وجود دي اكسين در محيط و خوراك طيور

تا چه حد هشدارهای وجود دی اكسین در محیط و خوراك طیور نگران كننده می باشد؟

چكیده
یكی از سمی ترین مواد ساخته شده به دست انسان دی اكسین ها می باشند. دی اكسین ها موادی بسیار پایدار بوده و به كندی در طبیعت از بین می روند. در صورت انتشار در هوا، این تركیب در نهایت وارد چرخه ی غذایی حیوانات شده و در بافت های چربی آنها ذخیره می شود و انسانها با مصرف این چربی ها آلوده می شوند(4). بنابراین بایستی سعی كرد كه از آلودگی محیط زیست و مواد غذایی و در نهایت تماس انسان با این مواد سمی جلوگیری گردد. متأسفانه مداوایی برای درمان مرغ مریض وجود ندارد و در حال حاضر تنها راه ممكن، جلوگیری از استفاده مواد آلوده خوراكی و قرار گرفتن پرندگان در خاك آلوده در سیستم پرورش آزاد می باشد(15).

كلمات كلیدی: دی اكسین ها، تخم مرغ، خوراك طیور، خسارت.

مقدمه
حدود40 سال از كشف تركیبات دی اكسین، به عنوان سمی ترین تركیب ساخته شده به دست بشر می گذرد اما پیشرفت های چشمگیری برای مصونیت جوامع انسانی از آلودگی به این تركیبات رخ نداده است(1).

دی اكسین ها تركیباتی سمی و پایدار هستند كه در مقادیری ناچیز موجب مرگ دام و انسان می شوند. در سال1999 در كشور بلژیك آلودگی خوراك دام ها ناشی از وجود دی اكسین پیش آمد. بطوری كه مسؤولین امور دام كشور بلژیك دستور به لغو فروش گوشت مرغ و ماكیان و تخم مرغ به سایر كشورها و منع صادرات تولیدات لبنی را دادند و در نهایت بیش از 2% تولید تخم مرغ سالیانه این كشور از چرخه ی غذایی حذف گردید(. دی اكسین از راه مواد غذایی مانند شیر، كره، نان و شیشه ی شیر نوزادان وارد بدن انسان می شود. بر اساس گزارشات متخصصین ایالات متحده، بیش از 80% دی اكسین بر اثر سوزاندن ضایعات و زباله های خانگی و بیمارستانها حاصل می شود(5). این مقاله به منظور آشنایی با خطراتی كه این ماده ی سمی در محیط پرورش و خوراك طیور می تواند ایجاد كند متمركز كرده است تا راهكاری برای كاستن آلودگی گوشت مرغ و تخم مرغ ارائه گردد.

سمیت دی اكسین ها
پایداری و سمیت ایزومرهای دی اكسینی بسته به ساختار آنهاست. بر اساس تعداد اتم كلر و نحوه ی قرارگیری اتمهای كلر بر روی حلقه ی بنزنی سمیت متفاوتی دارند(10).TCDD بیشترین سمیت را در بین دی اكسین ها دارا بوده و ارزش یكTEF را برای آن اختصاص داده اند و سمیت سایر ایزومرهای دی اكسین را بر اساس همین ارزش می سنجند(7).

این سم در بدن تجمع كرده و برای پاك كردن بدن از نیمی از این سم به20 سال زمان نیاز است(11). با وجودی كه چربی طیور نسبت به چربی دام های دیگر مانند نشخواركنندگان، مقادیر كمتری از دی اكسین و شبه دی اكسین ها را دارا می باشد، اما به علت مصرف بالای گوشت مرغ و تخم مرغ در سبد غذایی روزانه خطرات ناشی از مسمومیت و بیماری آن را نمی توان مورد توجه قرار نداد(12).
خسارات دی اكسین در صنعت پرورش طیور

از آنجا كه بیشتر منابع تولیدی دی اكسین گسترده و غیر قابل كنترل است، وجود این تركیبات سمی در تولیدات طیور و فرآورده های حاصل از آن بسیار محتمل به نظر می رسد. تولید دی اكسین بدست بشر، پیوسته مقادیر قابل توجهی از این ماده ی بسیار سمی را در چرخه ی غذایی دام و طیور قرار داده و اقدامات انجام گرفته تا كنون بیشتر جنبه ی كاهش غلظت این ماده در خوراك و غذا بوده است(13).

بررسی ها بر روی نمونه هایی از تخم مرغهای تولیدی در مزارع آلوده و مكان های انتشار دی اكسین، وجود مواد سرطان زا را در تخم مرغ تأیید می نماید(9). به نظر می رسد كه سم موجود در تولیدات طیور بیشتر از طریق دود حاصل از كوره های سوزاندن لاشه ی حیوانات و زباله های خانگی منتشر می گردد(6). خوراك طیور نیز ممكن است به دلیل آلوده بودن خاك مزارع تولید كننده ی خوراك دام، حاوی غلظت های متفاوتی از این ماده ی سمی باشد. سطوح بالایی از دی اكسین در مزارع پرورش مرغ تخمگذار در چند ایالت آلمان مشاهده شده است(14). تخم مرغ های بدست آمده از مرغ های پرورش یافته در محیط آزاد، بیشتر از مرغ های داخل قفس دی اكسین دارند(15).

مصرف گوشت و تخم مرغ آلوده، در بافت های چربی بدن انسان تجمع می یابد و عوارضی چون سرطان، ناهنجاریهای تولید مثلی و نقص ژنتیكی را بوجود می آورد. دی اكسین از لحاظ بروز بیماری در صنعت پرورش طیور خسارت اقتصادی بر جای نمی گذارد ولی به دلیل انتقال سم دی اكسین از دام به انسان به ناچار می بایست تخم مرغ های آلوده را از بازار جمع آوری نمود. اخیراً مشخص شده استPCBs در سطح سلول گیرنده های اختصاصی برای تركیبات كلرینه دی اكسین وجود دارند و از طریق انتقال به داخل سلول موجب نقص ژنی، موتاسیون، دفرمه شدن جنین و بیماریهای ژنتیكی می گردد(14). بنابراین برای كنترل چنین وضعیتی، پرورش دهندگان طیور در اغلب كشورهای صنعتی باید تولیدات خود را از چرخه ی غذایی حذف كرده و اقداماتی برای كاهش غلظت تركیبات دی اكسین در مزرعه ی خود انجام دهند.

پیشنهادات
برای جلوگیری از آلودگی خوراك طیور، كه در نهایت موجب آلودگی تولیدات و فرآورده های آنها می شود، می بایست منابع آلودگی را از میان برداشت. بدین لحاط لازم است خوراك های آلوده و در صورت سیستم پرورش آزاد، خاك محوطه ی جایگاه پرورش را مورد بررسی و شناسایی قرار داد.

ایجاد مراكز تحقیقاتی در كشور به منظور انجام نمونه گیری از تخم مرغ و خوراك مورد استفاده و حتی گوشت طیور و تعیین میزان آلودگی، می تواند در تصمیم گیری و برنامه ریزی در خصوص كاستن مواد دی اكسین در محیط پرورش مؤثر باشد(1).

نسبت چربی حیوانی به چربی با منشأ گیاهی در جیره های مرغ های گوشتی و تخمگذار را باید كاهش داد(1). مصرف ماهی بدون چربی، گوشت لخت، گوشت طیور فاقد پوست و كاهش استفاده از روغن در تهیه ی تخم مرغ و استفاده از تخم مرغ آب پز و تهیه شده در فر، راهكارهای مهم دیگری برای به حداقل رساندن خسارت ناشی از دی اكسین ها می باشند(1).