیرنده ها فرستاده می شود، حساس می باشد و در پاسخ به محرک های محیطی با آزاد کردن هورمون پاسخ می دهد. اصلی ترین هورمون، هورمون آزاد کننده ی گنادوتروپین (GnRH) می باشد، که از هیپوتالاموس به هیپوفیز منتقل می شود. غده ی هیپوفیز عهده دار کنش های مختلفی از قبیل رشد و تولیدمثل می باشد.سلول های مخصوصی از هیپوفیز، هورمون آزاد کننده ی گنادوتروپین را دریافت کرده و به دنبال آن هورمون گنادوتروپین را به داخل خون آزاد می کند. هورمون های گنادوتروپیکی به غدد جنسی انتقال می یابد.در نتیجه این عمل، استروئید های مسوول رسیدگی نهایی سلول های جنسی سنتز می شود.رسیدگی تخمک یک فرایند طولانی بوده که تغییرات پیچیده ی فیزیولوژیکی و بیوشیمیایی را شامل می شود. یکی از مراحل مهم، زرده سازی (ویتلوژنز) می باشد. در این مرحله پروتئین زرده ایی که در کبد تولید شده به تخمدان انتقال یافته و در تخم ذخیره می شود. زرده به عنوان منبع غذایی برای جنین در حال تکامل مهم است.

همچنین مراحل مهاجرت و شکسته شدن هسته(GVBD) نیز مهم می باشد. قبل از مهاجرت، هسته یا وزیکول ژرمینال در مرکز تخمک در مرحله ی غیر فعال قرار دارد.در این مرحله ، تخمک ها از لحاظ فیزیولوژیکی و ژنتیکی قادر به لقاح نمی باشند، حتی اگر ظاهر یک تخمک کاملا رسیده را داشته باشند. هنگامیکه شرایط برای رسیدگی نهایی فراهم شود، هسته دوباره فعالیت خود را از سر می گیرد و مهاجرت هسته به یک سمت تخمک آغاز می شود. نهایتا دیواره ی هسته شکسته شده و کروموزوم ها به داخل سلول رها می شوند.

رسیدگی تخمک بوسیله ی تکنیک بیوپسی قابل تعیین می باشد. تخمک ها از تخمدان برداشت شده و با محلول مخصوص شفاف می شود. سپس زیر میکروسکوپ مورد بررسی قرار می گیرد. در تخمک های رسیده ، مهاجرت هسته به یک طرف سلول بطور کامل انجام خواهد شد.

بعد از رسیدگی تخمک ، موادی به نام پروستاگلاندین سنتز می شود. این مواد باعث ائولاسیون تخمک می شود که در اثر آن فولیکول که تخمک را دربر گرفته است، پاره می شود.سپس تخمک ها به داخل حفره ی بدن یا حفره ی تخمدان و بعد از این به داخل محیط آب ریخته می شود. بعد از ائولاسیون کیفیت تخمک ها به سرعت کاهش می یابد.

ماهی های حاوی تخمک های رها نشده از غدد جنسی را اصطلاحا " سبز(green)" می نامند. واژه ی رسیده (ripe) برای توضیح ماهیهایی با سلول های جنسی که از تخمدان به حفره ی تخمدان ریخته شده اند، بکار می رود. ماهیهای رسیده را می توان تخم کشی نمود ولی از ماهیهای سبز نمی توان به منظور استحصال تخمک استفاده نمود.

● القاء تولیدمثل

دو استراتژی برای القاء تولیدمثل در ماهی وجود دارد.اولین استراتژی آنست که محیطی مشابه آنچه که در طبیعت برای تولیدمثل آنها لازم است، فراهم شود. برای مثال، گربه ماهی در فضایی محصور مانند کُنده ی میان تهی درخت قادر به تخم ریزی است. پرورش دهنده می تواند با قرار دادن قوطی شیر در استخر، محیط طبیعی این ماهی را شبیه سازی کند. وجود گیاه و افزایش دما معمولا برای ماهی طلایی مورد استفاده قرار می گیرد. تغییر در دوره ی نوری در کارگاه تکثیر می تواند موجب جلو انداختن یا تاخیر در رسیدگی و ائولاسیونِ بسیاری از آزاد ماهیان و قزل آلا شود.

دومین استراتژی تزریق هورمون بوسیله ی هورمون های طبیعیِ تولیدمثلی یا هورمون های آنالوگ سنتتیک می باشد. این روش تنها در ماهیهایی قابل استفاده است که ماهی آماده ی تخم ریزی و دارای تخمک های رسیده ایی باشد که عمل مهاجرت هسته در آنها اتفاق افتاده باشد.اغلب دو استراتژی بصورت متوالی استفاده می شود: ابتدا دستکاری در رسیدگی انجام شده و در بعد ائولاسیون القاء می گردد.

تعداد زیادی هورمون برای القاء تولیدمثل در ماهیان استفاده می شود.در چند سال گذشته دو روش بوجود آمده که با کمترین هزینه بیشترین شانس برای موفقیت را در پی دارد. این دو روش عبارتند از تزریق هورمون GnRH آنالوگ به همراه ضد دوپامین [در کپور ماهیان و گربه ماهی] و تزریق گنادوتروپین.

● GnRH آنالوگ به همراه ضد دوپامین

هورمون آزاد کننده ی هورمون زرده ساز (LHRH) ، هورمون پستانداران نامیده می شود که برای القاء ترشح هورمون های تولیدمثلی بطور موفقیت آمیز مورد استفاده قرار گرفته است. در سال های اخیر نوع سنتتیک LHRH، که به بصورت LHRHa بیان می شود، توسعه یافته است که از نوع طبیعی آن موثرتر است. بدین خاطر که خالص تر بوده و توسط ماهی به سرعت متابولیزه نشده و برای مدت طولانی تری فعال باقی می ماند.

تحت شرایط طبیعی ، ساز و کار بازخوردی در ماهی وجود دارد که ترشح گنادوتروپین را محدود می کند. این ساز و کار ماده ی شیمیایی به نام دوپامین می باشد که مانع فعالیت LHRH می گردد. زمانیکه دوپامین در ماهی وجود دارد حتی تزریق LHRHa نیز با موفقیت محدودی همراه است. اغلب برای محدود کردن تاثیر دوپامین از مواد ضد دوپامین استفاده می شود. زمانیکه LHRHa به همراه ضد دوپامین مورد استفاده قرار می گیرد، میزان موفقیت تکثیر شدیدا افزایش می یابد.

● گنادوتروپین

دو نوع عصاره ی گنادوتروپین برای القاء ائولاسیون در ماهی مورد استفاده قرار می گیرد: گنادوتروپین کوریونیک انسان (HCG) و عصاره ی غده ی هیپوفیز ماهی. عصاره ی غده ی هیپوفیز با برداشت غده ی هیپوفیز از یک ماهی و استحصال هورمون از آن انجام می گیرد که ممکن است به ماهی دیگری نیز تزریق شود. این هورمون برای کپور ، گربه ماهی، آزاد ماهی و دیگر ماهیها قابل استفاده است. گنادوتروپین کوریونیک انسان (HCG) دارای سه مزیت در مقایسه با عصاره ی غده ی هیپوفیز می باشد:

۱) خیلی ارزان تر است،

۲) پایدارتر است،

۳) در فرم خالص قابل تهیه است.

روش ها

جزئیات القاء تولیدمثل از گونه ایی به گونه ی دیگر متفاوت است. همچنین بر اساس اهداف و ابزار پرورش دهندگان متغیر می باشد. باید اشاره نمود که تکنیک هایی که در زیر بیان شده در تمام موقعیت ها قابل استفاده نیست. پرورش دهندگان باید به دنبال تکنیک هایی باشند که برای گونه های مورد پرورش آنها توسعه یافته است و آنهایی را انتخاب کنند که برای شرایط کاری آنها بهترین باشد.

مولدین

مولدین باید سریع الرشد، عاری از بیماری و از لحاظ جنسی رسیده باشند. چندین شاخص برای رسیدگی جنسی ماهی وجود دارد:

▪ ماده:

ـ شکم گرد و نرم است.

ـ منفذ تناسلی متورم، بیرون زده و قرمز رنگ است.

ـ مخرج اغلب متورم و قرمز رنگ می باشد.

ـ خصوصیات ثانویه جنسی قابل مشاهده است.

▪ نر:

ـ اسپرم با فشار آرام به ناحیه ی شکم از بدن خارج می شود.

ـ خصوصیات ثانویه جنسی قابل مشاهده است.

مولدین باید با آرامش کامل حمل و نقل و دستکاری شوند. آنها از لحاظ فیزیکی خیلی اسیب پذیر بوده و ممکن است در اثر افتادن یا دستکاری نامناسب و خشن بمیرند. اغلب ، منابع پرورش دهندگان به سمت تولید مولدین لاین و داشتن ماهیان سالم در حال توسعه می باشد.پتانسیل برگشت این سرمایه گذاری به راحتی در اثر دستکاری نامناسب مولدین از بین خواهد رفت.

زمانیکه مولدین در استخر یا پِن (توری محصور) نگهداری می شوند، تمام پارامترهای کیفی ، از قبیل دما و اکسیژن، باید در حد اپتیمم (مطلوب) نگه داشته شود.یکی از شرایط مطلوب کیفیت بالای نگهداری مولدین، بر قرار کردن شرایط متعادل غذایی است. اگر ماهی از یک شرایط محیطی به شرایط دیگر منتقل گردد باید فرصت سازگاری به ماهی داده شود. در هنگام دستکاری برقراری آرامش باید یک اصل باشد.پوشاندن ماهی با یک کرباس یا پارچه ی مرطوب ، یا پوشاندن ظروف حمل و نقل برای نرسیدن نور به ماهی، به آرام نگه داشتن ماهی کمک خواهد نمود. مواد آرام کننده در هنگام تزریق یا تخم کشی مورد استفاده قرار می گیرد.

● تزریق هورمون به بدن ماهی

دو مکان رایج برای تزریق هورمون به بدن ماهی وجود دارد. تزریق داخل صفاقی (در حفره ی بدن) در بخش شکمی ماهی زیر باله ی شکمی یا باله ی سینه ای انجام می گیرد(تصویر ۲ ۱).تزریق عضلانی معمولا در بخش پشتی بدن ماهی بالای خط جانبی و زیر بخش قدامی باله ی پشتی صورت می پذیرد. در هر دو روش، مکان قرار گرفتن سوزن مهم می باشد بطوریکه در زیر فلس قرار گیرد.

معمولا دو دُز از هورمون مورد استفاده قرار می گیرد: یک دُز مقدماتی و یک دُز قطعی یا نهایی.بین این دو دُز یک فاصله ی زمانی ۱۲ ۲۴ ساعته در نظر گرفته می شود. معمولا دُز مقدماتی ۱۰ درصد از کل مقدار هورمون را به خود اختصاص می دهد. برای برخی از ماهیان ، چندین دُز مقدماتی ضروریست.

تخم کشی (Stripping)

تخم کشی تا حد ممکن باید بلافاصله بعد از ائولاسیون باشد. ماهی باید بیهوش شده و ۶ ۱۲ ساعت بعد از تزریق دوم باید مورد بررسی قرار گیرد. قبل از تخم کشی ، هر دو ماهی نر و ماده باید تمیز و ناحیه ی اطراف منفذ تناسلی با یک حوله ی نرم، خشک شود تا باقیمانده ی ماده ی بیهوشی موجب مرگ اسپرم نشود. آب، موکوس ماهی، مدفوع و خون نباید در هنگام تخم کشی با سلول های جنسی ترکیب شود.

برای تخم کشی ماهی ماده، باید ناحیه ی دمی با یک دست نگه داشته شود و با دست دیگر به آرامی به ناحیه ی شکمی ماهی فشار وارد گردد.اگر ائولاسیون اتفاق افتاده باشد، جریانی از تخم مشاهده خواهد شد.اگر تنها تعداد کمی تخم ار بدن خارج شد ، ماهی هنوز "سبز" بوده و باید به حوضچه ی نگهداری برگردانده شود.ناحیه ی شکمی باید از جلو به عقب ماساژ داده شود تا تمام تخمک ها از بدن خارج شود .
 
کانون دانش

پرورش میگو

بیولوژی میگوی آب شیرین

 پراكنش

گونههای میگوی آب شیرین جنس Macrobrachium در سراسر مناطق گرمسیری و نیمه گرمسیری جهان پراكنده­اند. اینگونهها در اغلب آبهای شیرین داخلی شامل دریاچهها ، رودخانــهها، باتلاقها ، نهرهای آبیاری ، كانالها و استخرها و حوزهها یافت میشوند. اغلب گونهها در مراحل نخستین چرخه زندگیشان به آب لب شور نیاز دارند و بنا بر این در آبهایی یافت میشوند كه مستقیم یا غیر مستقیم به دریا میپیوندند، هر چند بعضی از آنها چرخه زندگیشان را در دریاچههای داخلی آب شور یا آب شیرین كامل میكنند. بعضی از گونهها ، رودخانههایی با آب شفاف را ترجیح میدهند، در حالی كه بعضی دیگر در آبهای بسیار گلآلود یافت میشوند.

 چرخه زندگی :

برای رشد ، تمام میگوهای آب شیرین (مانند سایر سختپوستان) بطور منظم اسكلت خارجی یا پوسته خود را میاندازند. این فرآیند به پوست اندازی موسوم است و با افزایش ناگهانی در اندازه و وزن همراه است. چهار شكل مشخص در چرخه زندگی میگوی آب شیرین وجود دارد: تخم ، لارو ، پست لارو ، و بالغ .

این جانوران همه چیز خوارند و جیره غذایی آنها در نهایت شامل حشرات آبزی و لاروهایشان، جلبكها ، دانه گیاهان ، حبوبات ، بذر و گیاهان ، میوهها ، نرمتنان ریز و سخت پوستان ، گوشت ماهی و پس ماندههای ماهی و سایر جانوران است. به علاوه ممكن است همجنس خوار باشند.



 
عملیات پرورشی كه شامل موارد زیر است

مدیریت استخر

   گیاهان امتداد دیوارههای استخر ، فرسایش آنها را به حداقل میرسانند و زیر خط آب نیز غذا و زیستگاهی برای میگوها فراهم میكنند. به هر حال باید توجه داشت كه رشد آنها نباید چنان زیاد شود كه با برداشت كردن تداخل به وجود آید. از رشد گیاهان ریشه دار آبزی و جلبكهای كفزی نیز باید با اعمال مدیریتی جلوگیری كرد. استخرهای تازه باید آهك پاشی شوند. در عمل ، كاربرد استاندارد 1000Kg/ha  سنگ آهك كشاورزی هر بار پس از تخلیه استخر پرورش میگوی آب شیرین توصیه میشود. پس از آهك دهی استخرها بیش از میگودار كردن آنها پر میشوند. كود دهی در كشت میگوی آب شیرین به ندرت لازم میشود. در هر حال استخرهای ساخته شده در خاكهای شنیرسی ممكن است نیاز به كوددهی داشته باشند. اجرا كننده باید در طی مدت پرورش ، مراقب خوب نگه داشتن استخرها باشد . برای جلوگیری از فرسایش دیوارهها ، كنترل گیاهان ریشه دار آبزی ، تعمیر و نگهداری تجهیزات خروجی و ورودی آب به ویژه توریها بـاید مـراقـبت خـاصـی انجام گیرد. گیاهان Elodea spp. و Hydrilla spp. بستر خوبی برای میگوها میسازند.

 میگودار كردن:

     پست لاروها را میتوان بلافاصله پـس از پـر آب شـدن اسـتخرهـا در آنها ریخت . معمولاً پست لاروهایی كه تنها 4-1 هفته سن دارند ( پس از دگردیسی ) برای میگودار كردن استخرها به كار برده میشوند كه تا زمان برداشت در آن باقی میمانند. به محض ورود پست لاروها به كناره استخر باید دقت شود كه در پی شناور كردن كیسه­های انتقال در استخر به مدت 15 دقیقه قبل از خالی كردن آنها در آب به درجه حرارت استخر عادت داده شوند.

اختلاف PH استخر و كیسه انتقال نیز موجب مرگ و میر میشود. میزان میگودار كردن استخر به اندازه بازاری مطلوب و مدیریت استخر ، خصوصاً روش برداشت ، بستگی دارد. در جاهایی كه اندازه مطلوب برای فروش حدود 70 گرم ( سرزده ) است و بسیاری از استخرها به علت ذخیره آب فصلی دچار محدودیت فصلی در حدود 8 ماه هستند ، پیشنهاد میشود میزان میگو 5 پست لارو در متر مربع (5000/ha) باشد.

 تغذیه:

الف ) نوع تغذیه

كشت تجارتی موفق میگوی آب شیرین به غذای مكمل نیاز دارد. نوع این غذا بسیار متنوع است و مواد زیر را در بر دارد : مواد خام جانوری یا گیاهی ، مخلوطهای غذایی تهیه شده در كنار استخر و غذاهای تركیبی . در بعضی جاها نیز از برنـج و محـصولات فـرعـی بـرنـج به صـورت مـخلوط با غذاهای دیگر استفاده میشود. ضریب غذایی 2:1-3:1  برای جیره های تركیبی مورد انتظار است . ضریبب غذایی مواد تر همچون ماهیهای هرز به علت رطوبت بسیار آنها بالاتر است ( شاید 7:1-9:1 ) .

