عنوان: بيوتكنولوژي چيست قسمت اول
گستردگيو تنوع كاربردهاي بيوتكنولوژي، تعريف و توصيف آنرا كمي مشكل و نيز متنوعساخته است.
برخي آنرا مترادف ميكروبيولوژي صنعتي واستفاده از ميكروارگانيسمها ميدانند و برخي آنرا معادل مهندسي ژنتيك تعريفميكنند بههمين دليل در اينجا مختصراً اشارهاي به تعاريف متفاوت ازبيوتكنولوژي ميكنيم كه البته داراي وجوه اشتراك زيادي نيز هستند: ( 1 )و (2)
• بيوتكنولوژي مجموعهاي از متون و روشها است كه براي توليد، تغيير و اصلاحفراوردهها، بهنژادي گياهان و جانوران و توليد ميكروارگانيسمها برايكاربردهاي ويژه، از ارگانيسمهاي زنده استفاده ميكند.
• كاربرد روشهاي علمي و فني در تبديل بعضي مواد به كمك عوامل بيولوژيك(ميكروارگانيسمها، ياختههاي گياهي و جانوري و آنزيمها) براي توليد كالاها وخدمات در كشاورزي، صنايع غذائي و دارويي و پزشكي
• مجموعهاي از فنون و روشها كه در آن از ارگانيسمهاي زنده يا قسمتي از آنهادر فرايندهاي توليد، تغيير و بهينهسازي گياهان و جانوران استفاده ميشود.
• كاربرد تكنيكهاي مهندسي ژنتيك در توليد محصولات كشاورزي، صنعتي، درماني وتشخيص باكيفيت بالاتر و قيمت ارزانتر و محصول بيشتر و كم خطرتر
• استفاده از سلول زنده يا توانائيهاي سلولهاي زنده يا اجزاي آنها و فرآوريو انتقال آنها بهصورت توليد در مقياس انبوه
• بهرهبرداري تجاري از ارگانيسمها يا اجزاي آنها
• كاربرد روشهاي مهندسي ژنتيك در توليد يا دستكاري ميكروارگانيسمها وارگانيسمها
• علم رامكردن و استفاده از ميكروارگانيسمها در راستاي منافع انسان
تعاريف بالا از بيوتكنولوژي هركدام بهتنهائي توصيف كاملي از بيوتكنولوژينيست ولي با قدر مشترك گرفتن از آنها ميتوان به تعريف جامعي ازبيوتكنولوژي دست يافت.
براستي چرا چنين است؟ هرچند كه با مرورزمان دانشمندان به مفاهيم مشتركي در مورد تعريف بيوتكنولوژي نزديك شدهانداما چرا هر متخصص و دانشمندي تعريف جداگانهاي از بيوتكنولوژي ارائه ميدهدكه درجاي خود نيز ميتواند صحيح باشد (نه الزاماً جامع).
علت اين حقيقت را بايد درماهيت بيوتكنولوژيجُست.
بيوتكنولوژي همانند زيست شناسي، ژنتيك يامهندسي بيوشيمي يك علم پايه يا كاربردي نيست كه بتوان محدوده و قلمروآنرا بسادگي تعريف كرد. بيوتكنولوژي شامل حوزهاي مشترك از علوم مختلف استكه در اثر همپوشاني و تلاقي اين علوم بايكديگر بوجود آمده است. بيوتكنولوژيمعادل زيست شناسي مولكولي، مهندسي ژنتيك، مهندسي شيمي يا هيچ يك از علومسنتي و مدرن موجود نيست؛ بلكه پيوند ميان اين علوم در جهت تحقق بخشيدنبه توليد بهينه يك محصول حياتي (زيستي) يا انجام يك فرآيند زيستي بروشهاينوين و دقيق با كارآئي بسيار بالا ميباشد.
