هارى

در ايران از سال ۱۳۵۸ تا ۱۳۶۳ به دنبال شيوع روزافزون هارى در تهران طرح مبارزه با بيمارى هارى و از بين بردن سگ هاى ولگرد به اجرا درآمد. در سال ۱۳۶۷ تهران عارى از اين بيمارى شد. در آذرماه ۱۳۷۹ يك نمونه گربه هار در شمال تهران تشخيص داده شد. از آن زمان تاكنون موارد مثبت ديگرى نيز تاييد شده است. با توجه به اين كه اين بيمارى در سراسر كشور پراكنده است بايد اقدامات كنترل و رسيدگى جهت پيشگيرى در كليه استان ها به اجرا گذاشته شود. در كشور ما اولين مركز درمان ضدهارى در سال ۱۳۰۲ شمسى در انستيتو پاستور ايران افتتاح شد. به تدريج مراكز ديگرى در استان ها و شهرستان هاى ديگر ايجاد شدند. در تهران مراكز ديگرى در نواحى شهررى، شمال، شميرانات، شرق و غرب داير شده است.
هم اكنون در كل كشور سيصد مركز درمانى ضدهارى وجود دارد. دكتر سوسن سيمانى معاون بخش تحقيقات مركز رفرنس هارى WHO، عضو هيات علمى انستيتو پاستور ايران در گفت وگويى كه در اين زمينه انجام شده مى گويد: «بيمارى هارى از قديم در ايران وجود داشته و هم اكنون يكى از معضلات بهداشتى كشور است. به دو شكل اهلى و وحشى ديده مى شود. بيشترين موارد آلودگى در نشخواركنندگان و سگ است. به نحوى كه در ايران نواحى جنگلى شمال كشور و كرانه درياى خزر (روباه و شغال) و در نواحى كوهستانى غرب كشور (گرگ ها) در انتقال و انتشار بيمارى نقش دارند. اما در ايران سگ نقش عمده در انتقال اين بيمارى دارد. چنان كه طبق گزارشات نوددرصد گزيدگى ها در كشور توسط سگ هاى ولگرد صورت گرفته است. خوشبختانه در كشور ما عامل بيمارى هارى در خفاش مشاهده نشده است. در حالى كه خفاش در آمريكا، كانادا و برخى از كشورهاى اروپايى عامل بسيارى از موارد هارى انسانى بوده است.»

هارى از بيمارى هاى مشترك انسان و حيوان است. در اين بيمارى مرگ انسان يا حيوان مبتلا حتمى است. هارى از بيمارى هاى حاد ويروسى است كه سيستم اعصاب مركزى را درگير مى كند. عامل بيمارى، ويروس هارى است كه نوعى «رابدو ويروس» از جنس «ليزا ويروس» است. حيوانات خونگرم سگ، گربه، روباه، شغال و گرگ، مى توانند ناقل بيمارى به انسان باشند. اين بيمارى از دوران بسيار قديم در تمام دنيا به ويژه خاورميانه وجود داشته است. به جز چند كشور نظير ژاپن و انگلستان تاكنون به عنوان يكى از معضلات مهم بهداشتى در اكثر نقاط دنيا باقى مانده است. طبق گزارش سازمان بهداشت جهانى سالانه ده ميليون نفر در دنيا به دنبال گازگرفتگى حيوانات مشكوك به هارى تحت درمان قرار مى گيرند و حدود پنجاه هزار نفر به دليل عدم آگاهى از عواقب بيمارى هيچ گونه درمانى انجام نداده و در نتيجه تاخير يا نقص در انجام درمان مى ميرند.
• مخزن بيمارى
براساس پراكندگى هاى جغرافيايى حيوانات مختلفى منبع بيمارى هارى هستند. در ايران گرگ ها منبع اصلى هارى هستند ولى در اكثريت موارد بيمارى به وسيله سگ، گربه و روباه به انسان منتقل مى شود. «تمامى پستانداران به ويروس هارى حساس اند. ولى انسان نسبت به برخى از حيوانات مقاومت بيشترى دارد. طبق مطالعه اى در ايران فقط ۴۰ درصد افرادى كه به وسيله حيوانات هار گزيده شده بودند مبتلا به بيمارى شدند.»
• راه انتقال
راه طبيعى و معمول انتقال بيمارى از طريق گاز گرفتن است ولى گزارشاتى در راستاى انتقال اين بيمارى از طريق استنشاق هواى آلوده به ويروس هارى، خراش ناشى از پنجه آلوده به بزاق حيوان هار و يا از طريق پيوند قرنيه وجود دارد به نحوى كه تاكنون در جهان هشت مورد انتقال بيمارى از طريق پيوند قرنيه گزارش شده كه دو مورد آن در سال ۱۳۷۳ در اراك و تهران اتفاق افتاده است. به لحاظ تئورى گفته مى شود از طريق بزاق، اشك، ادرار انسان مبتلا و ترشحات تنفسى فرد مبتلا قابل انتقال است ولى تاكنون از لحاظ علمى مشاهده نشده است.
• تاثيرات فصل، جنس و سن
بيمارى هارى در فصول پاييز و زمستان شايع تر بوده و در جنس مذكر و سنين زير بيست سال بيشتر ديده مى شود، از لحاظ علمى اين موارد تاييد نشده است.
به طور كل افرادى كه ساعات بيشترى خارج از منزل به سر مى برند بيشتر در معرض خطر هستند.
• سير بيمارى
بيمارى داراى چهار مرحله نهفتگى، مقدماتى، عصبى و اغما است.
۱ - مرحله نهفتگى
متعاقب گاز گرفته شدن توسط حيوان ها، ويروس هارى موجود در بزاق به سلول هاى عصبى محل جراحت نفوذ كرده و در امتداد رشته هاى عصبى منتشر مى شود. و در دوره نهفتگى تا مركز سلسله اعصاب پيشروى و در سلول هاى مغزى تكثير مى يابد. سپس علايم بيمارى ظاهر مى شود. دوره نهفتگى اين بيمارى در انسان متغير و معمولاً از يك تا سه ماه است. دوره هاى نهفتگى كوتاه تر از يك ماه و طولانى تر از سه ماه نيز ديده شده است.
ويروس هارى چند روز قبل از ظهور علايم بيمارى در بزاق حيوان مبتلا وجود دارد از اين رو نبايد تنها با مشاهده سالم بودن ظاهرى حيوان در روز حادثه فرد را از اقدامات مربوط به درمان ضدهارى محروم كرد. بنابراين در مناطق آندميك هارى حيوان گزنده (سگ و گربه) را در صورت زنده بودن، بايد تا ده روز پس از گزيدگى تحت نظر قرار داد. در صورتى كه حيوان گزنده در پايان ده روز مراقبت، سالم و طبيعى باشد، درمان متوقف مى شود.
۲ - مرحله مقدماتى
مرحله مقدماتى حدود دو تا ده روز طول كشيده و فرد دچار حالت هايى نظير تب، سردرد، خستگى، بى اشتهايى و درد محل گزش مى شود.
ترس، تحريك پذيرى، عصبانيت، اضطراب، بى خوابى، گلودرد، سرفه، لرز، تهوع و استفراغ، اسهال، نعوظ دردناك آلت تناسلى مردان ممكن است بروز كند.
۳ - مرحله عصبى
در اين مرحله با اعمالى نظير هذيان گويى، توهم، سختى گردن و فعاليت زياد روبه رو مى شويم. و به صورت دوره اى بى قرارى، حمله به اطرافيان و گاز گرفتن بروز مى كند. (كه حدوداً پنج دقيقه طول مى كشد.) كه در فاصله بين حملات ضمن بى قرارى سالم به نظر مى رسند. از طرفى در شمار زيادى از اين افراد به دليل گرفتگى و درد گلو هنگام نوشيدن آب ترس از آب ايجاد مى شود به نحوى كه گاهى با شنيدن صداى آب واكنش نشان مى دهند.
۴ - مرحله اغما
اين مرحله حدوداً ده روز پس از شروع علايم بالينى ظاهر شده و در صورت به كارگيرى مراقبت هاى ويژه امكان طولانى شدن اين مدت زمان وجود خواهد داشت.
• پيشگيرى قبل از تماس
*واكسيناسيون ساليانه حيوانات اهلى
*قرار دادن طعمه هاى آغشته به واكسن در مسير حيوانات وحشى ميزبان ويروس هارى
*خوددارى از تماس با حيوانات وحشى گوشت خوار
*واكسيناسيون در افراد در معرض خطر شامل كاركنان آزمايشگاه، دامپزشكان، كلاً افراد در معرض حيوانات
• پيشگيرى بعد از تماس
*بلافاصله پس از حادثه، محل گاز گرفتگى به وسيله آب تميز و صابون به مدت پنج تا ده دقيقه عميقاً شست وشو داده شود.
*محل گاز گرفتگى با الكل چهل تا هفتاد درصد و يا محلول بتادين ضدعفونى شود.
*پس از شست وشوى جراحت بايد فوراً به مركز درمان ضدهارى مراجعه شود.
*در مراكز درمان ضدهارى مجدداً بايد جراحات شست وشو داده شوند.
*جراحات ناشى از گازگرفتگى حيوانات هار نبايد بخيه زده شود. (مگر در موارد عميق بودن زخم و با تكنيك خاص)
*واكسن ضد هارى در پنج نوبت در روزهاى صفر، سه، هفت، چهارده و سى بايد تزريق شود.
*سرم ضدهارى، طبق توصيه پزشك و يا مسئول درمان ضد هارى آن مركز بايد تزريق شود.
*واكسن، سرم ضد كزاز و يا آنتى بيوتيك در صورت نياز بايد تزريق شود. قابل ذكر است گرچه اين بيمارى درمان قطعى ندارد اما در صورت بروز بيمارى فرد بايد در اتاقى آرام نگهدارى شده و هنگام تماس با وى از دستكش، ماسك و لباس مناسب استفاده شود. چرا كه مراقبت هاى شديد ممكن است باعث نجات جان بيمار شود. تاكنون در آمريكا سه نفر پس از ابتلا نجات پيدا كرده اند كه در همه اين موارد پيشگيرى قبل يا بعد از تماس انجام شده بود.