ب ) مقدار تغذیه :

تـوصـیه كلی و كار ساز برای مقدار تغذیه روزانه وجود ندارد زیرا این مقدار بستگی به اندازه و تعداد میگوها در استخر ، كیفیت آب و خاصیت غذا دارد. بهترین رهنمود برای مجریان استخر ، تغذیه تا حد تقاضاست . غذا به طور معمول در اطراف محیط استخر در محلهای كم عمق كه منطقه خوبی برای تغذیه است پخش میشود. در بعضی از مواقع غذا به " منطقه تغذیه " در چند متری كناره محدود میگردد. در هر دو مورد مجری استخر میتواند ببیند چه مقدار غذا مصرف شده است. اگر هیچ غذایی در روز بعد باقی نماند ، مقدار غذا باید افزایش یابد. اگر مقدار زیادی غذا بماند ، مقدار آن را باید كاهش داد و یا حتی به مدت یك روز قطع كرد.

مقدار اولیه غذای پیشنهادی با استفاده از جیره خشك ، همچون غذای تركیبی جوجه در یك استخر دارای 5 عدد در متر مربع باید در حدود 6/25 Kg/ha در روز باشد.

میزان تغذیه روزانه به تدریج از مقدار اولیه 6/25 Kg/ha در روز ، به هنگام برداشت بسیار افزایش مییابد. به عنوان مثال احتمال میرود كه میزان غذا در روزهای پیش از برداشت یكجای تولید استخر  1250 Kg به حد بالای 37/5 Kg/ha در روز برسد.(پس از 8-6 ماه ).

برداشت :

    زمان برداشت بستگی به میزان رشد و اندازه بازاری مطلوب و تا حدی تكنیك مدیریت استخر دارد. اصولاً در مدیریت استخر میگوی آب شیرین دو روش بسیار رایج وجود دارد. نخست ، تكنیك پرورش دستهای كه امكان می­دهد جانوران تا اندازه بازاری متوسط یا تا هنگام تخلیه استخر به دلایل دیگر (مثلاً كمبود آب ، پایین بودن درجه حرارت) رشد كنند، و سپس تمام محصول برداشت میشود. تكنیك دیگر ، پرورش مداوم است به این ترتیب كه معمولاً یكبار در سال با تراكمی بسیار بیشتر از پرورش دستهای به میگودار كردن استخر میپردازند و معمولاً پس از 7-5 ماه بسته به میزان رشد ( درجه حرارت ) و اندازه قابل فروش محلی ، جانوران با اندازه بازاری به وسیله پره در فواصل زمانی منظم دستچین میشوند. استخرها را معمولاً به طور كامل هر ماه یكبار و یا نصف استخر را ماهی دو بار برای جلوگیری از گل آلودگی تمام استخر پره كشی میكنند.

 

 عملیات پس از برداشت :

اغلب میگوهای آب شیرین ، در نزدیكی محل پرورش در یخ یا زنده فروخته میشوند. میگوها را نیز میتوان در تانكهای حمل هوادار به مشتریان عرضه كرد. میگوهای آب شیرین خصوصاً در معرض صدمات آنزیمی پس از برداشت و مرگ هستند و بعضی پرورش دهندگان میگوها را در آب یخ فرو میكنند و آنها را در آب 65 درجه سانتیگراد به مدت 20-15 ثانیه نگه میدارند تا سفید شوند و سپس آنها را در یخ به فروشگاه حمل میكنند.

 

انواع استخرها و روشهای پرورش

 استخرهای پرستاری :

بعضی پرورش دهندگان استخرهای پرستاری را برای پرورش پست لاروهای تازه دگردیسی یافته به كار میبرند و جانوران در این استخر به مدت 2-1 ماه قبل از برداشت رشد میكنند. و در استخرهای تولیدی ذخیره میشوند. پست لاروها در استخرهای پرستاری با تراكم m2 /1000 نگهداری میشوند و دو ماه و نیم قبل از شمارش و انتقال به استخرهای پرورشی رشد میكنند.

پرورش در قفس و ماهیدان

 كشت توأم : همراه با كپور ماهیان چینی ، تیلاپیا ، كفال و شیرماهی

كشت در تانك

 میگودار كردن آبهای باز:

میگوی آب شیرین ممكن است در مخازن آب ، رودخانهها و دریاچهها ذخیره سازی شود، به ویژه در جایی كه در پی صید بیرویه و عوامل فیزیكی ، شیلات آن رو به كاهش نهاده است.

 

وسایل پرورش كه شامل موارد زیر است

استخر

استخرهای مستطیلی برای نوع برداشت ( پره كشی ) كه معمولاً در استخرهای پرورش میگوی آب شیرین صورت میگیرد مناسب تر است . حداكثر عرض نباید بیش از مقداری باشد كه برای كشیدن یك پره از یك انتها به انتهای دیگر ، لازم است. طول استخر تا حدی به توپوگرافی محل و تا حدی به اندازه استخر و طرح استخر انتخاب شده بستگی دارد. اداره استخرهای باندازه بین 0/2-1/6 هكتار مناسب تر است . با در نظر گرفتن 30 متر عرض ، یك استخر 6/0 هكتار 200 متر طول خواهد داشت. عمق متوسط 9/0 متر حداقل 75/0 و حداكثر 2/1 متر خواهد بود.

 آب

 هوادهی

 وسایل متفرقه از قبیل تورها ، وسیله اندازه گیری كیفیت آب ، وسیله حمل و نقل ، انبار ، مواد شیمیایی و غیره .

 

نیازمندیهای محل پرورش كه مشتمل بر موارد ذیل است

نزدیكی به مراكز فروش

آب:

معمولاً برای پرورش میگوهای آب شیرین از مرحله پست لاروی تا اندازه بازاری ، آب شیرین به كار میرود . اما كشت موفقیت آمیز آن با آب كم شور 0% - 0 نیز گزارش شده است . میزان رشد در آبهای سخت خیلی كمتر است و باید از آب با سختی كمتر از 150p.p.m  استفاده شود.

 توپوگرافی و خاك:

بهترین مكان برای پرورش میگو ، شیب ملایمی است ( كمتر از 2%) و استخرهای ساخته شده در آن را میتوان به طور طبیعی یا با احداث سد در اثر نیروی ثقل ، پر یا تخلیه كرد. در عمل بسیاری از استخرهای مطلوب در جاهایی وجود دارند كه تنها روش عملی برای پر كردن و تخلیه استخر ، استفاده از پمپ است . هزینه عملیات پر كردن و تخلیه استخر را ویژگیهای محل تعیین میكند و این ویژگیها را باید قبل از انتخاب محل مورد توجه قرار داد. استخر نباید در جایی ساخته شود كه در معرض عواملی همچون سیلاب ، طوفان ، لغزش زمین و غیره باشد . استخر در جایی باشد كه خاك حاصلخیز دارد. استخر در خاكهای با توان بالقوه اسید سولفات بنا نشود. خاكهایی كه خیلی شنی یا مخلوطی از سنگریزه و شن باشند ، نامناسبند ، مگر اینكه سطح آب ، بالا و مناطق اطراف همیشه آبدار باشد.

خاكهایی كه شامل سیلت پارس یا مخلوطی از اینها با نسبت كمی شن باشد ، معمولاً خاصیت نگهداری آب خوبی دارد. محتوای رس نباید بیش از 60% باشد. خاكهای توربی مناسب نیستند.

 

عملیات تفریخگاه

 تأمین تخم و تفریخ :

تخمهای میگوی آب شیرین در طرف زیرین شكم میگوی ماده بالغ ، حمل و به راحتی دیده میشوند. میگوهای بالغ در این مرحله " مادههای باردار" نامیده میشوند. مادههای تخم دار مناسب برای تفریخگاه را میتوان از رودخانه­ها ، استخرهای پرورشی یا مولدان نگهداری شده به دست آورد. آنها میتوانند در آكواریومها جفتگیری كنند. در شرایط طبیعی حداكثرهای (Peaks) فصلی در فعالیت مولدان معمولاً همراه با فصل بارندگی وجود دارد. اما ماده­های تخمدار همیشه در یك استخر محتوی مولدان بالغ در دسترس هستند. تهیه مولدان تفریخگاه از استخرهای تولید آن از راه نگهداری یك استخر اختصاصی برای مولدان و یا از طریق ارتباط نزدیك با صاحبان استخرهای تولیدی ، صورت میگیرد و به دست آوردن مادههای تخمدار به هنگام نیاز چندان مشكلی ندارد. ارزش تكی آنها پایین است به ویژه از آن رو كه معمولاً پس از تفریخ تخمهایشان برای غذای انسان فروخته میشوند. بنابراین صرفهجویی در تعداد مادههای تخمدار برای تفریخگاه ضرورتی ندارد. برای مصارف تفریخگاهی ، مادههای تخمدار باید به دقت انتخاب شوند. جانورانی باید انتخاب شوند كه آشكارا سالم و فعالند ، رنگ آمیزی خوب دارند و توده­های بزرگ تخم را حمل میكنند. ماده های بزرگتر معمولاً تخمهای بیشتری حمل میكنند. تعداد مورد نیاز برای تأمین ذخیره یك تانك لارو ، به حجم تانك و تعداد تخمهایی كه هر ماده حمل میكند ، بستگی دارد. به هر حال اگر از تعداد زیادی ماده تخمدار استفاده شود ، پیشبینی دقیق در مورد تعداد تخمهای قرار داده شده در تانك لارو ضروری نیست. معمولاً این فرض مبنای عمل است كه از هر یك گرم وزن ماده تخمدار 1000 لارو تولید میشود. هر یك از مادههای تخمدار 10-12 cm ( از منقار تا دنباله شنا) معمولاً حدود 30000-1000 تخم را حمل میكنند. از آنجایی كه تخمهای بسیاری در اثر صدمات فیزیكی و مصرف بالغها در طی انتقال مادهها ، از بین میروند و سایر تخمها عقیم میمانند، پیشنهاد میشود كه سه ماده تخمدار با اندازه 10-12cm برای ذخیره هر متر مكعب حجم آب تانك لارو استفاده شود. بهتر است میگوهای با تخمهای خاكستری یا سیاه رنگ انتخاب كنید و نه نارنجی رنگ . این تخمها در 3-2 روز تفریخ میشوند و اطمینان حاصل میشود كه تانك لارو ، محتوی لاروهای همسال خواهد بـود ، همـجـنس خـواری نـیز كاهش یافته و در نتیجه عملیات تغذیه تسهیل میگردد. هنگام ورود به تفریخگاه مادههای تخمدار را باید با قرار دادن در آب شیرین تهویه شده كه محتوی 0/2-0/5 p.p.m مس یا 15-20 p.p.m  فورمالیس است به مدت 30 دقیقه به روش قرنطینهای ضد عفونی كرد. سپس مادهها به تانك لارو منتقل میشوند. مادهها میتوانند از غذای مورد استفاده پست لاروها تغذیه كنند اما باید مواظب بود كه از غذا اشباع نشوند زیرا كه نتیجه این كار فقیر شدن كیفیت آب برای لاروهای تازه تفریخ شده است . غالب مادههای تخمدار در تمام مدت 3-2 روز اول تفریخ تخمها ، تغذیه نمیكنند.

توانایی تفریخ تخم در آب شور بهتر است تا در آب شیرین ، در بعضی از تفریخگاهها برای سهولت كار به تخمها در آب شیرین مجال تفریخ میدهند. پس از تفرییخ شوری را افزایش میدهند. در جاهای دیگر مادهها را در آب لب شور 0%5 قرار میدهند. ماده های تخمدار در مقابل شوك انتقال ناگهانی به شوری بیشتر ، مقاومت می كنندو میتوان آنها را بعد از ضد عفونی شدن مستقیماً به تانكهای لارو با آب شور پرورش لاروها (0) منتقل كرد.

محیط زیسست لاروها كه شامل موارد زیر است

الف ) شوری

بعضی از تفریخگاهها همواره با بزرگتر شدن لاروها شوری را كاهش میدهند. ما توصیه میكنیم شوری پرورشی 0 تا زمان دگردیسی باقی نگهداشته شود.

ب ) درجه حرارت

در یك دامنه حرارت انتخاب ، با افزایش درجه حرارت ، لارو سریعتر رشد و پوست اندازی میكند . دامنه درجه حرارت مطلوب 31-26 درجه سانتیگراد است . در حرارت زیر 26-24 درجه سانتیگراد لارو به خوبی رشد نخواهد كرد. همین طور درجه حرارت بالای 33 درجه سانتیگراد معمولاً كشنده است. از تغییرات ناگهانی در درجه حرارت آب باید جلوگیری كرد، زیرا كه ممكن است موجب شوك و مرگ و میر شود.

ج ) اكسیژن محلول

اكسیژن در آب پرورش لارو باید در حد امكان نزدیك به نقطه اشباع نگهداشته شود. سیستم هوادهی فقط باید به مدتهای كوتاه ( مثلاً برای معاینه لاروها) خاموش گردد.

د ) نور

قرار گرفتن در معرض نور مستقیم ، احتمالاً برای لاروها مضر است. به ویژه در سیستم پرورشی با " آب زلال " به هر حال ضروری است كه تا حدی به تانك لارو نور برسد. این نور باید نور آفتاب یا نوری با همان كیفیت طیفی باشد. به همین سبب توصیه میشود كه 90% سطح تانك پوشیده شود.

هـ) بهداشت

بهتر است كه هیچگاه از وسایل دستی برای بیش از یك تانك استفاده نشود. بنابراین هر تانك باید برای خود دارای تور ، لوله های سیفون ، فیلترهای یدكی و غیره باشد. آب نباید هیچگاه از یك تانك به تانك دیگر منتقل شود. تانكهای لارو باید همیشه با نیروی ثقل یا سیفون به خوبی زهكشی شوند. بعضی از تفریخگاهها تمام وسایلشان را در محلول پرمنگنات پتاسیم در PH=3 بین هر چرخه پرورش لارو ضدعفونی میكنند.

 تغذیه لاروها

تفریخگاههای گوناگون ، انواع مختلف غذاها را به كار میبرند كه مهمترین آنها عبارتند از : ناپلی ( نوزاد ) میگوی آب شور ، تخمهای ماهی ، گوشت اسكوئید ، آرتمیای بالغ یخ زده ، آرتمیای بالغ خرد شده ، گوشت ماهی ، فرنی تخم مرغ ، كرمها و غذاهای تركیبی

بیشتر لاروهای میگوی آب شیــرین در اولین روز زندگی ( روز تفریــخ ) تغذیه نمیكنند. در هر حال بعضی از آنها تغذیه میكنند و بهتر است كه مقداری B.S.N (نوزاد سخت پوستان كوچك ) در اولین روز نیز تهیه شود. از آن پس تا روز پنجم روزی دو بار در صبح و شام B.S.N  داده میشود.

 برداشت و نگهداری پست لاروها

در عمل ، بیشترین سازگاری جانوران با آب شیرین ، در تانك لارو حاصل میشود. هنگامی كه اكثریت لاروها دگردیسی یافته اند ( حداقل در روز 28 ) تانكها را باید برگرداند تا سطح حدود 35cm تخلیه شوند و به تدریج با آب شیرین در طی مدت زمان 3-2 ساعت پر گردند. هوادهی نیز مانند همیشه باید در طی عمل پر كردن ادامه یابد. سپس لاروها را میتوان برداشت و منتقل كرد یا تانكهای لارو را میتوان تا 70cm ببا آب شیرین مجدداً پر كرد تا جانوران در آن نگهداری شوند. بهترین روش برداشت پست لاروها از تانكهای لارو كاهش سطح آب و استفاده از تورهای مخروطی (ساچوك) است.

 انتقال لاروها

تانكهای انتقال ماهی كه سیستم سرمادهی و هوادهی دارند ، برای انتقال لارو میگوی آب شیرین از تانكهای نگهداری تفریخگاه به محل استخر مناسبند اما این تانكها به ندرت در دسترس یا قابل تهیهاند. برای حمل در فاصلههای تا یك ساعت به محل استخر میتوان از ظروف هوا دهی شده استفاده كرد. ظرف زباله صد لیتری محتوی 40 لیتر آب ، 30000 پست لارو را نگه میدارد . در بین ظروف باید جدارههایی برای جلوگیری از حركات زیاد آب در طی انتقال جا سازی شود. برای مسافتهای طولانی تر میتوان تكنیك مشابه تكنیك رایج برای انتقال ماهیهای آكواریومی را به كار برد، یعنی انتقال در كیسههای پلاستیكی محتوی آب و هوا یا اكسیژن كه میزان انتقال 250- 125 پست لارو در لیتر عملی است.