بيوتكنولوژي را ميتوان به درختي شبيه كردكه ريشههاي تناور آنرا علومي بعضاً با قدمت زياد مانند زيست شناسي بويژهزيست شناسي مولكولي، ژنتيك، ميكروبيولوژي، بيوشيمي، ايمونولوژي، شيمي،مهندسي شيمي، مهندسي بيوشيمي، گياهشناسي، جانورشناسي، داروسازي، كامپيوترو... تشكيل ميدهند ليكن شاخههاي اين درخت كه كم و بيش به تازگي روئيدنگرفتهاند و هرلحظه با رشد خود شاخههاي فرعي بيشتري را بهوجود ميآورند بسيارمتعدد و متنوع بوده كه فهرست كردن كامل آنها در اين نوشته را ناممكنميسازد.
تقسيمبندي بيوتكنولوژي به شاخههاي مختلفنيز برحسب ديدگاه متخصصين و دانشمندان مختلف فرق ميكند و در رايجترينتقسيمبندي از تلاقي و پيوند علوم مختلف با بيوتكنولوژي استفاده ميكنند ونام شاخهاي از بيوتكنولوژي را بدينترتيب وضع ميكنند. مانند بيوتكنولوژيپزشكي كه از تلاقي بيوتكنولوژي با علم پزشكي بوجود آمده است يابيوتكنولوژي كشاورزي كه كاربرد بيوتكنولوژي در كشاورزي را نشان ميدهد. بدينترتيب ميتوان از بيوتكنولوژي داروئيPharmaceuticalBiotechnology بيوتكنولوژيميكروبي، MicrobialBiotechnology، بيوتكنولوژي دريا MarineBiotech، بيوتكنولوژي قضائي يا پزشكي قانوني ForensicBiotech، بيوتكنولوژي محيطي EnvironmentalBiotech، بيوتكنولوژي غذائي foodand food stuffBiotech بيوانفورماتيك Bioinformatic، بيوتكنولوژي صنعتي Industrial، بيوتكنولوژي نفت ...... بيوتكنولوژي تشخيصي و ... نام برد.
اين شاخههاي متعدد در عمل همپوشانيها وپيوندهاي متقاطع زيادي دارند و باز بدليل ماهيت همهجانبه بودن بيوتكنولوژينميتوان در اين مورد نيز به ضرس قاطع محدودههائي را براي آنها تعييننمود.
گستردگي كاربرد بيوتكنولوژي در قرن بيست ويكم بحدي است كه، اقتصاد، بهداشت، درمان، محيطزيست، آموزش، كشاورزي،صنعت، تغذيه و ساير جنبههاي زندگي بشر را تحت تأثير شگرفت خود قرار خواهدداد. بهمين دليل انديشمندان جهان قرن بيست و يكم را قرن بيوتكنولوژينامگذاري كردهاند.
تاريخچه
بيوتكنولوژيريشه در تاريخ دارد و تكوين آن از سالهاي بسيار دور آغاز شده تابحال ادامهيافته است.
درتقسيمبندي زماني ميتوان سهدوره براي تكامل بيوتكنولوژي قائل شد.
1)دورة تاريخي كه بشر با استفاده ناخودآگاه از فرآيندهاي زيستي به توليدمحصولات تخميري مانند نان، مشروبات الكلي، لبنيات ترشيجات و سركه و غيرهميپرداخت. در شش هزار سال قبل از ميلاد مسيح، سومريان و بابليها از مخمرهادر مشروبسازي استفاده كردند. مصريها در چهار هزار سال قبل با كمك مخمر و خميرمايه نان ميپختند. در اين دوران فرآيندهاي ساده و اوليه بيوتكنولوژي وبويژه تخمير توسط انسان بكار گرفته ميشد.