دانسته‌هايي درباره آنفلوانزاي مرغي و راههاي همه‌گير شدن آن

آنفلوانزاي مرغي بيماري ويروسي است كه در بين حيوانات و بيشتر از همه در ميان پرندگان مشاهده مي‌شود ، اين عفونت در پرندگان اهلي بسرعت باعث همه‌گيري در ميان آنها مي‌شود.


پرندگان وحشي آبزي به عنوان مهمترين ذخائر طبيعي ويروس آنفلوانزا محسوب مي‌شوند و بوسيله‌آنها ويروس از يك نقطه به نقطه ديگري حمل و از طريق بزاق، ترشحات بيني و مدفوع، بيماري به پرندگان اهلي و كساني كه با پرندگان در تماس هستند منتقل مي‌شود.

در نوع خفيف آنفلوانزاي مرغي، بيماري با ريختن پرهاي پرندگان و كاهش توليد تخم مشخص مي‌شود و در نوع دوم بيماري بسرعت در ميان پرندگان شايع مي شود و باعث تلف شدن تعداد زيادي از آنها مي‌شود.

همه گيريهاي آنفلوانزاي پرندگان براي صنعت مرغداري و مزرعه داري بشدت مخرب است و پي آمدهاي اقتصادي زيادي براي كشورهاي در حال توسعه دارد.

اين بيماري از طريق تجارت پرندگان زنده و پرندگان مهاجر مانند اردكها و ساير پرندگان دريايي از كشوري به كشور ديگر منتقل مي‌شود.

براساس اطلاعات موجود اين بيماري از سال ‪ ۲۰۰۳‬به بعد در كشورهايي كه با همه‌گيري آنفلوانزاي بيماري زا مواجهه شده‌اند رو به افزايش گذاشته و عمدتا مرغ، خروس ، اردك و در گونه‌اي ديگر خوكها نيز مبتلا شده اند.

دانشمندان معتقدند ويروسهاي آنفلوانزاي انساني و حيواني مي‌توانند ژنهاي خود را بايكديگر مبادله كنند و وقتي فردي با يك ويروس آلوده شد، همزمان با ويروس ديگر هم دچار عفونت مي‌شود.

تحقيقات تيم‌هاي سازمان بهداشت جهاني در تايلند و ويتنام نشانگر آن است كه هنوز نمي‌توان ثابت كرد كه اين ويروس تاكنون توانسته باشد بسرعت از انسان به انسان منتقل شود و همه‌گيري جهاني ايجاد كند.

يكي از كارشناسان بهداشتي در شيراز گفت:در مورد بيماري آنفلوانزاي مرغي بايد اطلاعاتي به مردم داده شود تا ابتلا به هر گونه آنفلوانزايي موجب نگراني نشود و با شناخت از بيماري مراقب باشند.

زهرا حقيقي اظهار داشت:آنفلوانزاي پرندگان (مرغي)يانوع ‪ A‬معمولا نمي‌تواند در انسان ايجاد بيماري نمايد و تنها از طريق پرندگان آلوده به‌انسان سرايت مي‌كند و از طريق انسان آلوده قابل انتقال نيست.

وي افزود:در سال ‪ ۱۹۹۷‬در هنگ كنگ براي اولين بار دردنياويروس‌آنفلوانزاي مرغي توانست در انسان ايجاد بيماري نمايد و ‪ ۱۸‬مورد مبتلا به اين ويروس گزارش شد كه شش نفر جان باختند و ‪ ۱/۵‬ميليون قطعه مرغ را نابود كرد.

بر اساس تحقيقات انجام شده، پرندگان مهاجر عامل انتقال و گسترش بيماري آنفلوانزاي مرغي از كشورهاي آلوده به ساير نقاط هستند.

مديرگروه مبارزه با بيماريها در مركز بهداشت فارس گفت: آنفلوانزاي مرغي در سال ‪ ۲۰۰۴‬در كشورهاي خاور دور گسترش يافته و موج وحشت دربين دانشمندان و سياستمداران آن جوامع ايجاد كرد.

دكتر علي محمد قره‌چاهي افزود:سازمان بهداشت جهاني اين بيماري را تحت مراقبت خود درآورده و در هركشوري كه موردي مشاهده شود به سازمان جهاني بهداشت گزارش مي‌شود تا اقدامات لازم جهت كنترل بيماري انجام شود.

وي اظهار داشت:تاكنون هيچ موردي ازآنفلوانزاي مرغي در ايران گزارش نشده و هيچگونه جاي نگراني وجود ندارد.

وي ادامه داد:سرفه، گلودرد، تنگي نفس، سابقه تماس در يك هفته قبل با پرندگان آلوده كه مرده باشد يا در مرحله واگير باشد و يا سطوح آلوده به ويروس، تب بالاي ‪ ۳۸‬درجه از علائم بيماري آنفلوانزاي مرغي در انسان محسوب مي شود.

قره چاهي اضافه كرد: كارگران مرغداري، افرادي كه پرندگان را مي‌گيرند و در قفس نگهداري مي‌كنند، مغازه داراني كه كار آنها فروش پرنگان زنده است از افراد در معرض خطر محسوب مي‌شوند.

وي گفت: آشپزها، فروشندگان پرندگان دست آموز،دامپزشكان،مراقبين بهداشتي نيز از ديگر افراد در معرض خطر هستند.

دكتر قره چاهي افزود: بر اساس تحقيقات دامپزشكي و مركز بهداشت استان فارس هيچگونه مورد مشكوك از آنفلوانزاي مرغي در مرغداريها مشاهده و گزارش نشده است.

وي ادامه داد: ستاد آنفلوانزا در وزارت بهداشت شروع بكار كرده و در استانها نيز با همكاري دانشگاه علوم پزشكي، دامپزشكي ، محيط زيست فعال است.