 

نیازمندیهای محل تفریخگاه

 آب

    تأسیس تفریخگاه میگوی آب شیرین معمولاً نیاز به یك مكان ساحلی دارد، هر چند كه راههای دیگری نیز وجود دارد. آب شیرین فراوانی نیز باید در دسترس باشد. بهترین محل از جهت ذخیره آب كه اهمیت خاص فنی دارد جایی است كه با حفر چاه از اعماق مختلف ، هم آب شیرین و هم آب شور از زیر زمین به دست آید.

تعدادی از تفریخگاههای معروف میگوی آب شیرین ، آب شور را از چاههای حفر شده در سنگهـای مرجانی كه به طور طبیعی در زیر محلشان واقع است ، میكشند كه به نظر میرسد یك منبع بدون آلودگی را فراهم میسازد. اگر چنین محلی در دسترس نباشد، باید جایی را انتخاب كرد كه مستقیماً به ساحل شنی دسترسی داشته باشد. این ساحل باید در اندازههای مختلف شن مخلوط داشته باشد. بهترین حالت برای تأمین آب شیرین تفریخگاه ، منابع زیر زمینی است . آب لوله كشی نیز كه دارای هوای بسیار است ، معمولاً مناسب است و باید حدود 48-24 ساعت قبل از استفاده ، برای آزاد شدن كلر ، دست نخورده باقی بماند آب چاه نیز باید هوادهی شود و با شیوه جاری كردن آبشاری ، میزان اكسیژن محلول در آب به حد یا نزدیك به اشباع برسد.

بسیاری از تفریخگاههای میگوی آب شیرین ، هم برای تأمین آب شیرین و هم آب شور از منابع سطحی ، استفاده میكنند، اما این كار ، توصیه شدنی نیست. این تفریخگاهها آب دریا را از یك موج شكن غیر قابل تطبیق در دریا یا یك سیستم شناور قابل تطبیــق میكشند. یك توری درشت برای جلوگیری از ورود گیاهان و جانوران بزرگ لازم است. آب شـیرین نـیز اغـلب بـا نیروی ثقل یا پمپ از منابع سطحی همچون رودخانهها یا نهرهای آبیاری تأمین میگردد. این عمل تفریخگاه را در معرض تغییرات شدید كیفیت آب و خصوصاً تركیبات آب از نظر مواد شیمیایی كشاورزی قرار میدهد . شوری آب خورها هم بطور روزانه و هم به طور فصلی متغیر است. اگر آب شیرین از دریا یا از صنایع سطحی كشیده شـود، بعـضی از اشكال تـصفیه ضـروری مـیگردد كه مـعمولاً شامـل بعضی از انواع فیلتر شنی سنگریزهای است. به علت مشكلات فوقالعاده و خطرات احتمالی ، محققان جای سازی تفریخگاه­های میگوی آب شیرین را در مناطقی كه فقط منابع آب سطحی در دسترس است ، پیشنهاد نمیكنند. به هر حال تجربه نشان میدهد كه این مسئله مانع توسعه چنین تفریخگاههایی نخواهد شد. تعیین حداقل نیازمندیها باید در طی ارزیابی محل بر روی نقشه آبخیز و تجزیه آب خصوصاً برای آفتكشها صورت گیرد.

 آب شیرین و آب دریای مورد استفاده برای مقاصد تفریخگاهی هر دو باید دارای PH در دامنه تغییرات 5/8-7 باشند و درجه حرارت نیز باید تا حد امكان به دامنه مطلوب (30-28) درجه سانتیگراد محدود باشد. سولفید هیدروژن نباید وجود داشته باشد ، اگر از آب لوله كشی استفاده میشود باید كلر آن به وسیله هوادهی خارج گردد. پست لاروهای كوچك از بعضی از گونههای میگوهای دریایی در مقابل نیتریت و نیترات حساسیت بیشتری دارند، هم بر حسب مسمومیت حاد و هم مزمن ( دومی موجب رشد و توان كمتر میگردد) . به طور آزمایشی ما پیشنهاد میكنیم كه مقدار نیتریت و نیترات آب ورودی تفریخگاه نباید بیش از P.P.m 1/0 (No2-N) و P.P.m20(NO3-N) باشد.

آب دریا باید تا حد امكان ، تغییرات روزانه و فصلی كمی داشته باشد در تفریخگــاههای آب شیـرین بهتــر اسـت از آب شیریــن دارای سختـی كل كمتـر از Ca Co3 10 P.P.m استفاده شود. تجزیه نمونهای آب لوله كشی دو تفریخگاه موفق نشان میدهد كه مقدار آهن و منگنز باید پایین باشد . واضح است كه جایی كه از آب سطحی استفاده میشود و منابع آب آن بر اثر آلودگی ناشی از تخلیه تانكرها ، پالایشگاه نفت ، دباغی، آفتكشهای كشاورزی و حشرهكشها یا مثلاً كارخانجات شیمیایی در معرض خطر قرار میگیرد، باید تفریخگاه ساخته شود.

هر چند مقدار زیاد آهن زیانآور به نظر میرسد ، پرورش موفقیت آمیز لارو میگو را با استفاده از آب چاه محتوی 15-20 p.p.m محلول آهن گزارش كردهاند.

كمیت آب شیرین و شور مورد نیاز برای تفریخگاه میگوی آب شیرین نه تنها به مقیاس عمل مورد نظر بلكه به شوری آب دریا نیز بستگی دارد. ظرفیت پمپاژ باید برای پر كردن تانك با آب لب شور در مدت یك ساعت برای تعویض آب در حداكثر سرعت ممكن ، كافی باشد. بنا بر این ، اگر چه هر تانك به طــور میانگین كمتر از 4 لیتر در دقیقه مصرف میكند ، ظرفیت پمپاژ و لولههای انتقال باید برای ذخیره حداكثر تقاضای تقریبی 170 لیتر در دقیقه به ازای هر تانك 10m3 كافی باشد . به عبارت دیگر تا 180m3  آب 0  برای هر 100000 پست لارو تولیدی ، بدون هیچ مشكلی مصرف میشود. به علاوه ، باید آب شیرین بیشتری برای برقرار داشتن تانكهای نگهداری پست لاروها ، منظور گردد. برای یك تفریخگاه با ظرفیت 5 تانك لارو 10m3 ، مصرف اضافی تا 42m3 در روز آب شیرین برای ذخیره تانكهای نگهداری پست لاروها باید فراهم گردد. به طور متوسط مصرف آب لب شور با این اندازه (5 تانك 10m3 ) باید 20-30 m3 در روز باشد.

 

 سایر نیازمندیها

محل یك تفریخگاه خوب باید دارای ویژگیهای زیر باشد:

الف ) ذخیره نیروی الكتریكی مطمئن كه تابع قطع و وصل برق شهری نباشد.

ب ) دسترسی به جاده چهار فصل برای وارد كردن مواد و خارج كردن پست لارو .

ج ) تا دورترین استخر بیش از 16 ساعت فاصله زمینی وجود نداشته باشد.

د ) دسترس به كمكهای حرفهای بیولوژیكی مـوسسات دولتی یا سایر نهادها.

هـ ) دسترسی به منابع آب شور و شیرین .

و ) اقلیمی كه آب را در دامنه حرارتی مطلوب 28-30 درجه سانتیگراد نگهدارد.

ز ) دسترسی به منابع غذایی برای لاروها .

ح ) مهارتهای فنی و مدیریتی در سطح بالا.

 

 وسایل تفریخگاه كه شامل موارد زیر است :

 تانك لارو

انواع مختلف ظروف برای رشد لارو میگوی آب شیرین به كار میرود و شامــل تانكهای ته مسطح مدور ، تانكهای پلاستیكی ته مخروطی مدور ، تانكهای مستطیلی و غیره است . اندازه داخلی مناسب این تانكهای مستطیلی 14m2 است كه با ارتفاع 70 cm  تقریباً 10m3 آب را نگه میدارد. تانكها را میتوان در فضای باز قرارداد ، اما باید در سایه باشند.

تانكهای نگهداری و اختلاط

برای نگهداری پست لاروها قبل از توزیع و برای اختلاط آب لب شور برای تفریخگاه نیز تانكهایی لازم است. در مورد تانكهای لارو ، روش ساختن ، اندازه و شكل ، بر حسب محل و مقیاس عمل فرق میكند. تانكهای ساخته شده از واحدهای 50m3 سیمانی یا بلوكهای سیمانی مناسب هستند. طرحشان شبیه تانكهای پرورش لارو است با این تفاوت كه به جای 7m , 2mعرض دارند و به جای 7m ، 10m طول دارند.

 پمپ هوا

 پمپ آب

 وسایل اندازه گیری كیفیت آب

 لوازم متفرقه از قبیل انواع تورها ، داروها و غیره .

 

مدیریت:

      اغلب مشكلات تفریخگاهی از مدیریت ضعیف ناشی میشود. شایعترین علل از بین رفتن لاروها ، مرگ و میرهای واقعی ناشی از فقیر بودن كیفیت آب یا بیماریها نیستند ، بلكه از كمبودهای فیزیكی ناشی از خطاهای ساده مجری در طی تمیز كردن و سیفون كردن تانك ، تعویض آب و غیره سرچشمه میگیرد.

 بیماریها :

  بیماریها معمولاً عامل ثانوی هستند و از نقص بهداشت تانك ، تعویض غیر كافی آب ، كمیت یا كیفیت غذا ، و اكسیژن محلول در شرایط بد ناشی میشوند.

تك سلولیها شایعترین عامل بیماریهای لارو میباشند. عفونتهای قارچی لاروها در مواردی مشاهده شده است اما غالباً در پی بهداشتی تر كردن غذا و كاهش تراكم لاروها رفع میگردد. فورمالین 200-250 p.p.m روزانه به مدت 30 دقیقه ،عامل موثری برای درمان بیماریهای ناشی از تك سلولیها و قارچهاست. بیماری صدفی یا لكههای سیاه كه بدیهیترین بیماریهای پست لارو و میگوهای در اندازه بازاری هستند از تهاجم باكتریهای تجزیه كننده كیتین ناشی میشوند و در بعضی از مواقع با قارچها آلوده میگردند. تاری یا سفیدی بافتهای عضلانی كه غالباً به طرف دم صورت میگیرد ، احتمال دارد كه واكنشی در برابر استرس باشد.

 صیادان:

      صیادی را اصولاً سایر گونههای آبزی ، پرندگان ، مارها و انسان انجام میدهند. استفاده از تورهای با ارتفاع 60 سانتیمتر با چشمههای ریز در اطراف استخرها برای جلوگیری از ورود صیادان مشكلآفرین به استخرها مفید است. مشكلات ناشی از هیدروزوا به ویژه به هنگام استفاده از منابع آب سطحی نمایان میشود. استفاده از مواد شیمیایی نیز برای مبارزه با هیدروزوا به كار میرود. عمدهترین صیادان مشكل آفرین مارها و گربه ماهی رودخانهای هستند. خرچنگهای گرد نیز مشكلاتی را به وجود میآورند، به ویژه از آنرو كه سوراخهایی در دیواره استخرها ایجاد میكنند. البته میتوان آنها را با قرار دادن تلههایی در دیواره استخرها از بین برد.

 كیفیت آب :

__گیاهان آبزی

     وجود گیاهان ریشهدار در استخرها به جز آنهایی كه برای ایجاد دیواره استخرها به كار میروند ، مشكلاتی در مدیریت استخر ایجاد میكنند. در حقیقت آنها برای میگوها مفید هستند و منبع غذایی را تشكیل میدهند اما وجودشان برداشت را مشكل میكند. برای مبارزه با گیاهان آبزی باید :

الف ) در استخرها مناطق كم عمق وسیع ایجاد نكرد.

ب ) هیچگاه یك استخر را مدت زیاد با آب كم نگه نداشت .

ج ) مقدار كافی توده فیتوپلانكتونی در استخر نگهداری شود.

د ) رویشهای غوطه ور كنده شوند.

 پیشگیری :

میتوان از داروهایی مانند استرپتو مایسین و بی پنیسیلین به آب پرورش لارو به مقدار 1/25 p.p.m  تا 2/5 p.p.m هر دو یا سه روز در طی پرورش در تانكهای مخروطی اضافه كرد. در صورت مشاهده مرگ و میر ناشی از نكروز یا افزایش باكتریهای رشتهای تا P.P.m 5 افزایش مییابد. دارو زدن یا درمان هنگامی صورت میگیرد كه سطح آب قبل از آغاز پر كردن مجدد در حداقل باشد. با این حال این روشها توصیه نمیشود زیرا ممكن است كه موجب مقاومت باكتریها در مقابل آنتی بیوتیكها گردد.

پرورش ماهی در سیستم باز

پرورش ماهی در سیستم  باز

منظور از قفس یا كیج بخشی از آب دریا, سراب ,آب پشت سد و… است كه از اطراف و كف توسط ابزارهای مختلفی مثل توری با چشمه های مختلف محصور گردد ودر آن محیط محصور ماهی پرورش داده شود.

اولین بار ماهیگران از قفس برای نگهداری موقت ماهی (تا زمان آماده شدن برای فروش) استفاده می كردند.پرورش در قفس , پدیده ای است نو كه در سالهای اخیر در نواحی ساحلی انجام می شود.

تنوع زیادی در اندازه ها وطرح های قفس دیده می شود. قفس ها با شرایط مختلف محیطی تطابق پذیری زیادی دارند واز آنها به طرق مختلف استفاده می شود.

  1-انواع قفس:

  قفس ها در مقایسه با انواع اولیه آن توسعه زیادی یافته وامروزه انواع وطرح های متنوعی از آنها وجود دارد.

 
چهار نوع قفس وجود دارد: ثابت , شناور, قابل غوطه وری وغوطه ور واستفاده از 2 مدل ثابت وشناور رایج تر است.



 
-قفس های ثابت : از یك كیسه توری تشكیل شده اند كه بوسیله تیرك هایی در كف دریاچه یا رودخانه در آب نگهداری می شود. این قفس ها نسبتاً ارزان وساختن آنها آسان است , ولی از لحاظ اندازه وشكل محدودیت دارند وفقط در محل های كم عمق با بستر مناسب مستقر می شود.

 
-قفس های شناور: كیسه قفس های شناور توسط یك حلقه یا چارچوب شناور نگهداری می شود. كاربرد این قفس نسبت به سایر انواع قفس بیشتر است ومی توان آنها را در اشكال واندازه های مختلف طراحی كرد.

 

-قفس های قابل غوطه وری: كیسه توری یا شبكه های توری قفس قابل غوطه وری , متكی به یك چارچوب یا دكل است ومی تواند در عمق های مختلف آب قرار گیرد. این مزیت باعث می شود كه در شرایط آب وهوایی بد از صدمات در امان باشد. این مدل قفس در زمان آرامش آب , در سطح آب نگهداشته می شود وهنگام بدی آب وهوا درون آب غوطه ور می گردد.

 

-قفس های غوطه ور: قفس های غوطه ور ساده , معمولاً, از تعدادی جعبه های چوبی ساخته می شوند كه در میان آنها شكاف هایی وجود دارد و آب از درون آنها عبور می كند. این قفس ها توسط سنگ یا پایك به بستر آب محكم می شوند.

 

2- معیارهای انتخاب محل استقرار قفس:

 

سه دسته معیار برای انتخاب محل قفس وجود دارد كه باید رعایت شوند:

 

·       بررسی مقدماتی شرایط فیزیكوشیمیایی محیط كه تعیین می كند آیا یك گونه می تواند در آن محیط به لحاظ دما , شوری , اكسیژن , جریان ها و… پرورش یابد یا خیر.

 

·     عواملی هستند كه با موفقیت یك سیستم قفس ارتباط دارند (آب وهوا, محفوظ بودن , عمق وبستر

 

·      بررسی مسائل مربوط به احداث وسوددهی مجتمع پرورشی همانند جنبه های حقوقی , دسترسی , تاسیسات محلی ,امنیت وبحث های اقتصادی _ اجتماعی.

 

 -كیفیت آب محل استقرار قفس :

 

دما , شوری , اكسیژن ,  , گل آلودگی و آلودگی آب پارامترهایی هستند كه قبل از نصب قفس در محل مورد نظر , باید مورد توجه قرار گیرند.هر گونه ماهی در رنج معینی از دما, شوری , اكسیژن و  ...بهتر رشد می كند.

 

میزان گل آلودگی كمتر از 100 میلی گرم در لیتر برای بیشتر گونه ها قابل تحمل است.البته , مدت در معرض قرار گرفتن نیز مهم است.پرورش دهندگان باید از محل هایی كه میزان گل آلودگی بالایی دارند پرهیز كنند.اصولاً رودخانه ها احتمال گل آلودگی بالایی دارند ومقدار مواد جامد معلق آن ها ممكن است به چندین هزار میلی گرم در لیتر برسد.

 

از نقطه نظر پرورش ماهی در قفس ، یك آلوده كننده چیزی است كه به ساختمان قفس صدمه بزند, اثرات منفی روی ماهی های درون قفس یا غذای مصرفی بگذارد یا در بدن ماهی به مقداری جمع شود كه دیگر قابل مصرف نباشد. در نتیجه محل استقرار قفس باید تا حد امكان دور از صنایع ونقاط پر جمعیت باشد تا خطر این آلودگی ها كاهش یابد.