2)دوره اوليه قرن حاضر كه با استفاده آگاهانه از تكنيكهاي تخمير و كشتميكروارگانيسمها در محيطهاي مناسب و متعاقباً استفاده از فرمانتورها در توليدآنتيبيوتيكها، آنزيمها، اجراء مواد غذائي، مواد شيميائي آلي و ساير تركيبات،بشر به گسترش اين علم مبادرت ورزيد. در آن دوره اين بخش از علم نامميكروبيولوژي صنعتي بخود گرفت و هماكنون نيز روند استفاده از اين فرآيندهادر زندگي انسان ادامه دارد. ليكن پيشبيني ميشود به تدريج با استفاده ازتكنيكهاي بيوتكنولوژي نوين بسياري از فرآيندهاي فوق نيز تحت تأثير قرارگرفته و بهسمت بهبودي و كارآمدي بيشتر تغيير پيدا كنند.
3)دوره نوين بيوتكنولوژي كه با كمك علم ژنتيك درحال ايجاد تحول در زندگيبشر است. بيوتكنولوژي نوين مدتي است كه روبه توسعه گذاشته و روز بروزدامنه وسعت بيشتري به خود ميگيرد.
اين دوره زماني از سال 1976 با انتقالژنهائي از يك ميكروارگانيسم به ميكروارگانيسم ديگر آغاز شد. تا قبل از آندانشمندان در فرآيندهاي بيوتكنولوژي از خصوصيات طبيعي و ذاتي (ميكرو)ارگانيسمها استفاده ميگردند ليكن در اثر پيشرفت در زيستشناسي مولكولي وژنتيك و شناخت عميقتراجزاء ومكانيسمهاي سلولي ومولكولي متخصصينعلومزيستيتوانستند تا به اصلاح و تغيير خصوصيات (ميكرو) ارگانيسمها بپردازندو(ميكرو) ارگانيسمهائي باخصوصيات كاملاً جديد بوجود آوردند تا با استفاده ازآنها بتوان تركيبات جديد را بامقادير بسيار بيشتر و كارائي بالاتر توليد نمود.
600سال قبل از ميلاد 1830 1833 1855 1869 1914 1919 1938 1939 1953 1959 1954 1955 1966 1970 1971 1975 1976 1977 1978 1983 1984 1986 1990 1995 1997 1998 2000 2001 آبجو سازي در مصر و كشورهاي حاشيه رود نيل كشف پروتئينها جداسازي اولين آنزيمها كشف باكتري ايكلاي كشف DNA استفاده از باكتريها در تصفيه فاضلاب استفاده از واژه بيوتكنولوژي توسط يكمهندس كشاورزي استفاده از اصلاح بيولوژي مولكولي كشف فعاليت ضدباكتريائي قارچ پنيسيليومتوسط فلمينگ (كشف پنيسيلين) كشت ساختمان رشتهاي مارپيچ DNA توسط واتسون و گريك توضيح و تشريح ساختمان آنتيبادي توسطپورتر، ارلن وينسونوف كشت سلول جداسازي يك آنزيم سنتز كننده DNA كشف كدهاي ژنتيكي اولين سنتز كامل يك ژن كشف آنزيمهاي برش دهنده اسيدهاي نوكلئيك اولين آنتيبادي مونوكلونال اولين بيان ژن مخمر در باكتري ايكلاي اولين بيان ژن انسان در باكتري توليد انسولين نوتركيب انساني ابداع روش PCR براي تكثير قطعات DNA ابداع روش انگشتنگاري DNA ـ اولين واكسن مهندسيژنتيك EPA اولين تنباكوي مهندسيژنتيك را تأييد كرد شروع پروژه ژنوم انساني ـ توليد اولين گاوترانسژنيك كشف اولين ژنوم كامل يك موجود زنده ابداع تكنيك جديد DNA با استفاده از PCR و چيپهاي DNA و يك برنامه كامپيوتريبراي كشف ژنهاي بيماريزا استفاده از سلولهاي ريشهاي براي معالجهبيماريها شناسائي كامل ژنوم مگس سركه و بسياري ازموجودات ديگر شناسائي كامل ژنوم انسان و بسياري ديگر ازارگانيسمها جدول1 ـ تاريخچه مختصر بيوتكنولوژي (3)و (4)
برخي آنرا مترادف ميكروبيولوژي صنعتي واستفاده از ميكروارگانيسمها ميدانند و برخي آنرا معادل مهندسي ژنتيك تعريفميكنند بههمين دليل در اينجا مختصراً اشارهاي به تعاريف متفاوت ازبيوتكنولوژي ميكنيم كه البته داراي وجوه اشتراك زيادي نيز هستند: ( 1 )و (2)
• بيوتكنولوژي مجموعهاي از متون و روشها است كه براي توليد، تغيير و اصلاحفراوردهها، بهنژادي گياهان و جانوران و توليد ميكروارگانيسمها برايكاربردهاي ويژه، از ارگانيسمهاي زنده استفاده ميكند.