بدنبال تلفات و خسارات سنگين اقتصادي آنفلوانزاي مرغي در آسيا و شيوع آن در روسيه و ازبكستان، كارشناسان نسبت به خطر گسترش ويروس اين بيماري تا اروپا و سراسر جهان از طريق پرندگان مهاجر هشدار مي‌دهند

همه چيز درباره آنفلوانزاي مرغي (قسمت سوم)

ويژگيهاي باليني
در بسياري از مبتلايان بيماري ناشي از ويروس اچ‪ ۵‬ان‪ ۱‬يك دوره باليني تهاجمي را به دنبال دارد كه به سرعت تشديد مي‌شود و خطر مرگ در آن بالاست.

آنفلوانزاي اچ‪ ۵‬ان‪ ۱‬در انسان همانند بيشتر بيماريهاي نوظهور به خوبي شناخته نشده است. يافته‌هاي باليني از مواردي از اين بيماري در سال ‪ ۱۹۹۷‬و شيوع اخير اين بيماري تصويري از ويژگيهاي باليني اين بيماري فراهم مي‌كند، با اين حال نكات بيشتري هنوز در مورد آن ناشناخته مانده است. اين تصوير با درنظر گرفتن گرايش اين ويروس به جهش سريع و غيرقابل پيش بيني مي‌تواند تغيير كند.

دوره نهفتگي آنفلوانزاي مرغي اچ‪ ۵‬ان‪ ۱‬طولاني‌تر از آنفلوانزاي معمولي فصلي است كه حدود ‪ ۲‬تا ‪ ۳‬روز طول مي‌كشد. داده‌هاي كنوني نشان مي‌دهد دوره نهفتگي اين ويروس از ‪ ۲‬تا ‪ ۸‬روز و احتمالا تا ‪ ۱۷‬روز متغير است. اما احتمال تماس‌هاي گوناگون با اين ويروس تعريف دقيق دوره نهفتگي را دشوار مي‌سازد. سازمان جهاني بهداشت در حال حاضر دوره نهفتگي ‪ ۷‬روز را براي تحقيقات ميداني و كنترل تماسهاي بيماران توصيه مي‌كند.

علايم اوليه شامل تب بالا معمولا درجه حرارت بالاتر از ‪ ۳۸‬درجه سانتيگراد و علايم شبه آنفلوانزا است. اسهال، استفراغ، دل درد، درد در ناحيه سينه، خونريزي از بيني و لثه‌ها نيز در برخي بيماران جزو علايم اوليه گزارش شده است.

اسهال آبكي بدون خون در آنفلوانزاي مرغي اچ‪ ۵‬ان‪ ۱‬بيشتر از
آنفلوانزاي معمولي فصلي ديده مي‌شود. طيف علايم باليني وسيع تر است و تمامي موارد تاييد شده انساني علايم تنفسي را نشان نداده‌اند. در دو بيمار در جنوب ويتنام تشخيص باليني آنسفاليت حاد بود و هيچ يك از بيماران علايم تنفسي را نشان ندادند. در يك مورد ديگر در تايلند بيمار تب و اسهال داشت، اما علايم تنفسي نداشت. هر سه اين بيماران سابقه تماس مستقيم با پرندگان آلوده را داشته‌اند.

يك ويژگي مورد مشاهده در بسياري از بيماران بروز علايمي در دستگاه تنفسي تحتاني در شروع بيماري است. بسياري از مبتلايان در اولين مراجعه به پزشك علايم بيماري را در دستگاه تنفسي تحتاني نشان مي‌دهند. در شواهد كنوني، دشواري در عمل تنفس ‪ ۵‬روز بعد از ظهور علايم اوليه ديده مي‌شود.

ناراحتي تنفسي ،خشن شدن صدا ، صداي خش خش به هنگام عمل دم معمولا مشاهده مي‌شود. ترشح بزاق ثابت نيست و گاهي حاوي خون است. به تازگي ترشحات تنفسي خون رنگ در تركيه مشاهده شده است.

تقريبا تمام بيماران به ذات الريه مبتلا مي‌شوند. در شيوع اين بيماري در هنگ كنگ در تمام موارد شديد بيماري، ذات الريه اوليه ويروسي مشاهده شد كه به درمان با داروهاي پادزيست پاسخ نمي‌داد. اطلاعات محدود در شيوع اخير اين بيماري، وجود ذات الريه اوليه ويروسي را در اچ‪ ۵‬ان‪ ۱‬بدون شواهد ميكرب شناسي عفونت باكتريايي ثانويه نشان مي‌دهد. پزشكان تركيه ذات الريه را يك مشخصه حتمي در موارد شديد گزارش داده‌اند و مثل همه جا اين بيماران به درمان با پادزيست‌ها پاسخ نداده‌اند.

در بيماران مبتلا به ويروس اچ‪ ۵‬ان‪ ۱‬تشديد علايم باليني به سرعت رخ مي‌دهد. در تايلند فاصله بين شروع بيماري تا بروز ناراحتي حاد تنفسي حدود ‪ ۶‬روز طول كشيد كه از ‪ ۴‬تا ‪ ۱۳‬روز متغير است. در موارد شديد در تركيه پزشكان ‪ ۳‬تا ‪ ۵‬روز بعد از ظهور علايم اوليه، نارسايي تنفسي را مشاهده كردند. يك ويژگي شايع ديگر اين بيماري از كار افتادن عملكرد چندين عضو بدن به ويژه كليه و قلب است. ناهنجاريهاي شايع آزمايشگاهي
شامل لكوپني و لنفوپني (‪، (leukopenia ، lymphopenia‬افزايش سطح آنزيم كبدي ‪ ، aminotransferases‬و كاهش خفيف تا متوسط پلاكت (‪،(thrombocytopenia‬ و برخي موارد انعقاد منتشره داخل عروقي مي‌شود.

شواهد محدودي بيانگر آن است كه برخي داروهاي ضدويروسي به ويژه ‪ oseltamivir(‬با نام تجاري تاميفلو) مي‌تواند طول مدت تكثير ويروسها را كاهش و شانس زنده ماندن بيمار را افزايش دهد مشروط بر آنكه ظرف ‪ ۴۸‬ساعت بعد از ظهور علايم بيماري مورد استفاده قرار گيرد. با اين حال پيش از شيوع اين بيماري در تركيه بيشتر موارد در اواخر دوره بيماري تشخيص داده شده و درمان شدند. به اين علت داده‌هاي باليني در مورد اثربخشي تاميفلو محدود است. علاوه برآن اين دارو و ساير داروهاي ضد ويروسي براي درمان و پيشگيري از آنفلوانزاي فصلي تهيه شده‌اند كه شدت آن كمتر است و مدت تكثير ويروس كوتاهتر است. توصيه‌هاي مطرح شده در مورد دوز بهينه و مدت زمان درمان در آنفلوانزاي مرغي اچ‪ ۵‬ان‪ ۱‬و نيز در كودكان بايد مورد بازنگري فوري قرار گيرد كه سازمان جهاني بهداشت اين امر را به عهده گرفته است.

در موارد مشكوك، تاميفلو بايد به محض شروع علايم بيماري ( تا‪ ۴۸‬ساعت بعد از شروع علايم) مصرف شود تا اثربخشي آن به حداكثر برسد. اما با توجه به ميزان بالاي مرگ و مير ويروس اچ‪ ۵‬ان‪ ۱‬و شواهدي در تكثير طولاني ويروس، تجويز اين دارو بايد براي بيماراني كه در مراحل پيشرفته اين بيماري هستند نيز مدنظر قرار گيرد.

درحال حاضر دوز توصيه شده تاميفلو براي درمان آنفلوانزا در اطلاعات اين دارو در پايگاه اينترنتي شركت سازنده تاميفلو موجود است. دوز توصيه شده تاميفلو براي درمان آنفلوانزا در بزرگسالان و نوجوانان ‪ ۱۳‬سال به بالا ‪ ۱۵۰‬ميلي گرم در روز است كه به صورت دو نوبت ‪ ۷۵‬ميلي گرمي در روز تا ‪ ۵‬روز تجويز مي‌شود. در مورد استفاده از اين دارو براي كودكان زير يك سال اشاره‌اي نشده است.