 

3-شرایط محل استقرار قفس:

 

-عمق:

 

قفس های ثابت در مناطق كم عمق دریاچه ها ومخازن یا رودخانه ها ودر عمق های كمتراز 8 متر مستقر می شوند. زیرا پیدا كردن تیرك های بلندتر كه بتواند قدرت كافی برای نگهداشتن قفس ها را در عمق بیشتر را داشته باشد مشكل است.

 

عمق آب برای قفس های شناور چندان مهم نیست اما با افزایش عمق , هزینه ها ومشكلات مهار كردن بالا می رود. برای اكثر انواع پرورش در قفس , قفس ها باید در عمق كافی مستقر شوند تا تبادل آب حداثر باشد, ودر عین حال كف قفس به اندازه كافی با بستر فاصله داشته باشد.

 

در اثر رسوب مواد زاید در زیر قفس وكیفیت آب اطراف قفس نامساعد می شود, بنابراین بهتر است ماهی های درون قفس را 4 الی 5 متر بالاتر از رسوبات نگهداری كرد.

 

عمق مناسب را می توان با ابزارهایی ساده مثل نخ وشاقول یا پیچیده مثل اكوساندردبه سرعت تعیین كرد.

 

قفس های شناور این مزیت را دارند كه می توان آنها را به آب های عمیق تر منتقل كرد.

 

 -بستر:

 

وضعیت بستر, روی انتخاب طرح قفس تاثیر می گذارد. درآب های شیرین فرو كردن پایه های قفس ثابت مشكل است واز قفس های شناور استفاده می شود.

 

اهمیت دریا با بستر صخره ای وجود جریان لایروبی كننده مناسب وكمترین احتمال ایجاد مولد زائد می باشد.

 

ولیكن مهاركردن قفس در این محل ها مشكل است.

 

 -جریان آب:

 

تبادل خوب آب هم از لحاظ تامین اكسیژن وهم از لحاظ برطرف كردن مواد زائد حاصل از سوخت و ساز, اهمیت دارد.

 

سرعت آب بین 1/0 تا 5/0 متر در ثانیه مناسب است وسرعت های متوسط بین 2/0 تا 3/0 نیز نتایج رضایت بخشی نشان داده اند. با افزایش سرعت جریان آب هزینه های مهار وساختمان قفس افزایش می یابد.

 

 4-مواد مناسب ساخت قفس:

 

مواد مناسب برای ساخت كیسه قفس باید دارای شرایط ذیل باشند:

 

- قوی

 

- سبك

 

-مقاوم در برابر پوسیدگی , ساییدگی وهوازدگی

 

-مقاوم در برابر مواد چسبیده به تور

 

- راحتی كار وقابل تعمیر بودن

 

-خاصیت كشیدگی زیاد

 

- بافت صاف وغیر خشن برای ماهی

 

- ارزان

 

یك ماده تمام كیفیت های ذكر شده را ندارد اما بی شك بعضی مواد برای برخی گونه ها محل ها و هدف ها مناسبترند. عموماً كیسه قفس را از توری های قابل انعطاف كتابی یا نایلونی می دوزند بعلاوه از شبكه های توری غیر قابل انعطاف , از مواد مختلف وبه اشكال مختلف برای مكان وهدف های مختلف استفاده می شود.

 

تور مناسب قفس باید مقداری سنگین تر از آب باشد تا به راحتی از حلقه شناور آویزان شود وبه قدركافی محكم باشد وتوانایی تحمل وزن مقداری ماهی را در هنگام بالا كشیدن تور در زمان صید داشته باشد.

 

5-جنبه های پرورش در قفس:

 

از قفس می توان در پرورش متراكم , نیمه متراكم وگسترده استفاده كرد. در پرورش گسترده , ماهی ها متكی به غذاهای طبیعی و قابل دسترس آبی هستند ولی در روش های متراكم ونیمه متراكم غذای دستی كاربرد دارد.

 

در پرورش گسترده ونیمه متراكم در قفس , از گونه ماهی های علفخوار و همه چیزخوار ودر پرورش متراكم از گونه های گوشتخوار استفاده می شود. بیش از 130 گونه ماهی و12 گونه میگو , خرچنگ دریایی وخرچنگ معمولی در قفس پرورش داده می شوند.

 

گونه انتخابی پرورش تجاری در ایران ماهی قزل آلا رنگین كمان است.

 

ماهی قزل آلا براحتی به غذای دستی عادت كرده وارزش اقتصادی بالایی دارد وهمچنین تهیه بچه ماهی به مقدار مورد نیاز براحتی امكان پذیر است.

 

-طول دوره پرورش:

 

در كشور ما با توجه به دمای آب , پرورش دهندگان ماهی در قفس بین 4-8 ماه فرصت دارند تا ماهیان مزارع خود را به وزن بازار برسانند.

 

-حمل ونقل ورهاسازی ماهی در قفس :

 

24-48 ساعت قبل از حمل ونقل بچه ماهی ها , غذادهی قطع می شود وبوسیله مناسبی بچه ماهی ها به محل استقرار قفس منتقل می شوند. پس از رسیدن وسیله حمل ونقل ماهی به منبع آبی , یا قفس را به كنار ساحل نزدیك كرده وماهی ها را توسط لوله های پلاستیكی یا برزنتی به داخل قفس تخلیه می كنند یا اینكه ماهی ها را توسط قایق به محل مورد نظر می برند.

 

پیش از رهاسازی باید دمای آب ماهی با دمای محیط جدید تقریباً برابر باشد.بلافاصله پس از انتقال ماهی در قفس , نباید به آن ها غذا داد.

 

بر مبنای تولید نهایی هر قفس ومحاسبه تعداد تلفات , ماهی ها را در قفس رهاسازی می كنند.

 

-غذادهی در قفس:

 

از غذادهی در هنگام سرما یا گرمای شدید وهنگام طوفان خودداری شود, زیرا ماهی ها در این مواقع اشتهای مناسبی ندارند. ماهی های قفس را بایستی به زمان های مشخص غذادهی عادت داد. متوسط طولی ووزنی هر ماهی غذا با سایزمشخصی استفاده می شود. از دادن غذا در مواقع تاریكی یا كدورت آب باید خوددداری شود.

 

-صید ماهیان در قفس:

 

صید ماهی های قفس, براساس چرخه تولید, یا به صورت یك جا یا به صورت مرحله ای انجام می شود. اگر ماهی ها در زمان رهاسازی یك وزن باشند، یكجا برداشت وبه بازار ارسال می شوند اما اگر ماهی ها درهنگام رهاسازی اختلاف وزن داشته باشند یا در دوره های مختلف رهاسازی شده باشند ودر دوره های مختلف به وزن بازاری برسند , مرحله ای صید می شوند.24 ساعت قبل از صید غذادهی قطع می شود.

 

برای صید ماهی از قفس ، تور را بالا می كشند، تا حدی كه ماهی ها در یك حجم كوچك از آب جمع شوند سپس با یك ساچوك ماهی ها را از داخل تور خارج می كنند. در قفس های بزرگ ، از چرثقیل بای بالا كشیدن تور استفاده می شود.

 

عملیات بعدی ، جایگزاری قطعات خرد شده یخ لابلای ماهیها وفرستادن آنها به بازار مصرف است.

 

6-رعایت چند نكته مدیریتی در طول دوره پرورش در قفس:

 

-بررسی كیفیت آب:

 

آگاهی از كیفیت آب در طول دوره پرورش بخصوص برای مزارع قفس كه به صورت متراكم در آن ماهی پرورش داده می شود اهمیت زیاد دارد.

 

مهمترین پارامترهای آب اكسیژن محلول ودماست . دما باید به طور روزانه در اول صبح وسط روز واوایل شب , اندازه گیری ودر جدول مشخصی ثبت شود. اندازه گیری سایر پارامترها از قبیل عمق شفافیت , PH ,نیتروژن نیز الزامی است.

 

- بیومتری ماهی ها:

 

به منظور آگاهی از میزان رشد ماهی های قفس , بایستی در فواصل منظم از ماهی ها نمونه گیری ووزن وطول آنها تعین شود.

 

- بهداشت ودرمان ماهی ها:

 

آگاهی از سلامتی ماهیان پرورشی در طول دوره قابل اهمیت است. هر گونه تغییر در ظاهر , پوست , چشم , باله ها ودم مهم و می تواند علامت بیماری باشد . جمع آوری ماهی های مرده در قفس می تواند در جلویری از سرایت بیماری كمك كند.

 

جهت جلوگیری از شیوع بیماریهای مسری پرورش دهندگان باید نكات بهداشتی را رعایت نموده وباكارشناسان بهداشت مشاوره نمایند.

 

-تعمیر ونگهداری قفس:

 

  قفس در اثر طوفان ,جانوران شكارچی , اشیای شناور روی آب , كشتیرانی ودزدان فرسوده وخراب شده وبرای استفاده مجدد در فصول بعدی پرورش نیاز به تعمیر دارد.

 

پارگی های كوچك توری قفس را می توان با نخ های ابریشمی , در محل ترمیم كرد, اما اگر صدمه دیدگی زیاد باشد باید كیسه تور تعویض شود یا در ساحل تعمیر گردد.

 

برای جلوگیری از گرفتگی چشمه ها وتعویض سریعتر آب در قفس , بهتر است همراه با افزایش وزن ماهی ها , بویژه در محیط های دریایی كیسه های توری رابا توری چشمه بزرگتر تعویض كرد

عوامل بیماری زا در ماهیان

عوامل بیماری‌زا در ماهیان به طور کلی به چهار گروه تقسیم می‌شوند :

a- عوامل ویروسی

b- عوامل میکروبی (باکتریایی)

c- عوامل قارچی و جلبکی

d- عوامل انگلی

که به طور کلی هر گروه از عوامل بیماری‌زا دارای نشانه‌های خاصی در ماهیان هستند به عبارت دیگر عوامل بیماری‌زا پس از پیشرفت، تغییراتی در رفتار ماهی ایجاد می‌کنند که اغلب با برخی نشانه‌های ظاهری همراه است.

از جمله تغییرات خاصی که ماهی مبتلا به بیماری از خود بروز می‌دهد، عبارت‌اند از:

از دست دادن اشتها، پراکندگی غیر طبیعی در استخر مانند شنا در سطح آب، جمع شدن در کنار استخر یا جمع شدن در قسمت های ورودی و خروجی آب استخر، چرخیدن و از دست دادن تعادل، سست شدن و از دست دادن توانایی تحمل فشارهای عادی و ...

از جمله علایم فیزیکی که ممکن است در بدن ماهی بیمار ظاهر شود نیز عبارت‌اند از:

بی رنگ شدن برخی از نواحی بدن، ورم بدن یا برانشی‌ها، برجسته شدن چشم، خراشیدگی یا زخم روی سر، بدن و باله ها، تغییر رنگ بافت‌ها مانند کم رنگ شدن کبد و کلیه، خونریزی در برخی بافت‌ها و ...

منبع: ویكی پدیا

مشخصات خوراك قزل آلا

تقسیم بندی انواع خوراك مورد استفاده در پرورش ماهی قزل آلا:   

برای پرورش قزل آلا برای پرواربندی به 3 نوع خوراك نیاز داریم كه به صورت مختصر تو این پست دربارش توضیح میدم(البته از خوراك مرحله ی مولد صرف نظر می كنیم).
انواع خوراك:

1- SST (استارتر)

2- FFT (مرحله رشد)

3- GFT (مرحله پرواری)

SST: یا خوراك استارتر كه برای بچه ماهیان استفاده می شود كه به ماهیان زیر 15 گرم داده می شود و بایستی در حداقل 5 نوبت تغذیه شود.

FFT1: یكی از دو  بخش خوراك دوره ی رشد می باشد كه به ماهی با وزن 15-25 گرم داده می شود، به شكل پلت داده می شود و 5 وعده در روز تغذیه می شود.

FFT2: خوراك دوره رشد محسوب می شود ، وزن ماهی 25-50 گرم است، شكل خوراك به صورت پلت است، 5 وعده در روز تغذیه شود.

GFT1: خوراك مرحله پرواربندی است، وزن ماهی در این دوره 50-100 گرم است، شكل خوراك پلت می باشد، 4 وعده تغذیه می شود.

GFT2: خوراك مرحله پرواربندی است، وزن ماهی در این دوره 250-100 گرم است، شكل خوراك پلت می باشد،3 وعده تغذیه می شود.

GFT3: خوراك مرحله پرواربندی است، وزن ماهی در این دوره 250-1000 گرم است، شكل خوراك پلت می باشد،3 وعده تغذیه می شود.

در این دوره( پرواربندی) می تونین كمی بیشتر از این مقدار هم به ماهی خوراك دهی كنید تا زمانی كه سیر شوند( هر چند ما توصیه نمی كنیم).

و خوراك دوره ی مولد كه BFT می باشد كه برای كسانی كه می خواهند از مولد، بچه ماهی بگیرند استفاده می شود لذا بایستی وزن ماهی 1000-4000 گرم بوده و یك بار در روز خوراك دهی كافی است.

* اگر در مورد تغذیه سوال خاص دارین در بخش نظرات مطرح كنین، سعی می كنم در پست های آینده جدول كامل خوراك دهی را با مشخصات آنالیزی اون تهیه كنم و بزارم، در ضمن این نوع تغذیه به صورت توصیه ای و تقریبی بوده و بر اساس شرایط ماهی و منطقه قابل دستكاری است.

ادرار رقیق شده انسان رشد ماهی را تسریع می‌كند!

ادرار رقیق شده انسان رشد ماهی را تسریع می‌كند!

یك محقق هندی به تازگی دریافته است كه پلانكتون هایی كه برای تغذیه ماهی ها پرورش داده می‌شوند اگر در ادرار رقیق شده انسان پرورش بیابند هم عمر طولانی تر خواهند داشت و هم بیشتر زاد و ولدی كنند و رشد سریعتری دارند. به گزارش سرویس «علمی» خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا)،بارا بیهاری جانا، محقق دانشگاه كالیانی در هند و دستیاران وی به عنوان بخشی از این تحقیق آبهای زمینی را با ادرار انسان تركیب كرده و آن را به زوپلانكتون مونیا میكرورا اضافه كردند .

كه اغلب این نوع پلانكتون برای تغذیه ماهی هایی كه به صورت تجاری پرورش داده می‌شوند، مورد استفاده قرار می‌گیرد.
این محققان همچنین تاثیر تركیبات دیگری را نیز مانند فضولات گاو، ادرار گاو و فضولات پرندگان بر روی پرورش و رشد ماهی ها مورد بررسی و ازمایش قرار دادند.
بررسیها نشان داد كه پلانكتونهای جوان كه در ادرار انسان پرورش می‌یابند تولید مثل خود را حداقل چهار روز زودتر از آنهایی كه در تركیبات دیگر پرورش یافتند آغاز می‌كنند.
پلانكتونها در این محیط همچنین طول عمر بیشتری دارند و نوزادان بیشتری تولید می كنند.
به گفته محققان، ادرار انسان حاوی مقادیر زیادی تركیبات نیتروژنی است كه به سرعت تخریب شده و اسیدهای آمینه و مواد معدنی آزاد می كنند و جلبكها را بارور می كنند و در نهایت پلانكتونها از جلبكها

آویشن خاصیت قارچ زدایی از آبزیان را دارد!

آویشن خاصیت قارچ زدایی از آبزیان را دارد!

رییس موسسه مركز تحقیقات شیلات ایران گفت: عصاره گیاه آویشن شیرازی خاصیت دارویی و قارچ زدایی برای انواع گونه آبزیان را دارد.
دكتر عباسعلی مطلبی روز یكشنبه درگفت و گوباخبرنگار علمی ایرناافزود:
آبزیان موجودات زنده ظریفی هستند كه شدیدا تحت تاثیر عوامل بیماری‌زا قرار می‌گیرند و بیماری‌های متفاوت با عوامل قارچی و ویروسی زیادی به سراغشان می‌آید.

وی اظهار داشت: برای جلوگیری از عوامل باكتریایی قارچی یا ویروسی بین ماهیان و آبزیان از مواد شیمیایی استفاده می‌شود و امروزه هم همچنان ادامه دارد.
مطلبی گفت: اما بعد از انجام تحقیقات متعدد بر روی این مواد مشخص شد این مواد به عنوان باقیمانده سم و دارو در بدن آبزیان باقی می‌ماند و این محصول مورد تغذیه‌انسان قرار می‌گیرد كه می‌تواند برای سلامتی انسان مضرباشد.

به گفته رییس موسسه مركز تحقیقات شیلات ایران، ماده ضدعفونی‌كننده "ماراشیتگرین یا ماراشیت سبز" یكی از این مواد ضد عفونی‌كننده شیمیایی است كه استفاده آن در مراكز پرورش آبزیان ممنوع شده است.

وی ادامه داد: موسسه تحقیقات شیلات برای رسیدن به محصولی دارویی برای از بین بردن عوامل قارچی و ویروسی آبزیان كه هیچ‌گونه ماندگاری و عوارض نداشته باشد، استفاده از داروهای گیاهی را مورد توجه قرار داد.