• كاربرد روشهاي علمي و فني در تبديل بعضي مواد به كمك عوامل بيولوژيك(ميكروارگانيسمها، ياختههاي گياهي و جانوري و آنزيمها) براي توليد كالاها وخدمات در كشاورزي، صنايع غذائي و دارويي و پزشكي
• مجموعهاي از فنون و روشها كه در آن از ارگانيسمهاي زنده يا قسمتي از آنهادر فرايندهاي توليد، تغيير و بهينهسازي گياهان و جانوران استفاده ميشود.
• كاربرد تكنيكهاي مهندسي ژنتيك در توليد محصولات كشاورزي، صنعتي، درماني وتشخيص باكيفيت بالاتر و قيمت ارزانتر و محصول بيشتر و كم خطرتر
• استفاده از سلول زنده يا توانائيهاي سلولهاي زنده يا اجزاي آنها و فرآوريو انتقال آنها بهصورت توليد در مقياس انبوه
• بهرهبرداري تجاري از ارگانيسمها يا اجزاي آنها
• كاربرد روشهاي مهندسي ژنتيك در توليد يا دستكاري ميكروارگانيسمها وارگانيسمها
• علم رامكردن و استفاده از ميكروارگانيسمها در راستاي منافع انسان
تعاريف بالا از بيوتكنولوژي هركدام بهتنهائي توصيف كاملي از بيوتكنولوژينيست ولي با قدر مشترك گرفتن از آنها ميتوان به تعريف جامعي ازبيوتكنولوژي دست يافت.
براستي چرا چنين است؟ هرچند كه با مرورزمان دانشمندان به مفاهيم مشتركي در مورد تعريف بيوتكنولوژي نزديك شدهانداما چرا هر متخصص و دانشمندي تعريف جداگانهاي از بيوتكنولوژي ارائه ميدهدكه درجاي خود نيز ميتواند صحيح باشد (نه الزاماً جامع).
علت اين حقيقت را بايد درماهيت بيوتكنولوژيجُست.
بيوتكنولوژي همانند زيست شناسي، ژنتيك يامهندسي بيوشيمي يك علم پايه يا كاربردي نيست كه بتوان محدوده و قلمروآنرا بسادگي تعريف كرد. بيوتكنولوژي شامل حوزهاي مشترك از علوم مختلف استكه در اثر همپوشاني و تلاقي اين علوم بايكديگر بوجود آمده است. بيوتكنولوژيمعادل زيست شناسي مولكولي، مهندسي ژنتيك، مهندسي شيمي يا هيچ يك از علومسنتي و مدرن موجود نيست؛ بلكه پيوند ميان اين علوم در جهت تحقق بخشيدنبه توليد بهينه يك محصول حياتي (زيستي) يا انجام يك فرآيند زيستي بروشهاينوين و دقيق با كارآئي بسيار بالا ميباشد.