از آنجا كه مدت زمان تكثير ويروس در اچ‪ ۵‬ان‪ ۱‬طولاني است، پزشكان بايد مدت درمان را به ‪ ۷‬تا ‪ ۱۰‬روز در بيماراني كه واكنش باليني نشان نمي‌دهند افزايش دهند. در عفونتهاي شديد به اين ويروس پزشكان بايد افزايش دوز روزانه يا طول درمان را مدنظر قرار دهند و در نظر داشته باشند كه دوز بالاتر از ‪ ۳۰۰‬ميلي گرم در روز با افزايش عوارض جانبي ارتباط دارد. در مورد تمام بيماران بايد بطور مرتب تحت آزمايش قرار گيرند تا تغييرات ميزان ويروسها در بدن آنها ارزيابي شود و ميزان دارو و تاثير آن مورد سنجش قرار گيرد. نمونه‌گيري فقط بايد طي اقدامات مناسب براي كنترل عفونت انجام شود.

در موارد شديد اچ‪ ۵‬ان‪ ۱‬يا مبتلاياني كه علايم روده و معده‌اي دارند جذب داور مختل مي‌شود كه به هنگام درمان بايد به اين نكته توجه شود.

اولين موارد انساني در شيوع اخير اين بيماري
تاكنون موارد انساني آنفلوانزاي مرغي در شش كشور كه بيشتر آنها در آسيا واقع شده‌اند گزارش شده است: كامبوج، چين، اندونزي، تايلند، تركيه، و ويتنام. علايم اولين مبتلايان در شيوع اخير اين بيماري در ويتنام در دسامبر ‪ ۲۰۰۳‬مشاهده شد، اما تا ‪ ۱۱‬ژانويه ‪ ۲۰۰۴‬ابتلا آنها به اچ‪ ۵‬ان‪۱‬ تاييد نشد. تايلند اولين مورد آنفلوانزاي مرغي را ‪ ۲۳‬ژانويه ‪ ۲۰۰۴‬گزارش داد و اولين مورد در كامبوج ‪ ۲‬فوريه ‪ ۲۰۰۵‬اعلام شد. كشور بعدي اندونزي بود كه ‪ ۲۱‬ژوييه اولين مورد آنفلوانزاي مرغي را گزارش داد. دو مورد اوليه در چين ‪ ۱۶‬نوامبر ‪ ۲۰۰۵‬گزارش شد. تاييد اولين موارد آنفلوانزاي مرغي در تركيه ‪ ۵‬ژانويه ‪ ۲۰۰۶‬انجام شد. تمام موارد انساني آنفلوانزاي مرغي هم زمان با شيوع ويروس اچ‪ ۵‬ان‪ ۱‬در پرندگان هم زمان بوده است.

تاكنون ويتنام با بيش از ‪ ۹۰‬مورد بيشترين آمار مبتلايان به اين بيماري را داشته است.

علاوه برآن بيش از نيمي از موارد تاييد شده آزمايشگاهي مرگبار بوده است. آنفلوانزاي مرغي اچ‪ ۵‬ان‪ ۱‬در انسانها هنوز هم يك بيماري نادر، اما شديد است كه بايد به دقت مورد مطالعه و بررسي قرار گيرد به ويژه به خاطر قابليت جهش ويروس و امكان بروز يك همه‌گيري جهاني.

اين گزارش كه در پايگاه اينترنتي سازمان جهاني بهداشت منتشر شده است، توسط شبكه مجازي پزشكان مجرب در زمينه درمان آنفلوانزاي مرغي و بيماريهاي تنفسي مورد بررسي قرار گرفته است.
ترجمه و تحقيق از: مريم مولوي

همه چيز درباره آنفلوانزاي مرغي (قسمت دوم)

كشورهايي كه گرفتار آنفلوانزاي مرغي شده‌اند
شيوع آنفلوانزاي مرغي شديد كه از اواسط ‪ ۲۰۰۳‬در جنوب شرق آسيا شروع شد و اكنون به اروپا رسيده است، شديدترين و بزرگترين شيوع اين بيماري محسوب مي‌شود. تاكنون ‪ ۹‬كشور آسيايي (جمهوري كره، ويتنام، ژاپن، تايلند، كامبوج، جمهوري دمكراتيك لائو، اندونزي، چين و مالزي شيوع اين بيماري را در كشور خود گزارش داده‌اند. از اين ميان ژاپن، جمهوري كره، و مالزي شيوع اين بيماري را مهار كرده‌اند و درحال حاضر عاري از اين بيماري محسوب مي‌شوند. اما در برخي از اين كشورها ويروس بومي شده است.

در اواخر ژوييه ‪ ۲۰۰۵‬اين ويروس از مرزهاي جغرافيايي اوليه خود در آسيا گذشت و پرندگان وحشي و اهلي را در روسيه و بخشهاي همجوار قزاقستان مبتلا كرد. تقريبا هم زمان در مغولستان اين ويروس در پرندگان وحشي مشاهده شد. در اكتبر ‪ ۲۰۰۵‬گزارشهايي در مورد مشاهده اين ويروس در تركيه، روماني و كرواسي منتشر شد. اوايل دسامبر ‪ ۲۰۰۵‬اواكرين اولين شيوع اين بيماري را در پرندگان اهلي منتشر كرد. بيشتر موارد شيوع جديدتر اين بيماري به سرعت كشف و اعلام شد. گسترش بيشتر اين ويروس از طريق مسيرهاي مهاجرت مرغابي‌هاي وحشي پيش بيني شده است. مهاجرت پرندگان پديده‌اي است كه بازهم تكرار مي‌شود. كشورهايي كه در مسير مهاجرت پرندگان از آسياي مركزي قرار دارند با خطر دايمي ورود اين ويروس به داخل پرندگان اهلي خود روبر هستند.

پيش از اين شيوع آنفلوانزاي مرغي بيماريزا در پرندگان نادر محسوب مي‌شد. بجز مواردي از شيوع اين بيماري در اثر ويروس اچ‪ ۵‬ان‪ ، ۱‬از سال ‪ ۱۹۵۹‬تاكنون فقط ‪ ۲۴‬مورد آنفلوانزاي مرغي شديد در سراسر جهان به ثبت رسيده است كه از اين تعداد ‪ ۱۴‬مورد در دهه گذشته رخ داده است، بيشتر موارد محدوديت جغرافيايي داشته است و در موارد معدودي به يك مزرعه يا يك دسته پرندگان منحصر مانده است و فقط يك ويروس در سطح جهاني گسترش يافت.

در موارد شيوع گسترده، اين بيماري خسارتهايي را به بخش كشاورزي وارد كرده است و مهار آن دشوار بوده است.

آنفلوانزاي مرغي در انسانها
تاريخچه و همه گيرشناسي اين بيماري
ويروسهاي آنفلوانزا معمولا خاص گونه‌هاي جانوري هستند يعني ويروسهايي كه يك گونه جانوري را مبتلا مي‌كنند(انسانها، برخي پرندگان، خوكها، اسب، و فك) به همان گونه وفادار مي‌مانند و به ندرت به ديگر گونه‌هاي جانوري انتقال مي‌يابند. از سال ‪ ۱۹۵۹‬موارد ابتلا انساني به ويروس آنفلوانزاي مرغي فقط به ‪ ۱۰‬مورد بالغ مي‌شود. از صدها نوع ويروس آ آنفلوانزاي مرغي فقط چهار ويروس انسان را مبتلا كرده است:اچ‪ ۵‬ان‪ ، ۱‬اچ‪ ۷‬ان‪ ، ۷‬و اچ‪ ۹‬ان‪.(۲‬
بطور كل ابتلا انسانها به اين ويروسها منجر به علايم خفيف مي‌شود كه بيماري شديدي ايجاد نمي‌كند به جز يك مورد استنثايي يعني ويروس اچ‪ ۵‬ان‪. ۱‬
از تمام ويروسهاي آنفلوانزا كه در پرندگان يافت مي‌شود ويروس اچ‪۵‬ان‪۱‬ به دو دليل بيشترين نگراني را براي سلامت انسان بوجود آورده است: ويروس اچ‪ ۵‬ان‪ ۱‬بيشترين شمار مبتلايان و تلفات را در بين انسانها داشته است. اين ويروس از مرز بين گونه‌ها گذر كرده و دستكم در سه موقعيت در سالهاي اخير انسان را مبتلا كرده است: در سال ‪ ۱۹۹۷‬در هنگ كنگ( ‪ ۱۸‬مورد ابتلا و ‪۶‬ مورد مرگ)، در هنگ كنگ در سال ‪ ۲۰۰۳(‬دو مورد ابتلا و يك مورد مرگ) ، و در شيوع اخير كه از دسامبر ‪ ۲۰۰۳‬شروع شده و اولين بار ژانويه ‪ ۲۰۰۴‬شناسايي شد.