مطلبی افزود: در پی این امر موسسه تحقیقات شیلات مطالعه برروی چند گیاه با خصوصیات دارویی را آغاز كرد كه خوشبختانه بعد از انجام تحقیقات متوالی به عصاره گیاه آویشن شیرازی دست یافت كه می‌توان از آن به عنوان داروی ضد عفونی‌كننده واز بین برنده قارچ و ویروس بیماری در آبزیان استفاده كرد.

رییس مركز تحقیقات شیلات ایران اظهار داشت: عصاره این گیاه در مزارع ماهیان سردابی، خاویاری و میگو كاربرد دارد.

وی اضافه كرد: عصاره گیاه آویشن بعد از تزریق به ماهیان مورد تست و آزمایش قرار گرفت و مشخص شد كه قارچ و عوامل باكتری زا را به میزان بسیار قابل قبول حتی بیشتر مواد ضدعفونی‌كننده شیمیایی از بین می‌برد.

وی تصریح كرد: این تحقیق به عنوان پروژه ملی در سطح كشور تعریف شده و در برخی از مراكز پرورش آبزیان استفاده می‌شود و به زودی به تولید انبوه خواهد رسید.

مطلبی گفت: موسسه تحقیقات شیلات ایران همچنین در حال تحقیق بر روی انواع گونه گیاهی دیگر از جمله گل میخك و شمعدانی در خصوص خاصیت دارویی آنان است.

اهمیت مدیریت بهداشتی آبزیان

اهمیت مدیریت بهداشتی آبزیان


ترجمه و تنظیم:دكتر ایرج نامداری – اداره كل دامپزشكی استان فارس

به باور آبزی پروران عرضه ماهیان پرورشی روز به روز با تقاضای بیشتر مصرف كنند گان مواجه شده است.این امر طبیعی به نظر می رسد كه مردم ، تولیدات بهداشتی با کیفیت استاندارد را می پسندند.امروزه علاوه بر بیماریهای عفونی ، باقیمانده های سموم کشاورزی،داروهای دامپزشکی ،فلزات سنگین ، مواد آلی و غیر آلی نیز در آبزیان از چالشهای مطرح بوده و ضروری  است که تولیدات شیلاتی از هر دو نظر اقتصادی و بهداشتی مد نظر قرار گیرند.در مزارع پرورشی ، در صورتی که خسارت ماهیان تلف شده ، هزینه درمان و کاهش میزان رشد ماهیانی که بعد از بیماری بهبود می یابند ، محاسبه شود منجر به افزایش قیمت تولید و سود کم آبزی پروران  می گردد.

ماهیان معمولا" در معرض عوامل بیماریزا و پاتوژن های بالقوه قرار دارند اما در بیماریهای آنها یک ارتباط  ساده بین پاتوژن ها و ماهی رخ نمی دهد ،بلکه در مزارع متراکم ، شرایط محیطی باعث استرسهای قابل توجه شده و ماهیان را به طیف وسیعی از پاتوژن ها حساس می نماید.در آبزی پروری ، می توان با مدیریت مطلوب بهداشتی بسیاری از پاتوژن های بالقوه و بیماریهای عفونی را کنترل و موجبات ارتقاء بهداشتی تولیدات را فراهم نماییم .موفقیت در برنامه مدیریت بهداشتی آبزیان با پیشگیری از بیماریها آغاز شده و با اجرای اقدامات صحیح بهداشتی کامل می گردد. برنامه مدیریت بهداشتی می تواند در سراسر جهان برای تولید ماهیان سالم مورد استفاده قرار گیرد.

 

نظر به رشد سریع ماهیان پرورشی به عنوان یکی از بخشهای مهم تولید غذا مطرح بوده  که با توسعه و تکمیل آن می توان جانشینی مناسب برای ماهیان دریائی به حساب آورد. در سالهای اخیر میزان تولید ماهی و میگوی مزارع از نظر مقدار و ارزش افزایش یافته و با توجه به تولیدات جهانی كه سالیانه نزدیک به 10 میلیون تن تخمین زده می شود ، سهم تولیدات آبزی پروری كشورها کمی بیشتر از 12% کل تولید جهانی می باشد.اگر چه سهم تولیدات مزارع پرورشی پایین است، ولی اهمیت آن در مقایسه با تولیدات آبزیان سایر کشورها بسیار مهم قلمداد می گردد.ویژگی های منطقه ای ،فرهنگی و تاریخی هر كدام در اساس تولید و میزان توسعه آبزی پروری تاثیر داشته و از طرفی در سنتهای تاریخی مردم آسیا در امر پرورش ماهیان دارای جایگاه قابل توجهی می باشد.

در سالهای اخیر میزان تولید ماهیان پرورشی در اروپا افزایش چشمگیری داشته و برای مثال در كشورهایی نظیر نروژ و فرانسه با تولید زیاد (هر کدام 20% )، ایتالیا (16% )، اسپانیا(10%)، انگلستان(6.5%) ،هلند(6%) کل تولید اتحادیه اروپا را دارا می باشند.

در اروپا ماهیان پرورشی شامل آزاد ماهیان (salmon)که در قفس های دریائی پرورش می یابند و دیگر ماهیان(sea bass, sea bream ,turbot) ،قزل آلای رنگین کمان پرورشی ، ماهی کاراس در مزارع اقلیمی و لای ماهی (crucian carp , tench) و مار ماهی و تیلاپیا (eel , tilapia) در مزارع متراکم مدار بسته  پرورش می یابند.

برنامه تولید پروتئین های حیوانی بدون در نظر گرفتن بیوسكیوریتی و مسائل بهداشتی راه به جائی نخواهد برد و همواره بیماریهای آبزیان بعنوان یك فاكتور مهم مطرح می باشند.

بیماریهای ماهیان ، شامل بیماریهای غیر عفونی (محیطی ،تغذیه ای، ژنتیکی) و بیماریهای عفونی می باشند که بیماریهای عفونی به علت مسری بودن دارای  جایگاه ویژه ای بوده و در صورتی که خسارت ماهیان تلف شده ، هزینه درمان و کاهش میزان رشد ماهیانی که بعد از بیماری بهبود می یابند ، محاسبه شود منجر به افزایش قیمت تولید و سود کم آبزی پروران  می گردد.

البته با توجه به اطلاعاتی  که اخیرا" از سیستم پرورشی سایر حیوانات بدست آمده ، نشان می دهد که آنها نیز دستخوش چنین بیماریهای واگیردار می گردند.با افزایش مزارع ماهی و معرفی گونه های جدید و مبادلات تجاری شرایطی را به وجود آورده ، که افزایش بعضی از بیماریهای عفونی اجتناب نا پذیر است.

ارزیابی میزان خسارت واقعی در مزارع متراکم و پر استرس مشکل بوده و به فاکتورهای متعددی بستگی دارد.اگر چه برآورد می شود که 10% ماهیان در اثر بیماریهای عفونی تلف می گردند ،بعلاوه عفونت هایی نیز در اثر آلودگی های خوراک به میکروارگانیسمهای پاتوژنیک پدید می آیند ، که دارای مخاطرات قطعی در تولیدات آبزیان می باشند.بطور کلی این مخاطرات با شرایط و وضعیت محیطی ، انواع ماهیان مزرعه و عادت فرهنگی در مورد تهیه و مصرف خوراک بستگی دارد.

بیماریهای عفونی بعلت ارگانیسمهای پاتوژن ( انگل ها ، باکتری ، ویروس و قارچ)پدید می آیند، که در محیط مزرعه وجود دارند و یا توسط ماهیان حامل وارد محیط می گردد. در حقیقت ماهیان معمولا" در معرض پاتوژن ها و یا پاتوژن های بالقوه قرار دارند ، اما در بیماریهای ماهی یک ارتباط ساده بین میکروارگانیسم و ماهیان رخ نمی دهد ،بلکه در نتیجه یک سری فعل و انفعالات متغیر بین پاتوژن و محیط و میزبان اتفاق می افتد.بسیاری از خصوصیات پاتوژن ها بطور مستقیم در گسترش بیماری مرتبط بوده و بدین صورت است كه میكروارگانیسمهای اجباری (obligate) همیشه باعث عفونت در میزبان گردیده  و میكروارگانیسمهای اختیاری (facultative) كه در غیاب میزبان زنده می مانند.

ویرولانس پاتوژن بستگی به استرین ،بیوتایپ و سروتایپ یا ژنوتایپ عامل بیماری دارد.رخداد بیماری در اثر فعل و انفعالات پاتوژن و ماهی که به چندین فاکتور میزبان مانند سن ،اندازه ، مرحله رشد ، تغذیه ، وضعیت تولید مثل و دفاع ایمنولوژیک بستگی دارد.علاوه بر آنها فاکتورهای مستعد کننده زیادی وجود دارند که در گسترش بیماری دخالت می کنند.در مزارع متراکم ، شرایط محیطی نا مناسب (کیفیت پایین آب ،تغییرات درجه حرارت آب ، کیفیت پایین خوراک ،تراکم ، حمل و نقل و غیره ) معمولا" تولید شده و در این وضعیت استرس قابل ملاحظه ، موجب ایجاد حساسیت زیاد ماهیان به طیف وسیعی از پاتوژن ها می گردد.

یكی از مهمترین فاكتورها ،کیفیت آب می باشد که در مدیریت بهداشتی ماهیان مد نظر قرار می گیرد ، زیرا کلیه فعالیت های بدن ماهی از قبیل تنفس ،تغذیه و رشد ،دفع مدفوع ، نگهداری تعادل نمک و تولید مثل در آب انجام می شود.تعیین پارامتر های فیزیکی و شیمیائی آب در مزارع آبزی پروری بسیار حیاتی بوده و بیماریهای غیر عفونی اغلب در اثر کیفیت پایین آب پدید می آیند.بنا بر این تعیین میزان اکسیژن محلول در آب ، میزان PH ، میزان مواد دفعی از فاکتورهای مهمی است که می بایست ملاحظه شوند.میزان اکسیژن محلول از سایر عوامل حیاتی تر بوده و به منشاء و تغییرات درجه حرارت و نیاز بیولوژیکی آب(در اثر غلظت بالای باکتریها و مواد فاسد) بستگی دارد.PH آب می بایست ثابت و همواره زیر 7 قرار داشته باشد.تولید مواد دفعی نیز بایستی در حد پایینی باشد زیرا در صورت حضور بیش از اندازه کربن دی اکسید که برای اکثر ماهیان مسموم کننده است و همچنین آمونیاک که باعث بالا رفتن PH در حد 7.5 می گردد.از طرف دیگر آب معمولا" وسیله انتقال میکروارگانیسم هاست که می توانند پاتوژن بالقوه برای ماهی و انسان باشد.میزان آلودگی تولیدات شیلاتی  به شرایط محیطی و کیفیت میکروبیولوژیکی آب مزارع بستگی دارد.دو گروه بزرگ از میکروارگانیسم ها که در بهداشت عمومی بسیار مهم هستند و میتوانند در تولیدات آبزی پروری آلودگی ایجاد نمایند.آنها معمولا" در محیط به صورت طبیعی وجود دارند ، و یا توسط مدفوع انسان و یا حیوانات اهلی به محیط وارد می شوند.میکروارگانیسم های غیر بومی می توانند بوسیله آلوده کننده های غیر قابل اجتناب مانند پرندگان و موجودات خاکزی که موجب آلودگی آبهای مزارع شوند. تعداد قابل توجهی از این عوامل بیماریزا ممکن است از طریق پوست و یا لوله گوارشی ماهیان  به عنوان مشكلات بهداشتی برای مصرف کنند گان مطرح گردند.

بعلاوه بعضی از این عوامل برای ماهیان فوق العاده پاتوژن محسوب می شوند.در حقیقت انتقال بعضی از بیماریها در برخی نواحی به علت مزارع پر تراکم که از آب آلوده صنایع مجاور استفاده می کنند ، صورت پذیرد.

علاوه بر وضعیت بهداشتی مزارع ، تغذیه نقش مهمی را در اقتصاد آبزیان پرورشی بر عهده دارد.در حقیقت اختلالات تغذیه ای و بیماریهای عفونی و رکود بازار به همدیگر وابسته هستند.واضح است که سلامت ماهیان به وضعیت تغذیه آنها بستگی دارد و ارتباط روشنی بین رنجوری (در اثر نرسیدن خوراک به بدن) و بیماری وجود دارد. در اثر رنجوری حساسیت ماهیان به عفونتها افزایش یافته و با تقلیل دفاع ایمنی بدن در معرض پاتوژن های مهاجم قرار می گیرد.بدین گونه شرایط ضعف و رنجوری  ماهیان ، زمینه مستعدی را برای عفونتها فراهم نموده و بعلاوه عفونتها نیز با تغییرات در جذب مواد غذایی در روده ها موجب عدم جذب مواد غذایی مورد نیاز درونی می گردد.تشخیص بیماریهای تغذیه ای مشکل بوده و به آزمایشات هیستوپاتولوژیک و آنالیز آزمایشگاهی تکیه می شود. اکثر مزارع پرورش ماهی از خوراک تهیه شده کارخانجات و جدول غذایی آنها استفاده می کنند و بیماری های تغذیه ای در اثر پر خوری و یا بی غذایی كمتر گزارش شده است.هر چند که کمبودهای تغذیه ای بخصوص کمبود ویتامین گهگاهی تشخیص داده می شود.

بیماریها در جمعیت های طبیعی و عادی رخ داده و گاهی نیز در غیاب بیماری پاتوژن ها می توانند حضور داشته باشند.نظر به این که از بین بردن کلیه پاتوژن ها غیر ممکن است ، دانستن این که چگونه مخاطرات بیماریهای عفونی را تقلیل دهیم ، حائز كمال اهمیت می باشد.

تا اندازه ای ، درخواست اقدامات بهداشتی و پیشگیری کننده شرایط محیطی همانند مدیریت بهداشتی ماهیان ، مراعات اصول بهداشتی و روند کنترل بیماری از فاکتورهای حیاتی پیشگیری از بیماریهای ماهیان می باشند.

آبزی پروری دارای این مزیت است که امکانات کنترل در سیستم تولیدی وجود دارد و با مدیریت بهداشتی مطلوب میتوان بیشتر مخاطرات بالقوه را در سطح تولید کنترل نمود.بازدید و مشاهده روزانه رفتار ماهیان و فعالیت تغذیه ای در ردیابی مشکلات قبل از بروز بیماری بسیار کمک می نماید.وضعیت و موقعیت های استرس زا که در اثر تغییر مکان و تراکم بیش از حد پیش می آید می تواند موجب بروز بیماری های ماهی بوسیله انگل ها و باکتریها گردد.آب نیز یکی از اجزای حیاتی در مزرعه بوده و می بایست بطور کامل از نظر شیمیائی (میزان اکسیژن ، آمونیاک ، نیترات وPH  ) و آنالیز میکروبیولوژیک بررسی شود.

 

مراعات اصول بهداشتی شامل ضدعفونی در بین گروه های مختلف ماهی و پاک نمودن استخرها و ضدعفونی وسایل و تجهیزات کارگران و یا آب مطرح می باشد. بعضی از بیماریهای عفونی ، بویژه بیماریهای قارچی پوست و عفونتهای باکتریائی و انگلی اغلب به انباشتگی مواد آلی در استخرها نسبت داده می شود.استخرها ممکن است مطابق اصول بهداشتی زه کشی (استخرهای خاکی)، خشک و گاهی با موادی مانند آهک هیدراته ضدعفونی گردند.وسایل قبل از استفاده در استخرها می بایستی کاملا" خشک و یا با مواد شیمیائی ضدعفونی گردند.ضدعفونی چکمه ها ضروری بوده و در مدخل ورودی  ساختمان ها و بین قسمتهای مختلف لازم است که کارگران دستهای خود را با صابون ضدعفونی کننده شستشو نمایند.توصیه های تکنولوژیکی تصفیه آب و کاربرد پروبیوتیکها و محرک های رشد از روشهای مهمی هستند که در بهبود کیفیت محیطی آبزی پروری لازم می باشند.

به منظور پیشگیری از گسترش بیماریهای ویروسی و باکتریال اپی زئوتیک که از طریق تغییر مکان ماهیها ، تخمها و یا با انتقال آب در بین مزارع مختلف پدید می آید ، قرنطینه و صدور گواهی بهداشتی که بخشی از برنامه کنترل بیماریها است ، بسیار مهم تلقی می گردد. این اقدامات بهداشتی ، بایستی به عنوان یک خط دفاعی در برابر انتقال ماهی و یا میگوی اگزوتیک که امکان آلودگی دارد، عمل نماید.این قبیل اقدامات می تواند در زمینه یک ناحیه پهناور ، کشور و یا در جهان گسترش نموده و نواحی عاری از بیماری (free disease areas ) بنا نهاده شده است.وجود سرویس های مشاوره ای و گسترش لیست پاتوژن های مورد تایید که در هر ناحیه روی آنها موافقت شده ، استاندارد نمودن تکنیکهای تشخیصی و صدور گواهی های بهداشتی بسیار ضروری و در این فیلد پر اهمیت می باشند.در بخش تحقیقاتی ایجاد شیوه های تشخیصی سریع و بی خطر و بهبود روشهای درمانی در بیماریهای حاد مورد نیاز است. طی سالهای اخیر چندین مطالعه انجام شده و کاربرد تکنیکهای  مولکولی حساس و سریع را به منظور جداسازی پاتوژن های مهم (تشخیص آنهایی که با روشهای مرسوم مشکل است)ارائه می دهند.