بيوتكنولوژي را ميتوان به درختي شبيه كردكه ريشههاي تناور آنرا علومي بعضاً با قدمت زياد مانند زيست شناسي بويژهزيست شناسي مولكولي، ژنتيك، ميكروبيولوژي، بيوشيمي، ايمونولوژي، شيمي،مهندسي شيمي، مهندسي بيوشيمي، گياهشناسي، جانورشناسي، داروسازي، كامپيوترو... تشكيل ميدهند ليكن شاخههاي اين درخت كه كم و بيش به تازگي روئيدنگرفتهاند و هرلحظه با رشد خود شاخههاي فرعي بيشتري را بهوجود ميآورند بسيارمتعدد و متنوع بوده كه فهرست كردن كامل آنها در اين نوشته را ناممكنميسازد.
تقسيمبندي بيوتكنولوژي به شاخههاي مختلفنيز برحسب ديدگاه متخصصين و دانشمندان مختلف فرق ميكند و در رايجترينتقسيمبندي از تلاقي و پيوند علوم مختلف با بيوتكنولوژي استفاده ميكنند ونام شاخهاي از بيوتكنولوژي را بدينترتيب وضع ميكنند. مانند بيوتكنولوژيپزشكي كه از تلاقي بيوتكنولوژي با علم پزشكي بوجود آمده است يابيوتكنولوژي كشاورزي كه كاربرد بيوتكنولوژي در كشاورزي را نشان ميدهد. بدينترتيب ميتوان از بيوتكنولوژي داروئيPharmaceuticalBiotechnology بيوتكنولوژيميكروبي، MicrobialBiotechnology، بيوتكنولوژي دريا MarineBiotech، بيوتكنولوژي قضائي يا پزشكي قانوني ForensicBiotech، بيوتكنولوژي محيطي EnvironmentalBiotech، بيوتكنولوژي غذائي foodand food stuffBiotech بيوانفورماتيك Bioinformatic، بيوتكنولوژي صنعتي Industrial، بيوتكنولوژي نفت ...... بيوتكنولوژي تشخيصي و ... نام برد.
اين شاخههاي متعدد در عمل همپوشانيها وپيوندهاي متقاطع زيادي دارند و باز بدليل ماهيت همهجانبه بودن بيوتكنولوژينميتوان در اين مورد نيز به ضرس قاطع محدودههائي را براي آنها تعييننمود.
گستردگي كاربرد بيوتكنولوژي در قرن بيست ويكم بحدي است كه، اقتصاد، بهداشت، درمان، محيطزيست، آموزش، كشاورزي،صنعت، تغذيه و ساير جنبههاي زندگي بشر را تحت تأثير شگرفت خود قرار خواهدداد. بهمين دليل انديشمندان جهان قرن بيست و يكم را قرن بيوتكنولوژينامگذاري كردهاند.
تاريخچه
بيوتكنولوژيريشه در تاريخ دارد و تكوين آن از سالهاي بسيار دور آغاز شده تابحال ادامهيافته است.
درتقسيمبندي زماني ميتوان سهدوره براي تكامل بيوتكنولوژي قائل شد.
1)دورة تاريخي كه بشر با استفاده ناخودآگاه از فرآيندهاي زيستي به توليدمحصولات تخميري مانند نان، مشروبات الكلي، لبنيات ترشيجات و سركه و غيرهميپرداخت. در شش هزار سال قبل از ميلاد مسيح، سومريان و بابليها از مخمرهادر مشروبسازي استفاده كردند. مصريها در چهار هزار سال قبل با كمك مخمر و خميرمايه نان ميپختند. در اين دوران فرآيندهاي ساده و اوليه بيوتكنولوژي وبويژه تخمير توسط انسان بكار گرفته ميشد.