دومين دليل نگران‌كننده براي سلامت انسان كه نگراني بسيار بيشتري را فراهم كرده است اين است كه ويروس اچ‪ ۵‬ان‪ ۱‬درصورت فراهم بودن شرايط كافي ويژگيهاي لازم براي آغاز يك آنفلوانزاي جهانگير را بدست آورد. اين ويروس درحال حاضر تمامي شرايط لازم براي شروع يك بيماري جهانگير را بدست آورده است كه عبارت است از" توانايي گسترش موثر و پايدار در بين انسانها.

درحالي كه ويروس اچ‪ ۵‬ان‪ ۱‬در حال حاضر بيشترين نگراني‌ها را ايجاد كرده است نمي‌توان احتمال جهانگير شدن ساير ويروسهاي آنفلوانزاي مرغي كه انسان را نيز مبتلا مي‌كنند رد كرد.

در اولين شيوع مستند اچ‪ ۵‬ان‪ ۱‬در بين انسانها كه در سال ‪ ۱۹۹۷‬در هنگ كنگ رخ داد و ‪ ۱۸‬تن به اين ويروس مبتلا شدند هم زمان شيوع آنفلوانزاي مرغي شديد ناشي از يك ويروس مشابه ديگر در مزارع پرورش مرغ و بازار عرضه طيور زنده نيز مشاهده شد. مطالعات گسترده بر روي نمونه‌هاي انساني ثابت كرد تماس مستقيم با پرندگان بيمار علت ابتلا انسانها بوده است.

مطالعاتي كه بر روي اعضاي خانواده و تماس‌هاي اجتماعي بيماران ، كاركنان بهداشتي كه مراقبت از اين بيماران را به عهده دارند و كساني كه اقدام به جمع آوري و نابودي اين پرندگان مي‌كنند شواهد بسيار محدودي از انتقال اين بيماري از شخص به شخص ديگر را نشان داده است. به دنبال نابودي پرندگان ابتلا انسانها نيز متوقف شد. در هنگ كنگ سه روز پس از نابودي كل جمعيت ‪۱/۵‬ ميليوني پرندگان اين پديده مشاهده شد. برخي از كارشناسان براين باورند كه اقدام موثر از بروز يك همه‌گيري جلوگيري كرد.

تمامي شواهد موجود نشان مي‌دهد تماس مستقيم با پرندگان بيمار يا تلف شده علت اصلي ابتلا انسان به ويروس اچ‪ ۵‬ان‪ ۱‬است. رفتارهاي پرخطر: ذبح، پر كندن، كشتار و آماده كردن گوشت پرندگان آلوده براي مصرف مشخص شده است.

در موارد معدودي تماس با فضولات پرندگان يك منبع آلودگي محسوب مي‌شود اين امر زماني اتفاق مي‌افتد كه كودكان در محل‌هايي كه پرندگان آزادانه در آنجا رها شده‌اند به بازي مي‌پردازند. شناكردن در آبهايي كه لاشه پرندگان آلوده در آنها انداخته شده يا آلوده به فضولات پرندگان مبتلا است ديگر منبع آلودگي انسان محسوب مي‌شود. در برخي موارد محققان نتوانسته‌اند يك منبع تماس قابل قبول را شناسايي كنند و برخي عوامل محيطي ناشناخته در موارد معدودي منجر به ابتلا انسانها به آنفلوانزاي مرغي شده است. نقش احتمالي پرندگاني مانند طوطي يا استفاده از فضولات پرندگان آلوده به عنوان كود در اين زمينه مطرح شده است.

درحال حاضر ويروس اچ‪ ۵‬ان‪ ۱‬عمدتا بيماري پرندگان محسوب مي‌شود. وجود مانع بين گونه‌ها مسئله مهمي است. ويروسها به راحتي از پرندگان به انسانها منتقل نمي‌شوند. با وجود ابتلا دهها ميليون قطعه پرنده در ابعاد جغرافيايي وسيع به مدت بيش از دو سال كمتر از ‪ ۲۰۰‬مورد ابتلا انساني در آزمايشگاهها تاييد شده است. بنابه دلايل ناشناخته‌اي بيشتر موارد در خانواده‌هاي روستايي و پيرامون شهرها رخ داده است كه دسته‌هاي كوچك طيور نگهداري مي‌شوند. بازهم بنابه دلايل ناشناخته‌اي موارد بسيار معدودي در گروههاي پرخطر مانند كارگران مرغداري‌هاي تجاري، كارگران بازار عرضه پرندگان زنده، مسئولان جمع‌آوري و انهدام پرندگان، دامپزشكان، و كاركناب بهداشتي كه بدون تجهيزات حفاظتي كافي وظيفه مراقبت از بيماران را به عهده دارند مشاهده شده است.

نبود اين امكانات علت ميزان بالاي ابتلا به اين بيماري در جوانان و كودكاني است كه پيشتر سالم بوده‌اند. براي تعريف بهتر شرايط تماس، رفتارها، يا عوامل ژنتيكي يا ايمني شناسي كه شانس ابتلا انساني را بالا مي‌برد بايد تحقيقاتي در اين زمينه انجام شود.

ارزيابي موارد احتمالي
بررسي تمامي موارد تاييد شده اخير در چين، اندونزي، و تركيه، تماس مستقيم با پرندگان آلوده را اصلي‌ترين منبع تماس با اين ويروس نشان مي‌دهد.

به هنگامي ارزيابي موارد احتمالي ، هنگامي كه بيماري شبه آنفلوانزا به ويژه همراه با تب و علايم دستگاه تنفسي تحتاني مشاهده مي‌شود و سابقه تماس نزديك با پرندگان در منطقه‌اي كه شيوع ويروس اچ‪ ۵‬ان‪ ۱‬در آنجا تاييد شده است، پزشك بايد به آنفلوانزاي مرغي مشكوك شود. قرار گرفتن در محيطي كه آلوده به فضولات پرندگان آلوده است دومين منبع آلودگي انسان محسوب مي‌شود، هر چند كمتر رايج است. تاكنون تمام موارد ابتلا انسانها در اثر تماس با پرندگان اهلي بيمار يا تلف شده رخ نداده است. تحقيقات انتشار يافته در سال ‪ ۲۰۰۵‬نشان مي‌دهد اردكهاي اهلي مي‌توانند بدون آنكه علايم بيماري را نشان دهند ميزان زيادي از اين ويروس خطرناك را از خود دفع كنند. سابقه مصرف خوراكي پرندگان در كشورهايي كه گرفتار اين بيماري شده‌اند يك عامل خطرآفرين محسوب نمي‌شود مشروط بر آنكه گوشت پرنده كاملا پخته شده باشد و فرد در آماده‌سازي گوشت دخالت نداشته باشد. از آنجايي كه انتقال موثر اين ويروس به انسانها در هيچ كجا مشاهده نشده است سفر به كشورهايي كه شيوع پراكنده يا مداوم اين بيماري گزارش شده است مسافران را در معرض خطر ابتلا به اين بيماري قرار نمي‌دهد مشروط بر آنكه فرد به بازارهاي عرضه طيور زنده، مرغداري‌ها يا ديگر محيطهايي كه امكان تماس با پرندگان آلوده وجود دارد نرود.

همه چيز درباره بيماري آنفلوانزاي مرغي (قسمت اول)

آنفلوانزاي مرغي در پرندگان
آنفلوانزاي مرغي يك بيماري عفوني پرندگان است كه در اثر نوع آ ويروس آنفلوانزا بروز مي‌كند و در سراسر جهان مشاهده شده است. تمام پرندگان در برابر ويروس آنفلوانزاي مرغي آسيب پذيرند، اما بسياري از پرندگان وحشي ناقل اين ويروسها هستند بدون آنكه خود علايم بيماري را نشان دهند.