کاوش از طریق DNA و آزمایشات PCR با موفقیت جهت پایش حضور پاتوژن ها در محیط ، بافتهای بدن و تخمهای ماهی گسترش یافته است.سایر تکنیکهای بر مبنای DNA به عنوان مثال ریبوتایپ ، وrandomly amplified polymorphic DNA و ژل الکتروفورز(pulsed-field gel electrophoresis of DNA) که روشهای مهمی جهت ارتباط ژنتیکی بین پاتوژن های ایزوله شده از نواحی مختلف جغرافیائی بکار رفته و سپس در مطالعات اپیدمیولوژیک مورد استفاده قرار می گیرند.بیماریهای باکتریائی را می توان با استفاده از شیمیوتراپی و واکسنها کنترل نمود.داروهای عمده آنتی میکروبیال که در آبزی پروری مورد استفاده قرار می گیرند ، آنتی بیوتیکها و ترکیبات سنتتیک می باشند.

همچنانکه مشخص گردیده بسیاری از باکتریهای پاتوژن در محیط و یا در ماهیان حامل متعلق به نواحی آلوده می باشند ، معمولا" پیشگیری داروئی یک از راههای عملی در مزارع ماهی ممکن است جهت جلوگیری از گسترش بیماری عفونی بکار رود.بعلاوه از این عوامل آنتی میکروبیال نیز برای محرک رشد (تتراسیکلین ها) استفاده می شود.در نتیجه عمل سوء این داروهای آنتی میکروبیال موجب افزایش مقاومت داروئی در بین باکتریهای پاتوژن ماهی در طول سالیان گذشته شده است.این مقاومت ها ضمن کاهش تاثیر کنترل بیماریهای ماهی ، ممکن است به عوامل پاتوژن انسانی نیز منتقل گردد.مسئله مهم دیگر گذشته از باقی ماندن این مواد در محیط ، موجب انباشتگی آنها در گوشت ماهی می گردد.کاربرد داروها در مزارع پرورش ماهی یکی از مسائل جدی در سال 1990 بوده است.  در اثر فشار پزشکان و طرفداران محیط زیست و انجمنهای مصرف کنند گان ،تدوین و تصویب قوانین شدید درخواست شده و موجب تقلیل مجوز داروهای آنتی میکروبیال در مزارع پرورش ماهی گردیده است.اگر چه در اکثر کشورهای تولید کننده ماهی استفاده از این داروها سریعا" در مزارع کاهش یافته ولی از آنتی بیوتیک ها و داروهای جدید می توان در درمان عفونتهای حاد استفاده نمود و لازم است همکاری گسترده و قابل توجهی بین کارخانجات صنایع غذایی و داروسازی ایجاد شود.

واکسیناسیون در ماهیان شق دیگری از برنامه کنترل بیماریهای عفونی است و موجب کاهش استفاده داروهای آنتی میکروبیال می گردد.در سالهای اخیر با توجه به شناخت بیشتر سیستم ایمنی ماهیان و تشخیص فاکتورهای ویرولانس در پاتوژن های اصلی ،واکسیناسیون ماهی متداول شده است.واکسنهای زنده و تخفیف حدت یافته با تحریک ایمنی وابسته سلولی و انتشار موثر آنتی ژن در جمعیت، دارای مزایای فراوان بالقوه در پیشگیری از بیماریهای عفونی را دارد.هر چند که کاربرد واکسنهای زنده و تخفیف حدت یافته در مزارع آبزی پروری با بحث های زیادی مواجه شده و بیشتر منابع موثق استفاده آنها را، به علت امکان گسترش مخاطرات غیر قابل کنترل در محیط ، نا درست می دانند.

واکسنهای تجارتی قابل استفاده بر علیه باکتریهای مختلف (یرسینیا روکری ،آئروموناس سالمونیسیدا ، ویبریو آنگوئیلاروم ،ویبریو اردالی ،ویبریو سالمونیسیدا ،ادواردزیلا ایکتالوری )می باشد.این باکتریها در محیط آب گوشتی کشت و بوسیله فرمالین کشته می شوند و اغلب دارای مواد تقویت کننده ایمنی بوده و از این رو با روش تزریقی مورد استفاده قرار می گیرند.بعضی دیگر از واکسنها با روشهای غوطه وری ، اسپری و خوراکی استفاده می شوند. استراتژی اجرای واکسیناسیون بستگی به اندازه و نوع ماهی ، گونه باکتری و نوع واکسن دارد.

 از آنتی ژن های چندین ویروس واکسنهایی تهیه شده که با روشهای تزریقی و غوطه وری  مصرف می شوند و ایمنی محافظتی آنها استنباط گردیده است، هر چند که برای استفاده تجارتی جهت چندین بیماری ویروسی سطح محافظتی آنها بسیار پایین است.از تکنولوژی های جدید جهت فراهم نمودن واکسنهای موثر ویروسی ماهی مانند تکنولوژی واکسنهای نوترکیب و DNA استفاده می گردد.در حال حاضر تنها یک واکسن ویروسی تجارتی بر علیه  IPN با روش پروتئین نوترکیب ساخته شده و گسترش یافته است.

بطور خلاصه ، بیماریهای ماهی در نتیجه فعل و انفعالات پاتوژن بین ماهی و محیط ایجاد می گردد.ماهیان در مزارع متراکم بطور مداوم در برابر تغییرات محیطی و عملیات مدیریتی بوده و همه این عوامل می بایست در کنترل و پیشگیری از بیماریها مد نظر قرار گیرند.

آشنایی اولیه با عناوین شیلات

آشنایی اولیه با عناوین شیلات

● واژگان

▪ آبزی:

به موجوداتی که تمام و یا بخشی از زندگی خود را در درون یا سطح آب سپری می کنند (در ارتباط با جاندارانی که بخش کوتاهی از زندگی خود را در آب هستند تنها در دوره ی حضور در آب با نام آبزی معرفی می شوند).

▪ گرمایش جهانی( Global warming):

افزایش تدریجی دمای زمین در اثر آلاینده هایی مانند گاز Co۲ و ...

▪ تکثیر:

به افزایش تعداد موجودات گفته می شود که به دو صورت غیر جنسی و جنسی بوده لازم به توضیح است دراکثر ماهیان تکثیر به صورت جنسی و لقاح خارجی است.

▪ لقاح خارجی:

در این نوع ازلقاح اسپرم و تخمک در خارج از بدن جاندار بهم چسبیده و ترکیب می شوند.
...


▪ آب شور:

به آب هایی که دارای املاح بیشتر از ۱۲ گرم در لیتر یا یک قسمت در هزار(PPt) باشند گفته می شوند.

▪ آب شیرین:

آب هایی که املاح کمتر از ۱ گرم در لیتر داشته باشند.

▪ انقراض گونه:

به حذف یک گونه از ساختار جمعیتی در منطقه گفته می شود.

▪ پرورش آبزیان:

رساندن گونه ی آبزی ازمرحله ی تولد تا مرحله ی بلوغ وعرضه به بازار.

▪ فرآوری:

آماده و اضافه کردن مواد نگهدارنده و سایر عملیات هایی که برای عرضه ی طولانی مدت یک محصول به بازار انجام می شود.

● ارتباط شیلات با علوم پایه

امروزه برای بهینه کردن تکثیر و پرورش آبزیان و پیدایی پیشرفت در این علوم، به کارگیری از علوم پایه و مولکولی دارای اهمیت بسیاری بوده و اساس موفقیت تکثیر و پرورش اغلب کشورها بستگی به پیشرفت در این علوم دارد.

این علوم شامل موارد نام برده است:

الف) بیوشیمی و فیزیولوژی:

این علوم به بررسی ساختار (Structure) و عمل(Function) اندام ها، بافت ها و بخش های مختلف آبزیان پرداخته و از داده ها و اطلاعات به دست آمده در مدیریت و بهبود شرایط تکثیر و پرورش استفاده می کنند. در این بخش سازوکار فعالیت اندام های گوناگون مانند دهان، حلق، معده، روده و ... مورد بررسی قرار می گیرد.

ب) ژنتیک:

پیشرفت های بسیار علوم ژنتیک در دنیا، منجر به آن شده است که متخصصان و کارشناسان شیلات و پرورش آبزیان نیز از این علوم به منظور، اصلاح نژاد آبزیان، تهیه ی بانک ژن از گونه های در حال انقراض، ایجاد صفات مطلوب در گونه های پرورشی و... بهره گیرند.

ج) تغذیه:

یکی از فاکتورهای بهداشت و سلامت جامعه، کیفیت گوشت و پروتئین مصرفی جامعه است این درحالی ست که، مصرف آبزیان از اهمیت تغذیه ای خاصی برای انسان ها برخورداراست، بنابراین برای افزایش تولید بهینه ی گوشت با کیفیت بالا در مراکز پرورشی، لازم است که از اصول تغذیه ای مناسب و انتخاب جیره های غذایی پربازده تر با هزینه ی اقتصادی کمتر استفاده کرد. لازم به ذکر است که امروزه پساب و آب خروجی مزارع پرورش ماهی به دلیل استفاده ی ناصحیح از جیره های غذایی، دارای آلودگی های زیادی هستند که این آلودگی ها با ورود به رودخانه ها و دریاها منجر به پیدایی خطرات جدی در این اکوسیستم ها می شوند.

● شیلات (Fisheries) ـ آبزی پروری (Aquaculture)

▪ اهمیت شیلات

امروزه با پیدایی مشکلات زیست محیطی و خطر گرمایش زمین ( Global warming) نگرانی های زیادی در مورد تامین غذا و پروتئین جامعه، رفع آلودگی ها، انقراض گونه ها، بیماری ها و ... به وجود آمده است؛ علم شیلات به عنوان یکی از شاخه های اصلی علوم منابع طبیعی نقش مهمی در برطرف کردن این مشکلات ایفا می کند.

▪ شاخه های علم شیلات

در گرایش های گوناگون این رشته به راه های تکثیر و پرورش آبزیان (ماهی ها، کوسه ها، خرچنگ ها، میگوها، صدف های دوکفه ای و ... )، مباحث اکولوژیکی آب های دریایی (marine ecology)، آب های داخلی یا آب های شیرین (fresh water ecology)، آب های ساختاری زمین (ground water)، راه های علمی صید آبزیان و درنهایت به فرآوری محصولات شیلاتی توجه ویژه ای می شود.

شایان ذکر است هریک از گرایش ها ی نام برده در جایگاه خود نقش بسیار مهمی در تامین سلامت جامعه، غذا و حفاظت از آب های سرزمینی در برابر آلودگی ها، انقراض گونه و فاجعه های زیست محیطی دارد.

۱) تکثیر و پرورش آبزیان:

در این شاخه به انواع روش های تکثیر آبزیان (جنسی و غیر جنسی)، با الگوبرداری از شرایط زیست طبیعی گونه آبزی پرداخته می شود که تنوع بسیار زیاد آبزیان، به خصوص ماهیان منجر به پیدایی روش ها بسیار متنوع شده است.

دربرخی از مواقع ممکن است بر اساس هدف از تکثیر روش های نوین و گوناگون تعریف شود برای نمونه اگر هدف از تکثیر، تولید تخم گونه های آبزی در مقیاس کوچک و آزمایشگاهی باشد از روش های ساده و بسته، و از سویی در مقیاس بزرگ و مزارع تکثیر، از روش های پیشرفته و البته با خطای کمی بالاتر استفاده می کنند.

پرورش آبزیان نیز یکی از بخش های مهم علوم آبزی پروری ست، زیراکه هدف از پرورش ماهیان بازاری ایجاد شرایط مطلوب برای تولید ماهیان با وزن متناسب و از سویی جلوگیری از انقراض گونه هایی ست که در معرض خطر انقراض قرار گرفته اند.

۲) اکولوژی آب ها:

در این شاخه از علم شیلات، اکولوژی یعنی شناخت موجودات آبزی در آب های شیرین و شور و ارتباط متقابل میان موجودات و محیط زیست آن ها مورد بررسی قرارمی گیرد. امروزه به دلیل تخریب زیستگاه ها، صید بی رویه، ورود آلودگی های شهری و صنعتی به رودخانه ها و دریاها و در نهایت گرمایش جهانی این شاخه اهمیت ویژه ای پیدا کرده است. درکشورما با توجه به چالش های موجود در زمینه ی آلودگی های نفتی، غیر نفتی، ورود سموم و کودهای کشاورزی به آب دریاها و صید بی رویه ی بسیاری از ماهیان خاویاری و کیلکا از دریای خزر و ماهی تن از آب های جنوب و احداث سدهای بی شمار برروی رودهایی که مسیر مهاجرت بسیاری از ماهیان هم چون ماهی سفید می باشد، منجر به آن شده است که مطالعه ی اکولوژیکی این زیستگاه ها و شناخت موجودات و ارتباط آن ها با هم نقشی مهمی در حفظ و پایداری این نوع از اکوسیستم ها ایفا کند.

۳) فرآوری محصولات شیلاتی:

باتوجه به اهمیت غذایی آبزیان، می توان به اهمیت فرآوری محصولات شیلاتی پی برد زیراکه عرضه ی این محصولات به بازار مستلزم رعایت اصول بهداشتی و نگهداری مناسب است، لازم به ذکراست بسیاری از آبزیان به خصوص ماهی ها نسبت به سایر جانوران پرورشی سریعتر فاسد می شوند بنابراین این محصولات باید به اشکال مختلف فرآوری شده و با بسته بندی های مناسب به بازار مصرف عرضه شوند. صنعت کنسروسازی یکی از زیر بخش های مطرح در فرآوری محصولات شیلاتی ست، که امروزه در سراسر جهان از آبزیان و ماهیان گوناگون به منظور کنسرو کردن استفاده می شود اما در کشور ما بیشتر از تن ماهیان ( در جنوب کشور ) و ماهیان کیلکا ( در شمال کشور) استفاده می شود.

۴) صید و صیادی:

امروزه به دلیل صید بی رویه در اکثر اکوسیستم های آبی حیات بسیاری از گونه ها ی آبزی به خطر افتاده است، از این رو پیش از اقدام به صید آبزیان ابتدا لازم است مطالعات اولیه برای ارزیابی وضعیت، فراوانی و ارتباط گونه ها با هم انجام شده و برحسب توان تولید آن منطقه صید انجام شود که در این گرایش چگونگی انجام صید، زمان و مکان صید مورد بررسی قرار خواهد گرفت سپس اقدام به صید می شود.

 
 تدوین:
کاوه خسرویانی ـ دانشجوی کارشناسی پردیس کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران ـ دبیر انجمن علمی دانشکده ی منابع طبیعی دانشگاه تهران ـ خبرنگار منابع طبیعی سرویس مسائل راهبردی خبرگزاری دانشجویان ایران
خبرگزاری ایسنا ( www.isna.ir )

فیزیولوژی تغذیه ماهی

فیزیولوژی تغذیه ماهی:

..................
دهان: در ماهی برای گرفتن و نگهداری غذا و طعمه ساخته شده و در ماهیان استخوانی دارای ساختمانی کاملتر همراه با ماهیچه های شانه ای منظم اعصاب و زرد پی می باشد.

حلق: لوله ای کوتاه و عریض با ماهیچه ضخیم و چین خورده می باشد که قبل از مری قرار دارد.
مری: پس از حلق قرار داشته و به معده متصل است و سلولهای مخاطی آن ماده لزج موکوسی را جهت عبور راحت غذا به معده ترشح می نماید.
معده: در ماهیان گوشت خوار کاملا رشد کرده و مشخص می باشد و در بعضی از گونه ها نیز معده کوچک و نامشخص است.
(کبد) جگر و کیسه صفرا: جگر در بخش قدامی حفره شکمی قرار دارد و خون را از سرخرک هپاتیک و سیاهرگ های پشتی دریافت می نماید.
لوزالمعده یا پانکراس: معمولا در اغلب ماهیان غده لوزالمعده شکل مشخص و واضحی ندارد و سلولهای آن در سطح جگر و اطراف سکومهای گوارشی پخش شده اند.

منابع آبی پرورش قزل آلا

منابع آبی که برای کارگاههای پرورش قزل آلا به طور کلی مورد استفاده قرار می گیرد، عبارتند از:
1.چشمه ها
2.نهرها
3.آب دریاچه ها و سدها
4.آبهای زیرزمینی

چشمه ها:
اصولا چشمه ها دارای مزیت های زیر می باشند. میزان آب یکنواخت و خنک بدون آلودگی یا حرارتی تقریبا ثابت در تمام فصول سال و در اغلب موارد بدون یخ بندان های زمستانی بدون کدورت در فصل بارندگی، معایب چشمه ها ممکن است در میزان گازهای محلول در آن از قبیل ازت و سایر گازهای فوق اشباع مثل اکسیژن، دی اکسیدکربن و غیره باشد که مشکلات بیماری حباب گازی را به وجود آورد و نیز چشمه ها نسبت به آبهای جاری اکسیژن کمتر و دی اکسیدکربن بیشتری خواهد داشت.