2)دوره اوليه قرن حاضر كه با استفاده آگاهانه از تكنيكهاي تخمير و كشتميكروارگانيسمها در محيطهاي مناسب و متعاقباً استفاده از فرمانتورها در توليدآنتيبيوتيكها، آنزيمها، اجراء مواد غذائي، مواد شيميائي آلي و ساير تركيبات،بشر به گسترش اين علم مبادرت ورزيد. در آن دوره اين بخش از علم نامميكروبيولوژي صنعتي بخود گرفت و هماكنون نيز روند استفاده از اين فرآيندهادر زندگي انسان ادامه دارد. ليكن پيشبيني ميشود به تدريج با استفاده ازتكنيكهاي بيوتكنولوژي نوين بسياري از فرآيندهاي فوق نيز تحت تأثير قرارگرفته و بهسمت بهبودي و كارآمدي بيشتر تغيير پيدا كنند.
3)دوره نوين بيوتكنولوژي كه با كمك علم ژنتيك درحال ايجاد تحول در زندگيبشر است. بيوتكنولوژي نوين مدتي است كه روبه توسعه گذاشته و روز بروزدامنه وسعت بيشتري به خود ميگيرد.
اين دوره زماني از سال 1976 با انتقالژنهائي از يك ميكروارگانيسم به ميكروارگانيسم ديگر آغاز شد. تا قبل از آندانشمندان در فرآيندهاي بيوتكنولوژي از خصوصيات طبيعي و ذاتي (ميكرو)ارگانيسمها استفاده ميگردند ليكن در اثر پيشرفت در زيستشناسي مولكولي وژنتيك و شناخت عميقتراجزاء ومكانيسمهاي سلولي ومولكولي متخصصينعلومزيستيتوانستند تا به اصلاح و تغيير خصوصيات (ميكرو) ارگانيسمها بپردازندو(ميكرو) ارگانيسمهائي باخصوصيات كاملاً جديد بوجود آوردند تا با استفاده ازآنها بتوان تركيبات جديد را بامقادير بسيار بيشتر و كارائي بالاتر توليد نمود.
600سال قبل از ميلاد 1830 1833 1855 1869 1914 1919 1938 1939 1953 1959 1954 1955 1966 1970 1971 1975 1976 1977 1978 1983 1984 1986 1990 1995 1997 1998 2000 2001 آبجو سازي در مصر و كشورهاي حاشيه رود نيل كشف پروتئينها جداسازي اولين آنزيمها كشف باكتري ايكلاي كشف DNA استفاده از باكتريها در تصفيه فاضلاب استفاده از واژه بيوتكنولوژي توسط يكمهندس كشاورزي استفاده از اصلاح بيولوژي مولكولي كشف فعاليت ضدباكتريائي قارچ پنيسيليومتوسط فلمينگ (كشف پنيسيلين) كشت ساختمان رشتهاي مارپيچ DNA توسط واتسون و گريك توضيح و تشريح ساختمان آنتيبادي توسطپورتر، ارلن وينسونوف كشت سلول جداسازي يك آنزيم سنتز كننده DNA كشف كدهاي ژنتيكي اولين سنتز كامل يك ژن كشف آنزيمهاي برش دهنده اسيدهاي نوكلئيك اولين آنتيبادي مونوكلونال اولين بيان ژن مخمر در باكتري ايكلاي اولين بيان ژن انسان در باكتري توليد انسولين نوتركيب انساني ابداع روش PCR براي تكثير قطعات DNA ابداع روش انگشتنگاري DNA ـ اولين واكسن مهندسيژنتيك EPA اولين تنباكوي مهندسيژنتيك را تأييد كرد شروع پروژه ژنوم انساني ـ توليد اولين گاوترانسژنيك كشف اولين ژنوم كامل يك موجود زنده ابداع تكنيك جديد DNA با استفاده از PCR و چيپهاي DNA و يك برنامه كامپيوتريبراي كشف ژنهاي بيماريزا استفاده از سلولهاي ريشهاي براي معالجهبيماريها شناسائي كامل ژنوم مگس سركه و بسياري ازموجودات ديگر شناسائي كامل ژنوم انسان و بسياري ديگر ازارگانيسمها جدول1 ـ تاريخچه مختصر بيوتكنولوژي (3)و (4)
+ نوشته شده در ساعت توسط MMD bostani
|