ساير انواع پرندگان از جمله پرندگان اهلي در اثر آلودگي به ويروسهاي آنفلوانزاي مرغي به اين بيماري مبتلا مي‌شوند. در پرندگان اين ويروسها باعث بروز دو گونه كاملا متفاوت بيماري مي‌شوند كه يكي از آنها شايع و خفيف است و ديگري نادر و بسيار مرگبار. علايم بيماري نوع خفيف فقط به صورت آشفتگي و به هم ريختگي پرها، كاهش تخم‌گذاري يا علايم خفيفي در دستگاه تنفسي ظاهر مي‌شود. شيوع اين بيماري مي‌تواند به حدي جزيي باشد كه فقط درصورت آزمايش مرتب، اين ويروس شناسايي مي‌شود.

اما شكل دوم كه شيوع بسيار كمتري دارد ولي بسيار بيماريزا است كاملا مشهود است. اين بيماري اولين بار در سال ‪ ۱۸۷۸‬در ايتاليا ديده شد، مشخصه آنفلوانزاي مرغي بيماريزا ظهور ناگهاني بيماري شديد ، انتقال سريع و ميزان بالاي مرگ و مير بالا است كه مي‌تواند ظرف ‪ ۴۸‬ساعت به ‪ ۱۰۰‬درصد برسد.

در اين شكل از بيماري ويروس نه تنها همانند نوع خفيف آنفلوانزاي مرغي دستگاه تنفسي را مبتلا مي‌كند بلكه بافتها و اندامهاي مختلف بدن را نيز مورد تهاجم قرار مي‌دهد. اين بيماري به خاطر خونريزي داخلي شديد لقب "ابولا مرغي" گرفته است.

تمام ‪ ۱۱‬زيرگروه "اچ آ" ‪ haemagluttinin‬و ‪ ۹‬زير گروه "ان آ" ‪ neuraminidase‬ويروسهاي آنفلوانزاي پرندگان، مرغابي‌ها را مبتلا مي‌كند. به همين خاطر يك منبع عظيم ويروسهاي آنفلوانزا را فراهم مي‌كند كه بطور دايم در بين پرندگان درحال انتشار است. در پرندگان وحشي آزمايشهاي مرتب در تشخيص برخي ويروسهاي آنفلوانزا مفيد است. بيشتر اين ويروسها بي‌ضررند.

تا امروز عامل تمام موارد شيوع انواع بسيار بيماريزا آنفلوانزاي مرغي، ويروسهاي زيرگروه اچ ‪ ۵‬و اچ ‪ ۷‬بوده است. ويروسهاي بيماريزا داراي يك اثر ژنتيكي هستند كه آنها را از ساير انواع ويروسهاي آنفلوانزاي پرندگان متمايز مي‌كند و با قدرت آنها ارتباط دارد.

تمام ويروسهاي زيرگروه اچ‪ ۵‬و اچ ‪ ۷‬قدرت بيماريزاي بالايي ندارند، اما بيشتر آنها قابليت كسب اين توانايي را دارند. تحقيقات جديد نشان داده است ويروسهاي اچ ‪ ۵‬و اچ ‪ ۷‬كه بيماريزايي پاييني دارند مي‌توانند پس از چند دوره كوتاه انتشار در بين پرندگان جهش يافته و به ويروسهايي تبديل شوند كه قدرت بيماريزايي بالايي دارند. شواهد ضمني بيانگر آن است كه مرغابي‌هاي وحشي انواع ويروسهاي آنفلوانزاي پرندگان را كه بيماريزايي پاييني دارند به دسته‌هاي پرندگان منتقل مي‌كنند، اما ويروسهايي را كه بيماريزايي زيادي دارند بطور مستقيم انتقال نمي‌دهند. اين نقش به تازگي تغيير يافته است دستكم چندگونه مرغابي مهاجر ناقل ويروس بسيار بيماريزا اچ‪ ۵‬ان‪ ۱‬ديده شده است كه ويروس را در مسير مهاجرت خود به نقاط ديگري منتقل كرده‌اند.

جابجايي پرندگان زنده ، انسانها (به ويژه زماني كه كفش و لباس آنها آلوده باشد) و خودروهاي آلوده، تجهيزات، دان مرغ، و قفس ويروسهاي آنفلوانزاي مرغي را به آساني منتقل مي‌كند. ويروسهايي كه بيماريزايي شديدي دارند مي‌توانند تا مدتها در محيط زنده بمانند به ويژه زماني كه دماي هوا پايين است. بطور مثال ويروس اچ‪ ۵‬ان‪ ۱‬مي‌تواند دستكم ‪ ۳۵‬روز در دماي ‪ ۴‬درجه سانتيگراد در فضولات پرندگان زنده بماند. در دماي بسيار بالاتر (‪ ۳۷‬درجه سانتيگراد) ويروس اچ ‪ ۵‬ان‪ ۱‬در فضولات پرندگان تا شش روز هم زنده مانده است.

مهمترين اقدام براي مهار اين بيماري بسيار بيماريزا نابودي سريع تمام پرندگان آلوده يا در معرض آلودگي ، انهدام صحيح لاشه‌ها، قرنطينه و ضدعفوني دقيق مزارع و اجراي اقدامات بهداشتي شديد يا امنيت زيستي است.

محدوديت جابجايي پرندگان زنده در داخل كشورها و بين كشورها ديگر اقدام مهم براي كنترل اين بيماري است. سازمان دهي كنترل در مورد مزارع بزرگ تجاري كه شمار زيادي از پرندگان در فضاي بسته و تحت شرايط بهداشتي كاملا كنترل شده نگهداري مي‌شوند راحتتر است. كنترل اين بيماري در شبكه‌هاي پرورش طيور كه پرندگان زيادي در دسته‌هاي كوچك نگهداري مي‌شوند و در تمام مناطق روستايي يا اطراف شهرها پراكنده‌اند دشوارتر است.

درصورتي كه انهدام پرندگان كه اولين سد دفاعي براي مهار شيوع اين بيماري است غيرعملي يا ناموفق باشد، تلقيح واكسن طيور در يك منطقه پرخطر را مي‌توان به عنوان يك اقدام اضطراري تكميلي به كار برد به شرط آنكه واكسن با كيفيت استفاده شود و توصيه‌هاي ارايه شده به دقت رعايت شود.

استفاده از واكسن‌هاي حيواني با كيفيت پايين سلامت انسان را نيز به خطر مي‌اندازد چرا كه درحالي كه به نظر مي‌رسد حيوان سالم است، اما ويروس را در محيط پخش مي‌كند.

شيوع اين بيماري در پرندگاني كه در حياط خانه‌ها نگهداري مي‌شوند علاوه بر كنترل دشوار آنها انسان را نيز در معرض خطر آلودگي قرار مي‌دهد.

اين پرندگان آزادانه همه جا مي‌گردند و اغلب با پرندگان وحشي مي‌آميزند و از يك منبع آب مي‌نوشند. اين وضع فرصت فراواني براي قرار گرفتن انسان در معرض اين ويروس فراهم مي‌كند به ويژه هنگامي كه پرندگان با سرد شدن وضع هوا در داخل خانه‌ها نگهداري مي‌شوند يا به محل بازي يا خواب كودكان مي‌روند. فقر اين مشكل را تشديد مي‌كند. در شرايطي كه خانواده نمي‌تواند از دست رفتن يك منبع مهم غذا و درآمد خود را تحمل كند، با مشاهده علايم بيماري يا مرگ پرندگان آنها را به مصرف خوراكي مي‌رسانند. ذبح كردن، پر كندن، كشتار و آماده كردن گوشت مرغ براي طبخ خطر تماس با ويروس را افزايش مي‌دهد.