 ......

انواع چشمه ها
1.چشمه های سقوطی: حدود 70 درصد چشمه ها را تشکیل می دهند. آب با فشار از مظهر کنده شده و بالا می آید.مانند دردشت ارژن شیراز(نوسانات دما ندارند)
2.چشمه های حوضچه ای : (Limnocren)ابتدا در حوضچه هایی می ریزند و سپس به مسیر اصلی وارد می شوند (دارای بقایای مواد آلی و اکسیژن محلول کمتر و نوسانات حرارتی امکان رشد گیاهان زیاد است)
3.چشمه های گسترده (molocren ):مجاری خاصی ندارند و میزان آبشان نیز کم است و از نظر پرورش ماهی اهمیتی ندارند.

......................

...

 

نهرها و رودخانه ها :
به دلیل نوسانات دما و میزان دبی آب باید برنامه ریزی تولید با احتساب حداقل آب دهی متوسط چند ساله
( 20-10 ساله ) برسی گردد.در ضمن از محاسن آنها عدم وجود آهن محلول است.
در طول سال تغییرات قابل ملاحظه ای از نظر درجه حرارت و دبی نشان می دهند.ولی آنهایی که نوسانات حرارتی بین 18-4 درجه سانتیگراد دارند مناسب می باشند و از طرفی از اکسیژن محلول اشباع می باشند .عوامل نامناسب مواد رسوبی هستند که از قسمت های بالا می آیند و همچنین خطر بیماریها و انگل ها از ماهیانی که بالاتر از کارگاه وجود دارند همیشه احساس می شود.نهرها و رودخانه هایی که از مناطق مردابی می آیند به هیچ وجه مناسب نیستند.

معایب:

1- وجود سیلاب های فصلی و گل آلودگی

2- احتمال سیل گیری کارگاه به دلیل سرعت زیاد آن در مواقع سیلابی و رسوب گذاری مواد گل و لای که لایروبی آنها هزینه زیادی خواهد داشت

 3- احتمال یخبندان در بعضی شرایط خاص

 4- نوسانات حرارتی زیاد

5- احتمال آلودگی های انگلی و بیماری زای دیگر به دلیل وجود ماهیان بومی در رودخانه

 6- نوسانات دبی آب

.....................
آب دریاچه ها و سدها:
خصوصیت این گونه منابع همانند نهرها و رودخانه ها است و در تابستان از نظر درجه حرارت و میزان اکسیژن و همچنین pH می تواند مراحل بحرانی را داشته باشد.به دلیل رشد جلبک ها نوسانات pH وo2 را دارند.

................. 
آب های زیرزمینی:
آب های زیرزمینی و چشمه ها خصوصیات تقریبا مشترکی دارند و این منبع در آینده برای پرورش قزل آلا بیشتر مورد استفاده قرار خواهد گرفت.آب های زیر زمینی با یکنواختی درجه حرارت، بدون آلودگی و پارازیت ها خیلی مناسب میباشند.معایب آن نیاز به پمپاژ و استفاده از سیستم هوا دهی می باشد.این گونه آب ها برای استفاده در سیستم های آبی بسته ایده آل می باشند.

....................
میزان آب:
آب پایه و بنیان کارگاه های پرورش قزل آلا است.درباره مقدار و میزان آب در رابطه با مقدار مشخصی تولید قانون کاملا غیر قابل تغییری وجودندارد.زیرا میزان آب بستگی به کیفیت آن خواهد داشت و بنابراین میزان آب برای تولید در واحد معینی قابل کم یا زیاد کردن می باشد.اصولا در طراحی یک کارگاه پرورش قزل آلا همیشه بایستی بر اساس حداقل آب تناژ یا ظرفیت تولید را معین نمود.محاسبه مقدار آب مورد نیاز کارگاه های تکثیر و پرورش آزاد ماهیان باید بر مبنای برآورد نیاز اکسیژن ماهیان مورد پرورش و یا ظرفیت تفریخگاه انجام گیرد.به طور کلی قزل آلای رنگین کمان نسبت به آزاد ماهیان اکسیژن بیشتری نیاز دارند.
ماهیان کوچک نسبت به ماهیان درشت نیز به آب بیشتر نیازمندند ( چون شدت متابولیسم در ماهیان کوچکتر بیشتر است ).
طبق فرمول لگر به ازای هر کیلو ماهی یک لیتر در دقیقه آب نیاز است.

نیازمندیهای محیطی آزاد ماهیان

نیازمندیهای محیطی آزاد ماهیان

..........................
1.درجه حرارت:
آزاد ماهیان قادر به تحمل درجات حرارتی بالا نبوده و حد پائین دمای کشنده برای قزل آلا و ماهی آزاد درحدود 5- درجه سانتیگراد است. درجه حرارت مطلوب از 12 تا 16 درجه سانتیگراد است. مع الوصف اپتیم رشد مناسب 15+ درجه سانتیگراد است.
......................
2.اکسیژن:
از اینکه آزاد ماهیان به آب سرد نیاز دارند به دلیل احتیاج آنها به اکسیژن بالای محلول در آب است. زیرا هرچقدر آب سرد تر باشد البته آب عاری از آلودگی می تواند اکسیژن بیشتری را در خود حل نماید و برعکس با افزایش درجه حرارت آب از میزان اکسیژن محلول در آب کاسته خواهد شد. از نظر پرورش ماهی غلظت اکسیژن در آب خروجی استخرها باید حداقل 6 میلی گرم در لیتر و آب ورودی استخرهای پرورش ماهی از اکسیژن اشباع باشد. در واقع نیاز به اکسیژن فاکتور اصلی تعیین کننده مقدار آب مورد نیاز کارگاه های پرورش آزاد ماهیان خواهد بود.
در ارتفاع صفر و فشار (جیوه 760) و دمای صفر درجه میزان اکسیژن محلول 5/14 میلی گرم در لیتر و مقدار فعالیت نسبی برای ماهیان Q=800 کالری است، نقطه بحرانی 18 درجه سانتیگراد است.
میزان اکسیژن محلول در آبهای مختلف متغیر بوده و تابعی است از درجه حرارت فشار اتمسفر جو و ارتفاع از سطح دریا و املاح محلول در آب و بر حسب فصول و ساعات شبانه روز تغییر می یابد.
عوامل کاهش دهنده اکسیژن محلول : 1- رکود آب (تغییرات دبی آب، کاهش یا قطع آب استخرهای پرورشی) 2 – تغییرات نور و انبوه گیاهان و پلانکتونهای گیاهی (آلکها) 3 – وجود میکروارگانیزمها (میکرب ها و مواد آلی)4- تراکم بیش از حد ماهیان 5 –افزایش درجه حرارت (میزان اکسیژن محلول نسبت عکس با درجه حرارت دارد )6- با افزایش ارتفاع از سطح دریا (کاهش فشار جوی) میزان اکسیژن محلول کاهش می یابد.

............................
3.اسیدیته یا PH:
غلظت یون هیدروژن در آب را PH یا اسیدیته می نامند. آبهای خنثی یا کمی قلیائی برای کارگاههای پرورش آزاد ماهیان در آب شیرین ارجحیت دارند ولی PH 5/7 – 5/6 مناسب تر است. PH های بالای 9 و
پائین تر از 5/5 درجه می تواند ماهی و مخصوصا تخم ولارو را از بین ببرند. آبهای با PH پائین که در نتیجه
باران های اسیدی به وجود می آیند مشکلات بزرگی را در بعضی مناطق ایجاد کرده اند. مناطقی که قدرت بافری خاکشان محدود بوده و مواجه با آلودگی های صنعتی نیز می باشند دست به گریبان این مشکل نیز می باشند. آب دریا دارای PH یکنواخت تر و بطور متوسط 1/8 می باشند.
آبهای اسیدی ماحصل ذوب (برف آب) خصوصا در اوائل بهار بوده و یا در اثر تبدیل مواد از ته به اسید نیتریک در سیستم های بسته یا با مدیریت ناصحیح حاصل می گردد. PH های بالای 8 بر اثر فعالیت ارگانیک گیاهان ماکروفیت و جلبکها است و یا فعالیت مواد حاصله از آلودگیهای فاضلاب های صنعتی بعضا به دلیل عبور منبع آبی از مسیل سنگهای مادری PH تغییر می یابد.

....................

4. ...

4.سرعت جریان آب:
جریان دائمی آب اکسیژن مورد نیاز ماهی قزل آلا را تامین نموده و مواد حاصل از سوخت و ساز فضولات و بقایای مواد غذایی را با خود می برد. جریان آب همچنین می تواند در پخش و توزیع مواد غذایی نقش داشته باشد.هرچه ماهی بزرگتر باشد به همان نسبت سرعت جریان بیشتری را تحمل می نماید. به طور نرمال سرعت جریان آب در کانال ها نبایستی بیشتر از 3-2 سانتیمتر در ثانیه باشد. قزل آلای بزرگ تا 20 سانتیمتر در ثانیه را نیز تحمل می کند.
جریان های سریعتر سوخت و ساز بیشتری را به وجود آورده و از نظر اقتصادی صحیح نیست.

............................
5.اثر نور:
تابش مستقیم نور خورشیدی می تواند سبب خسارات ناشی از آفتاب سوختگی را به دنبال داشته باشد و به همین جهت در پرورش متراکم بایستی، کارگاه هایی که در ارتفاعات قرار گرفته اند و آب آنها از نظر املاح فقیر می باشند از تابش مستقیم نور جلوگیری نمود.

..................
6.درجه کدورت:
آبهای کدر از جنبه های مختلف نامناسب هستند، می بایستی شفافیت تا کف استخر تامین شده باشد. در استخرها اغلب با این پدیده روبرو هستیم، کدورت های متناوب در گرفتن غذا نقش منفی دارد.

..........................
7.آلودگی آب و فلزات سنگین:
سرب، جیوه، مس،روی و آهن و سایر یون های فلزات حتی در غلظت های خیلی کم برای ماهی مسموم کننده می باشند آهن موجود در بعضی از آبهای شیرین روی سطح تخم ماهی در حال انکوباسیون رسوب کرده و باعث خفگی جنین می گردد. آلودگیهای صنعتی و کشاورزی برای آزاد ماهیان بسیار خطرناک خواهند بود. چون باعث کاهش اکسیژن محلول می گردد.جائیکه در آن واحد چند نوع ماده آلوده در آب یافت شوند اثر آنها روی یکدیگر تشدید کننده می گردد و نتیجتا ماهی ممکن است در شرایطی که غلظت هیچ یک از آلوده کننده های موجود به حد کشنده نرسیده باشند تلف گردد.

...............................
8.فضای زیست: از نظر تراکم و غیره
9.نوسانات فصلی: که تابع درجه حرارت و میزان تابش نور است.
10.میزان املاح آب: (علی الاصول آبهای باالنسبه سخت تر که املاح مجاز بیشتری دارند ارجح تر میباشد )

.......................
11.عوامل بیولوژیک:
مثل سمور آبی و خرس – ماهیان ماهیخوار (لک لک و غیره) نوزاد – حشرات و بند پایان – زالوها – آرگولوس – ترماتودهای مونوژن و غیره از عوامل مخاطره آمیز و بیماری زا و محدود کننده در امر پرورش و تکثیر می باشند. به علاوه بعضی گیاهان آبزی و جلبک های آبی، ضایعات تنفسی ایجاد نموده و بعضی نیز سمی هستند (موکوفیلوس و میکروسیستیس ها

مقدمات علمی پرورش ماهی

رشد ماهیان و عواملی که روند رشد تحت تأثیر آنهاست برای پرورش دهنده ماهی ، در درجه اول اهمیت قرار دارند. زیرا حداکثر رشد ماهی در حداقل مدت زمان با حداقل مقدار غذا ، هدف اصلی اوست. ماهی جانوری خونسرد است و جهت حفظ درجه حرارت بدن خود ، مجبور به صرف انرژی نیست. بدین لحاظ ، یک ماهی نسبت به یک جانور خونگرم ، از لحاظ تبدیل مواد غذایی به پروتئین بدن ، از کارآیی و استعداد بیشتری برخوردار است.

تغذیه ماهیان انرژی مورد نیاز ماهی از غذا تأمین می‌شود، بهر حال این انرژی در اصل از خورشید تولید می‌شود. انرژی خورشید بوسیله گیاهانی که برای ساختن کربوهیدراتها ، انرژی مصرف می‌نمایند، به غذا تبدیل می‌گردد. جانوران این گیاهان را خورده و انرژی ذخیره شده را جهت انجام فعالیتهای خود مورد استفاده قرار می‌دهند.بنابراین گیاهان به عنوان تولید کنندگان اولیه مواد غذایی شناخته شده‌اند، که این مواد به صور دیگر تبدیل می‌گردد و سپس در اختیار ماهیان قرار می‌گیرد.


ترکیبات آلی مورد نیاز ماهیها

پروتئینها

پروتئینها ترکیبات آلی پیچیده‌ای هستند که از واحدهای اسید آمینه ساخته شده‌اند و از طریق اسیدهای دیواره روده به داخل خون جذب و یا جهت تولید انرژی می‌سوزند. منابع گیاهی و غالبا حیوانی در تأمین پروتئین مصرفی ، در جیره غذایی مصرفی ، تغذیه مصنوعی پرورش دهندگان گنجانده می‌شود.

چربیها

این مواد از واحدهای اصلی به نام اسیدهای چرب تشکیل می‌شوند . اطلاعات در مورد جزئیات نیاز ماهی به چربی در دست نیست، لذا در غذاهای ویژه مصنوعی اهمیتشان در درجه دوم قرار دارد.

کربوهیدراتها

این مواد شامل گروه وسیعی از مواد شامل قندها ، نشاسته‌ و سلولز هستند. این مواد غالبا در تغذیه مصنوعی ماهیانی بکار می‌روند که از طریق آنزیم آمیلاز ، قادر به بهره‌وری از محصولات گیاهی هستند.

ویتامینها

• تیامین که در غلات و حبوبات و سبزیجات و خمیر ترش (Yeast) و بافت حیوانی یافت می‌شود و کمبود آن باعث کمی رشد و تشنجها است.
  
  
• پیریدوکسین ، که در خمیر ترش ، غلات وحبوبات موجود است و کمبود آن کم خونی ماهی را به دنبال دارد.
  
  
• اسید اسکوربیک که در سبزیجات و بافت حیوانی موجود و کمبود آن باعث خونریزی بافتها می‌شود.
  
  
• ویتامین A در روغن ماهی موجود و از طریق گنجاندن پودر ماهی در جیره غذایی تأمین می‌شود.
  
  
• ویتامین D از طریـق تأثیر نور ماوراء بنفـش در پوست ماهی ساخته می‌شود و کمبود آن اختلال در فرآیند استخوان سازی را باعث می‌شود.
  
  
• ویتامین E و ویتامین K در بافت گیاهی و سبزیجات موجود و کمبود آنان باعث کم خونی و اختلال در انعقاد خون می‌گردد.

استحصال تخم و بچه ماهی

در صنعت تکثیر و پرورش آبزیان ، واژه تخم یا بچه ماهی به مراحل جوانی حیوان مورد استفاده جهت ماهی‌دار نمودن استخرهای پرورش ماهی اطلاق می‌گردد. تهیه و تأمین بچه ماهی در زمینه پرورش ماهیان تحت تأثیر وجود اختلافی مهم بین رفتار تخم ریزی گونه‌های مختلف ماهیان قرار دارد. به عبارت دیگر برخی از انواع ماهیان آب شیرین از روی میل در استخرهای پرورش ماهی تخم‌ریزی می‌کنند و تأمین تخم به راحتی صورت می‌گیرد و برخی در کارگاه تخم‌ریزی می‌کنند.

بهترین نوع ماهی شناخته شده که به سهولت در استخر تخم‌ریزی می‌نمایند ، ماهی تیلاپیا است. نوع دیگری از سیستم تکثیر ماهیانی که در آب شیرین استخرها به حد بلوغ و تخم‌ریزی و بهره‌برداری می‌رسد ماهی قزل‌آلا است. البته وجه تمایز آن با ماهیان دیگر آب شیرین ، در استفاده از استخرهای بتونی بوده که ویژه اینگونه ماهیان است. در صورت عدم استفاده از این گونه استخرها لازم است در شرایط حوضچه تخم‌ریزی ماهیان قزل‌آلای مولد از استخر برداشته و با استفاده از دست ، از طریق وارد آوردن فشار بر روی بدن ماهی تخم کشی صورت و سپس تخمهای بارور شده را به خارج از حوضچه (استخرهای غیر بتونی) هدایت کرد.

آب

منـشاء آب شـیرین جـهت پرورش ماهیان ، بارندگی است که با توجه به موقعیت جغرافیایی و آب و هوایی محل تغییر می‌کند. چشمه‌ها و چاهها در اثر نفوذ آب باران در زمین بوجود آمده‌اند که جهت پرورش و تکثیر ماهیان مورد بهره‌برداری قرار می‌گیرند. گاهی نیز از هرز آبهای جمع شده در زمینهای شیب‌دار با منشاء باران در تکثیر و پرورش استفاده می‌گردد. مردابها ، دریاچه‌ها و رودخانه‌ها منابع ذخیره هرز آبها هستند. برای یک استخر پرورش ماهی ، نیازمند یک مقدار آب اولیه جهت آبگیری متناسب با حجم مورد نیاز استخر هستیم. مقدار آب مورد نیاز برای پرورش ماهی در آبهای شیرین از مجموع عوامل زیر تعیین می‌گردد:

• حجم استخر در شروع دوره پرورش ماهی
• تلفات نفوذی در طول دوره پرورش ماهی
• تلفات تبخیری در طول دوره پرورش ماهی
  
  

در صورتی که کل آب شیرین مورد استفاده جهت پر کردن استخر در مواقعی از سال برای تأمین آب استخر کافی نباشد، ساختن یک مخزن ذخیره آب ، پرورش دهندگان را قادر خواهد ساخت تا در مواقع پر آبی ، آب را جهت زمان خشکسالی و کم آبی ذخیره و استفاده نمایند. اگر استخر به شکل مربع مستطیل باشد با در هم ضرب کردن دو ضلع و ارتفاع کل آب مورد نیاز برآورد می‌شود. ارتـفاع × عــرض × طــول کــه تـعــیین ارتــفاع از طــریــق تـخـمین میانگین عمق آب صورت می‌گیرد که به صورت ارتفاعات مختلف سطح استخر قابل استحصال است .

کارگاههای پرورش ماهی

مدیریت اینگونه استخرها مستلزم تأمین آب کافی و هنر ایجاد شرایط مطلوب محیطی لازم برای حداکثر رشد و حداقل میزان مرگ و میر جمعیت ماهیان موجود در استخر است. ورود آب به استخر از طریق یک ورودی تحت کنترل انجام می‌گیرد که هدف از آن تأمین جریان مرتب و قابل تنظیم آب ممانعت از فرار ماهیان و جلوگیری از ورود گونه‌های نامطلوب به داخل استخر می‌باشد. ایـن آب از طـریق یـک خروجی قابل کنترل به نام مانک (Monk) از استخر خارج می‌گردد و به تولید کننده امکان می‌دهد که هر گونه لایه آب موجود در کف استخر را که احتمالا کیفیت آن پایین آمده و بایستی با آب تازه تعویض گردد را تخلیه سازد.

دستورالعملهای عمومی در رویه پرورش ماهیان آبهای شیرین

در این خصوص پرورش دهندگان ماهی می‌توانند از محیطهای آبی و تسهیلاتی استفاده کنند که برای پرورش ماهی کپور و دیگر گونه‌های ماهی آبهای شیرین مناسب‌ترند ، تا برای ماهیان قزل‌آلا و فنون این کار در حال حاضر کاملا مرسوم و رایج است. ایجاد استخرهای ماهی در اصل رویه‌ای از آب‌زدایی و کنترل منظم مناطق باتلاقی با استفاده از سدهای ساده که به تدریج استخرهایی مناسب تولید ماهی در کنار آن ایجاد شد، ریشه گرفته است. از لحاظ فنی کلیه گونه‌های ماهی آب شیرین را می‌توان پرورش داد و این بسته به انتخاب بازار است. در ذیل برخی از مسایلی که در رویه‌های پرورش و تکثیر ماهیان آب شیرین باید بدانها توجه داشت مد نظر قرار می‌گیرد.

ضد عفونی استخر

استخرها که در اندازه‌های متفاوتی هستند (از 100 متر مربع برای تخم‌ریزی گرفته تا بیش از 10 هکتار برای پرورش ماهیان استخرهای نمونه یا در زمین حفر می‌شوند و یا بوسیله پشته‌های خاکی ساخته می‌شوند که در هر حال باید قابل زهکشی باشند و این کار معمولا بوسیله سیستم (مانک) صورت می‌گیرد. بهترین و ارزان‌ترین روش ضد عفونی استخرها خنگ گذاشتن و به آیش درآوردن آن است.

تخم‌ریزی

بطور معمول ماهیان آب شیرین در دمای حدود 22 درجه سانتیگراد تخم‌ریزی می‌کند و استخرهای تخم‌ریزی در آغاز ماه مه ، هنگامی که حرارت آب به سرعت زیاد می‌شود، آماده می‌گردند. در استخرها بذر علف افشانده می‌شود یا گیاهان دیگر امکان رویش می‌یابند، بطوری که رستنیهای مناسب موجود باشد، تا تخمها به آنها بچسبند. استخرها در اکثر اوقات سال ، خـالی هستند امـا درست قـبل از تخم‌ریزی از آب پر می‌شوند و فرصت گرم شدن می‌یابند. آنها تنها وقتی مورد استفاده قرار می‌گیرند که درجه حرارت آبشان بالای 18 درجه سانتیگراد باقی بماند. ماهیهای تولید مثل کننده آب شیرین در دسته‌هایی شامل 2 نر و یک ماده انتخاب می‌شوند. نرها به سادگی شناسایی می‌شوند.

به این ترتیب که وقتی که حفره شکمی آنها به آرامی فشار داده شود، اسپرم از منفذ آن خارج می‌شود. ماده‌ها در این زمان به واسطه حفره شکمی متورم و منفذهای برجسته قابل تشخیص‌اند. ماهی کپور معمولا در 4 سالگی بالغ می‌شود ، گرچه نرهای آن می‌توانند زودتر بالغ شوند. دسته‌های ماهیان بلافاصله بعد از آب‌گیری استخر ، وارد آن می‌شوند و تخم‌ریزی بعد از حدود 36 ساعت صورت می‌گیرد. ماده‌ها روی گیاهان مرکز استخر تخم می‌ریزند و هر ماهی حدود 000ر100 تخم به ازاء هر کیلوگرم از وزن بدن تولید می‌کند. ماهیهای تولید مثل کننده را پس از تخم‌ریزی بلافاصله از استخر بیرون می‌آورند تا تخمها را نخورند.

مراحل لاروی

معمولا تخم ماهیان آب شیرین از جمله کپور پس از گذشت 100 درجه روز (یعنی 4 روز در دمای 25 درجه سانتیگراد) سرباز می‌کند. لاروها به طول 5 میلیمتر هستند و تنها یک کیسه غذایی کوچک با خود همراه دارند. هنگام آماده سازی استخر تخم‌ریزی یا نزدیک به این زمان ، استخرهای نوزاد پروری بزرگتر از استخرهای تخم‌ریزی هستند و باید حدود 1.2 متر عمق داشته باشند. این استخرها اختصاصا برای تولید لارو بکار می‌روند و باید تنها حاوی مواد غذایی در چنان اندازه و کیفیتی باشند کـه مـناسب تـغذیه لاروهـا بـاشند.

کنترل بیماری

کنترل بیماری تا حد زیاد مسئله‌ای است مربوط به بهداشت استخر. استخرها حتی‌الامکان باید در طول زمستان ، خشک نگه داشته شوند و با آهک زنده ، فرمالین یا سود سوزآور ضد عفونی گردند. ماهیان تولید مثل کننده همیشه باید از بچه ماهیها و ماهیان در حال رشد بزرگ‌تر و جدا نگاه داشته شوند. ماهیان باید به خاطر انگل‌ها یا سایر علائم بیماری بطور مکرر در فصل رشد و ترجیحا حداقل ماهی یک بار بطور کامل معاینه شوند و اگر بیماری آنان محرز گردید، سریع و بطور موثر درمان شوند. دقت در انتخاب ماهیان تولید مثل کننده اهمیت فراوانی دارد تا در درجه اول موجب انتقال بیماری به مزرعه نشوند.

کنترل شکارچیان

کنترل شکارچیان (عمدتا پرندگان و حشرات آبزی) ، بیشتر با پیشگیری از ورود آنان تا نابود ساختن آنها باید فراهم گردد. گرین هاوسها واقعا در مقابل شکارچی مقاوم هستند. مسئله عمده دیگر بویژه در اواخر فصل که گرمای آب بیشتر و محصول ماهی موجود در آب بالاست. آلودگی استخر بوسیله خود ماهیان می‌باشد. در این حالت اکسیژن مورد نیاز ضایعات دفع شده از ماهی ، و همچنین مصرف اکسیژن توسط ماهیان در حال رشد ، سبب کاهش میزان اکسیژن محیط می‌گردد. برای مقابله با این موضوع می‌توان آب را در طول شب که میزان اکسیژن در پایین‌ترین حد خود است، هوا داد یا آب آن را بطور دائم عوض کرد، گرچه مورد اخیر با اتلاف حرارت آب همراه است.

منبع: سایت دانشنامه

روش های تولید قزل آلا

یكی از راه های افزایش میزان رشد و بهبود كیفیت گوشت ماهی، عقیم سازی آن است. هم زمان با افزایش سن ماهی دستگاه تناسلی آن (بیضه و تخمدان) نیز شروع به رشد می كنند و بعد از گذشت مدتی بخش فراوانی از انرزی غذای مصرفی ماهی، صرف تولید مثل می شود و لذا میزان رشد بدن كاهش می یابد و ضریب تبدیل غذا (FCR) بالا می رود؛ یعنی به ازای مصرف مقدار مشخص غذا، افزایش رشد چندانی در مقایسه با قبل از پدیده بلوغ مشاهده نمی شود.
علاوه بر این هم زمان با پدیده بلوغ در ماهی، كیفیت گوشت آن كاهش می یابد؛ چرا كه میزان پروتئین و چربی در گوشت كاهش یافته و جای آن را آب پر می كند. این چربی و پروتئین صرف تولید تخمك و اسپرم می شود و به همین خاطر گوشت ماهی حالت تردی و كیفیت خود را از دست می دهد.
همچنین با شروع بلوغ جنسی مقاومت ماهیان در برابر انواع بیماری های باكتریایی و عفونی كاهش می یابد و به خاطر تغییراتی كه در بافت پوست و پوشش دستگاه گوارش ماهی پدید می آید، آمادگی ابتلا به بیماری در ماهی افزایش می یابد.
به علاوه به هنگام بلوغ تغییرات شكلی در ماهی پدید می آیدكه از بازارپسندی آن می كاهد. به عنوان مثال در قزل آلای رنگین كمان و سایر آزاد ماهیان رنگ بدن تیره می شود و فك ماهی نر انحناء می یابد.
لازم به ذكر است كه این تغییرات ناشی از بلوغ، در جنس نر شدیدتر است. بر اساس همین دلایل، امروزه در آبزی پروری صنعتی سعی بر این است كه به نوعی جلوی پدیده بلوغ جنسی ماهی گرفته شود یا حتی الامكان به تأخیر انداخته شود كه مهمترین روش این كار عقیم كردن ماهی است.
هدف دیگر حذف جنس نر از جمعیت ماهیان پرواری است؛ چرا كه جمعیت های تمام ماده مزایای فراوانی چه از لحاظ میزان رشد و نیز كیفیت دارا می باشند.
مهمترین روش برای تولید ماهی عقیم، القاء تریپلوئیدی بر روی آن است. یعنی تولید ماهیانی كه به جای 2n كروموزم، دارای 3n كروموزوم می باشند.
ماهی تریپلوئید از لحاظ تولید مثلی عقیم است و به نظر می رسد كه باید انرژی را كه در حالت عادی صرف تولید مثل می نماید، صرف رشد سلول های بدن كند. اما تحقیقات دانشمندان ثابت كرده است كه در بسیاری از انواع آزاد ماهیان از جمله قزل آلای رنگین كمان، تنها جنس ماده تریپلوئید كاملا عقیم است ولی جنس نر هرچند قادر به تولید مثل نیست، انرژی زیادی را صرف تولید بیضه و اسپرم می نماید؛ اگرچه این اسپرم از لحاظ كروموزومی معیوب است ولی انرژی فراوانی صرف تولید آن می شود. نتیجه این كه تنها آزادماهیان تریپلوئید ماده برای آبزی پروری مناسب می باشند وجنس نر برای این منظور مطلوب نیست و باید به نوعی از جمعیت حذف شود. بنابر این برنامه اصلی برای پرورش صنعتی آزاد ماهیانی مثل قزل آلای رنگین كمان باید در جهت تولید جمعیت تمام ماده سمت و سو یابد.
حال در این جا به مهمترین روش های تولید جمعیت تمام ماده و تولید جمعیت تریپلوئید اشاره می شود كه با تلفیق این دو تكنیك جمعیت تریپلوئید تمام ماده تولید می شود.

- تولید قزل آلای رنگین كمان تریپلوئید:

یك روش تولید ماهیان تریپلوئید، آمیزش ماهی تتراپلوئید(4n) با ماهی دیپلوئید(2n) است. برای این منظور ابتدا باید ماهی مولد تتراپلوئید تولید كنیم كه خود این كار چند سال زمان می برد و نیز تولید ماهی تتراپلوئید و طریقه تشخیص و جداسازی آن ها كار چندان ساده ای نیست.
روش دوم كه ساده تر و كاربردی تر و در مقیاس صنعتی قابل انجام است، استفاده از انواع شوك ها بر روی تخم لقاح یافته ماهی است. از جمله این شوك ها، شوك شیمیایی، شوك فشار هیدرواستاتیك و شوك حرارتی است. بهترین روش شوك دهی كه بازدهی بالایی دارد، استفاده از شوك فشار هیدرواستاتیك است؛ ولی به خاطر تجهیزات ویژه ای كه این روش نیاز دارد، در مقیاس تجاری چندان قابل توصیه نیست.
روش ساده تر و كاربردی تر كه بازده نسبتا بالایی هم دارد، استفاده از شوك حرارتی است كه برای قزل آلای رنگین كمان كه یك ماهی سردابی است، از شوك گرمایی استفاده می شود. بدین منظور پس از لقاح اسپرم و تخمك و گذشت زمان مشخص، تخم های ماهی را به مدت معینی در دمای مشخص قرار می دهند. اگر این كار به درستی و در دما و زمان كاملا حساب شده انجام گیرد، منجر به تولید ماهی تریپلوئید می شود و در غیر این صورت ماهی معمولی تولید می شود و درصد بسیار بالایی از تخم ها نیز از بین می روند.
دما و زمان مذكور بسته به شرایط آب و هوایی هر منطقه(فشار هوا و دمای آب) و برای انواع نژاد های مختلف قزل آلای رنگین كمان، متفاوت است و باید برای هر منطقه و هر نژاد بطور جداگانه محاسبه و بدست آید.

- تولید جمعیت تمام ماده:

برای تولید جمعیت تمام ماده روش های متعددی وجود دارد كه یكی از آن ها استفاده از هورمونوتراپی مستقیم است كه به دلیل مضرات هورمون برای مصرف كننده ماهی(انسان) در پی دارد، روش معمولی نیست و در بسیاری از كشورها ممنوع می باشد.
روش ساده تر وكاربردی تر كه در مقیاس صنعتی در دنیا مطرح می باشد، استفاده از ماهیان ماده نرسازی شده یا نرهای تغییر جنسیت یافته است كه اصطلاحا به آن ها Neomale می گویند. بوسیله آمیزش اسپرم این ماهیان با تخمك ماهیان ماده معمولی، می توان به جمعیت تمام ماده دست یافت.
برای تولید مولدین نر Neomale از تیمارهای هورمونی مانند 17- آلفا متیل تستوسترون، بر روی بچه ماهی استفاده می شود. در واقع این روش، هورمونوتراپی غیر مستقیم است و بنابر این هیچگونه اثر سوئی بر روی مصرف كننده ندارد. این روش یكی از معمولترین روش های موجود در جهان است و امروزه از این طریق میلیون ها بچه ماهی تمام ماده در سراسر دنیا تولید و وارد چرخه پرورش و مصرف می شود. میزان دوزاژ مصرفی هورمون بسته به شرایط محیطی و نژاد ماهی متفاوت است و باید با آزمایشات اولیه مقدار آن تعیین شود؛ چرا كه در غیر این صورت ممكن است نتایج عكس دهد و یا بازده تولید مولد Neomale بسیار كاهش یابد.
با تركیب و تلفیق روش های فوق یعنی ایجاد جمعیت تریپلوئید بوسیله شوك حرارتی و ایجاد ماهی تمام ماده با استفاده از نرهای Neomale ، می توان به جمعیت تریپلوئید دست یافت كه از هر جهت برای آبزی پروری مناسب تر است و منجر به افزایش میزان و سرعت رشد ماهی، كاهش ابتلا به عفونت و بیماری های ناشی از بلوغ، كاهش ضریب تبدیل غذا و افزایش بازده غذای مصرفی می شود.
این روش سال ها است كه در دنیا مورد استفاده آبزی پروران است و در كشور ما آزمایشات اولیه آن انجام شده و بررسی های بیشتر نیز در حال انجام است.