علاوه برآن با توجه به عادي بودن مرگ پرندگان در حياط خانه‌ها به ويژه در شرايط نامساعد آب و هوايي مالكان آنها مرگ يا علايم بيماري را نشانه آنفلوانزاي مرغي تصور نمي‌كنند و مقامات بهداشتي را با خبر نمي‌كنند. اين امر علت اينكه شيوع اين بيماري در برخي مناطق روستايي تا ماهها شناسايي نمي‌شود را توضيح مي‌دهد.

عدم جبران خسارت مرغداران باعث مي‌شود صاحبان پرندگان آلوده شيوع اين بيماري را گزارش نكنند و به هنگام عمليات انهدام، پرندگان خود را پنهان نمايند.

نقش پرندگان مهاجر
در سال ‪ ۲۰۰۵‬براي اولين بار يك منبع مهم ديگر گسترش ويروس در پرندگان شناخته شد، هرچند هنوز به درستي درك نشده است. دانشمندان متقاعد شده‌اند كه دستكم برخي پرندگان مهاجر در مسيرهاي طولاني سفر ناقل ويروس بيماريزا اچ‪ ۵‬ان‪ ۱‬هستند و اين ويروس را به دسته‌هاي پرندگان در مسير حركت خود منتقل مي‌كنند. اگر نقش جديد پرندگان مهاجر از نظر علمي تاييد شود نشانگر آن است كه در رابطه ثابت و ديرينه ويروس اچ‪ ۵‬ان‪ ۱‬با منبع طبيعي پرندگان وحشي، تغييري بوجود آمده است.

از اوسط سال ‪ ۲۰۰۵‬شواهدي در تاييد اين نقش مشاهده شد و از آن زمان تقويت شده است. مرگ بيش از ‪ ۶۰۰‬پرنده مهاجر آلوده به ويروس اچ‪ ۵‬ان‪ ۱‬كه در زيستگاه طبيعي درياچه كينقايي در چين آغاز شد كاملا غيرعادي و شايد بي‌سابقه باشد. پيش از اين حادثه مرگ پرندگان وحشي در اثر ويروسهاي بيماريزاي آنفلوانزاي مرغي نادر بوده است و معمولا در موارد مجزا در مسير سفر ديده شده است. مطالعات علمي كه ويروسها را در موارد مختلف شيوع اين بيماري در پرندگان مقايسه كرده است نشان مي‌دهد ويروسهاي متعلق به كشورهايي كه به تازگي گرفتار اين بيماري شده‌اند و همگي در مسير مهاجرت پرندگان قرار دارند تقريبا با ويروسهاي كشف شده در پرندگان مهاجري كه در درياچه كينقايي تلف شدند يكسان است. ويروسهاي دو مورد تلفات انساني در تركيه با ويروس درياچه كينقايي نيز تقريبا يكسان بود.

راه‌هاي مقابله، مصون‌سازي و درمان آنفلوانزاي مرغي ( قسمت دوم)

توصيه‌هايي براي مصون ماندن از آنفلوانزاي مرغي
--------------------------------------------
- ويروس آنفلوانزا علاوه بر تنفس از راه‌هاي آب دهان، چشم، بريدگي‌ها و تماس‌هاي جنسي نيز امكان انتقال دارد و بهمين دليل بايد از وارد كردن هر گونه جسم يا دست آلوده به چشم و دهان خودداري و كودكان را از تماس با اشياي آلوده دوري كرد.

- پزشكان هيچ توصيه‌اي را مهمتر از شستشوي مكرر دست و استفاده از ماسك تنفسي در مكان‌هاي آلوده، دور شدن از مناطق پرخطر مانند مرغ فروشي‌ها، مرغداري و تالاب‌هاي محل فرود پرندگان نمي‌دانند.

- از خوردن غذاهايي مشكوك بخصوص از گوشت پرندگان كه خود فرد نپخته و يا به بهداشت آشپز اطمينان ندارد، خودداري شود.

- دست دادن با ديگران در مناطق بحراني يك رفتار تاحدي پرخطر محسوب مي‌شود و نيز نبايد در آب‌هايي كه پرندگان وحشي در آن فرود دارند، به شنا پرداخت.

- خواب كافي، غذاي مناسب و بهداشت فردي يك عامل مهم مقاوم‌سازي طبيعي بدن در برابر بيماري است هر چند واكسن‌هاي معمولي آنفلوانزا نيز تا حدي مقاومت بدن را در برابر آنفلوانزاي مرغي بيشتر مي‌كنند.

- تنها راه از بين‌بردن پرندگان آلوده ، خفه كردن و دوري از سربريدن آنها و ريختن اجساد در چاله‌هاي آهك است.

- بازارهاي سرباز فروش پرندگان زنده‌محل بسيار خطرناكي محسوب مي‌شوند زيرا علاوه بر امكان وجود پرندگان بيمار، برخي پرندگان مشكوك به بيماري مانند گنجشك نيز با آنها تماس برقرار مي‌كنند و امكان شيوع بيماري وجود دارد. اقدام‌هايي مانند جنگ خروس‌ها و ذبح خياباني مرغ‌ها نيز از عواملي است كه مي‌تواند محيط اطراف اين مكان‌ها را به خون و گردو خاك آلوده دچار كند. گرد و خاك حاصل از مدفوع خشك شده تقريبا خطربارترين ماده در اين مكان‌ها محسوب مي‌شود.

- جمع‌آوري مرغ‌هاي آلوده‌و مشكوك خط مقدم‌مبارزه بابيماري شناخته مي‌شود و پس از آن يا به واكسيناسيون مرغي، تعطيل بازارهاي محلي زنده فروش ، مبارزه با قاچاق مرغ ، قطع برنامه‌هاي جوجه‌كشي تا رفع بحران و قطع واردات مرغ و تخم مرغ اقدام كرد.

- كود ، هوا ، مدفوع ، غذاي آلوده، آب، انواع وسايل جامد و لباس بعنوان ناقل محسوب مي‌شوند اما هيچ نشانه‌اي از آلوده‌زايي غذايي كه تمام قسمت آن در دماي بالا پخته شده باشد، وجود ندارد.

- استفاده از دستمال‌هاي آغشته به الكل در تمام طول روز يك راه معجزه آساي مصون ماندن از هر نوع آنفلوانزا است و بهتر از هر روش گندزدايي تاثير خود را نشان داده است.

- نبايد از هر گونه خوراكي كه با تخم مرغ خام مانند سس ها و بستني تهيه مي‌شود، در صورت عدم اطمينان به توليدكننده استفاده كرد.
آرمان سيف اللهي

راه‌هاي مقابله، مصون‌سازي و درمان آنفلوانزاي مرغي ( قسمت اول)

آنفلوانزاي مرغي كه با وجود اختصاص داشتن به گروه پرندگان، از سال ‪۱۹۹۷‬ بعنوان يك نوع مشاهده شده در انسان‌ها نيز به ثبت رسيده است.

اصولا ويروس‌هاي بيماري آنفلوانزا بر اساس ميزان خطر به انواع ‪ A‬بسيار كشنده،‪ B‬با تاثيرگذاري سخت و متوسط و ‪ C‬با تاثيرگذاري خفيف تقسيم مي‌شوند.

نوع سوم اصولا در انسان مشاهده مي‌شود، در دو نوع نخست موارد ابتلا در انسان‌ها، پرندگان، خوك، اسب، نهنگ و فك نيز ديده شده‌است.

انوع ويروس‌هاي كشنده ‪ A‬نيز به انواع (‪ Hemagglutinin (HA‬با ‪ ۱۵‬زير گروه و(‪ Neuramindase (NA‬با ‪ ۹‬زير گروه شناخته مي‌شوند كه مي‌توانند با يكديگر تلاقي داشته باشند و ويروس‌هاي زير گروه ديگري را ايجاد كنند.

از ميان انواع كشنده، ‪,H1N1‬ ‪,H1N2‬ ‪ H1N3‬انواع اختصاصي انسان، ‪ H7N7‬و ‪ H3N8‬انواع كشنده اسب مي‌باشد و ‪ ۱۵‬نوع كشنده براي پرندگان وجود دارد كه مهمترين آنها ‪ H5N1‬يا آنفلوانزاي حاد پرندگان است.

در سال ‪ ۱۹۹۷‬نخستين مورد وجود ويروس ‪ H5N1‬در ميان يك نفر از اهالي هنگ كنگ مشاهده شد و پيش از آن انتقال ويروس پرندگان تنها در ميان خوك ها كه يك حلقه حيواني خطرناك محسوب مي‌شوند، مشاهده شده بود.

جامعه بشري در يك قرن اخير سه بار در معرض اپيدمي آنفلوانزا قرار گرفته است و شيوع آنفلوانزاي مرغي با توجه به آنكه مي‌تواند خطرناكترين اپيدمي تاريخ را بوجود آورد، بشدت حساسيت برانگيز است.

سال وقوع نام اپيدمي تلفات ويروس عامل ----------------------------------------------------------------- ‪ ۱۹۱۸- ۱۹‬آنفلوانزاي اسپانيايي ‪ ۵۰‬ميليون نفر ‪H1N1‬
‪۱۹۵۷- ۵۸‬آنفلوانزاي آسيايي ‪ ۱‬ميليون نفر ‪H2N2‬
‪۱۹۶۸- ۶۹‬آنفلوانزاي هنگ كنگي ‪ ۱‬ميليون نفر ‪H3N2‬
در مورد ويروس آنفلوانزاهاي نوع ‪ A‬مسئله حساسيت برانگيز امكان تلاقي و امتزاج انواع اختصاصي حيوانات با انواع انساني است كه مي‌تواند به توليد ويروس‌هاي مخرب منجر شود.

نخستين مورد اين جهش همان حادثه‌هنگ كنگ است كه‌به مرگ ‪ ۶‬نفر از ‪ ۱۸‬مبتلاي شناسايي شده منجر شد و بعد از آن نمونه‌هايي در هلند و كانادا نيز به ثبت رسيد.

به‌اعتقاد متخصصان با وجود بسيار خطرناك‌بودن ويروس آنفلوانزاي مرغي، نقطه اميد بخش انتقال بسيار سخت آن به انسان است و با توجه به اين شاخص مثبت در صورت رعايت موارد ايمني و پيشگيري تا حد بسيار زيادي از خطرهاي اين بيماري مهلك مي‌تواند رفع شود.

شيگرو اومي ‪ Shgero Omi‬يك مدير منطقه‌اي سازمان بهداشت جهاتي تاكيد دارد كه آگاه‌سازي و افزايش مصون‌سازي فردي جوامع از بسياري اقدام‌هاي درماني و واكسيناسيون بهتر و موثرتر است.

در شرايطي كه تنها ‪ ۸۰۰‬كشته بيماري سارس در سال ‪ ۲۰۰۳‬حدود ‪ ۳۰‬ميليارد دلار به‌كشورهاي‌آسياي جنوب شرقي خسارت وارد كرد، كارشناسان اقتصادي مي‌گويند خسارت‌هاي يك اپيدمي آنفلوانزاي مرغي مي‌تواند به‪ ۵۰۰‬ميليارد دلار در كشورهاي پيشرفت و ‪ ۱۰۰‬تا ‪ ۲۸۳‬ميليارد دلار در كشورهاي آسيايي منجر شود.

ابتلاء، واكسيناسيون و درمان
---------------------------
اصولا دوره نهفتگي بيماري آنفلوانزاي مرغي ‪ ۱‬تا ‪ ۵‬روز پس از ورود آن به بدن بيماري است و نخستين علايم آن در مرغ‌ها تورم چشم وشكل بهم ريخته پر و بال و گوشه‌گيري است.

در مورد انسان‌ها اصولا اين بيماري با تب زياد و سرفه و ضعف و با تورم جگر سياه دوره ظهور اصلي آن شروع مي‌شود و بايد بسرعت به اقدام‌هاي درماني پرداخت.

مقايسه نشانه‌هاي باليني آنفلوانزاي مرغي و انساني
نشانه آنفلوانزاي انساني آنفلوانزاي پرندگان
--------------------------------------------------
تب خفيف ‪ ۳۸‬تا ‪ ۴۰‬درجه
سردرد بندرت بسيار شديد و سخت
درد عضلاني تا حدي بسيار سخت و شديد
احساس خستگي تا حدي دايمي ، تا سه هفته
گرفتگي بيني اغلب گاهي
عطسه اغلب گاهي
گلودرد معمولا گاهي
گرفتگي سينه متوسط بسيار شديد و دردناك
استفراغ بهيچ وجه گاهي
ويروس آنفلوانزاي مرغي تا هفته‌ها در سطح‌هاي آلوده باقي مي‌ماند و امكان ‪ ۴‬روز زندگي در آب و دماي تا ‪ ۳۰‬درجه زير صفر را دارد.

مرگ ويروس در شرايط اطمينان بخش در صورت پخته شدن گوشت بمدت ‪ ۳۰‬دقيقه در دماي ‪ ۷۰‬درجه سانتيگراد حاصل مي‌شود.

آنفلوانزاي مرغي اصولا فاقد واكسن خاصي است. در مورد اين بيماري دو نوع واكسن در حال طي مراحل آزمايشي است اما زمان اثبات نتيجه بخشي و توليد انبوه آن هنوز مشخص نيست.

در بخش دارويي اصولا دو نوع دارو عليه ويروس ‪ H5N1‬شناسايي شده‌است .

گروه نخست داروهايي مانند ‪ Amantadine‬و ‪ Rimantadine‬هستند كه بر اثر استفاده نامطلوب و نامنظم در چين هماكنون بعنوان يك داروي بي‌اثر يا اصولا كم‌اثر در برابر اين بيماري شناخته مي‌شوند.

گروه دوم داروهايي موسوم به ‪ Zanamavir(‬با نام تجارتي ‪ (Relenza‬و ‪ ) Oseltamivir‬با نام تجارتي ‪ (Tamiflu‬هستند كه داروي نخست تا حدي خود را آسيب پذير نشان داده و داروي دوم با وجود گران‌بودن ( هر قرص ‪ ۸‬دلار)بعنوان تنها داروي موثر در برابر بيماري شناخته مي‌شود.

مواد قرص‌هاي ‪ Tamiflu‬به‌محاصره ويروس و جلوگيري از تماس آن با سلول‌هاي بيماري اقدام مي‌كنند و معمولا ميزان مصرف افراد مبتلا ‪ ۷۵‬ميلي گرم در يك دوره ‪ ۵‬روز و روزي ‪ ۵‬قرص مي‌باشد.

علاوه بر اين هنگام ابتلا هر فرد ، كساني كه هم‌نشين بوده‌اند، به هريك در يك دوره هفت روزه، هر روز يك قرص داده مي‌شود.

مسئله‌نگران‌كننده‌در مورد اين دارو، مقاومت برخي‌از انواع ويروس آنفلوانزاي مرغي در برابر دارو است و از سوي ديگر مشخص نيست كه در صورت جهش ژنتيكي اين ويروس پس از تلاقي با ويروس‌هاي كشنده آنفلوانزاي انساني ، باز هم در برابر آن تاثيرپذير باشد.

به هرحال كارشناسان جهاني امور درمان تاكيد دارند كه كشورهاي جهان براي احتياط حداقل براي استفاده ده درصد جمعيت خود، مقدار كافي از داروي تاميفلو را ذخيره كنند.

هم اكنون عليه اين بيماري در انگليس براي ‪ ۱۵‬ميليون نفر، فرانسه براي ‪ ۲۰‬ميليون، استراليا براي ‪ ۴‬ميليون نفر و آمريكا ‪ ۳۷‬ميليون نفر از اين دارو ذخيره شده است.

پزشكان تاكيد دارند كه افراد معمولي بايد از خريد و انباشت اين دارو در منازلشان خودداري كنند زيرا خوردن خودسرانه اين دارو مي‌تواند به مقاوم شدن ويروس منجر شود.

علاوه بر آن ، مصرف دارو بايد ظرف دو روز پس از ظهور علايم آشكار بيماري انجام شود و شناسايي‌بيماري و تجويز آن تنها از عهده‌پزشكان و آزمايشگاه‌هاي كارآمد و تخصصي برمي آيد و مردم عادي چنين توان عملي ندارند