بیماری واروازیس
واروا اولین بار توسط جاكوبسون در سال 1904 در جزایر جاوای اندونزی بر روی زنبور عسل هندی Apis ceranaمشاهده شد. بین این انگل و این زنبور از مدت های مدید، همزیستی بوده است.واروا در سال 1964 در زنبور عسل اروپایی دیده شد. از آن زمان انگل با سرعت سرسام آور منتشر شد و واروا در میزبان جدید با هیچ مانعی برای رشد خود برخورد نكرد. اگر زیست شناسی زنبور عسل اروپایی و زنبور عسل هندی مقایسه شود این توسعه برق آسا قابل توجیه خواهد بود:در زنبور عسل هندی(دوره تكاملی 17 روز ) واروا نمی تواند جز در شفیره های نر تكثیر نماید. زمان بسته ماندن درب شفیره های كارگر در این زنبور خیلی كوتاه بوده و اجازه نمیدهد سیكل توسعه انگل كامل شود. در زنبور عسل هندی ، رفتار جوریدن یا پاك سازی فعال شده است. زنبور با خود جوری انگل را از خود دور میكند یا با دیگر جوری به نبورآلوده دیگر كمك می نماید. در عرض دو دقیقه زنبور عسل هندی90% انگل ها را از خود دور كرده و این رفتار در زنبور عسل اروپایی وجود ندارد. با ترشح بزاق واروا در همولنف زنبور بالغ، رفتار خود جوری فعال می شود. رفتار جوریدن شفیره ها با تحریك قوه بینایی یا بویایی در زنبورانپرستارفعالمیشود. بطورمیانگین میزان درجه حرارت حجره های شفیره در زنبور عسل هندی 38 درجه سانتی گراد است ، رحالیكه درجه حرارت مناسب برای تكثیر واروا بسته به درجه محیط بین2.34-3.31 درجه سانتی گراد است. میزان هورمون جوانی در نزد زنبور عسل هندی خیلی كمتر از زنبور عسل اروپایی است و تولید مثل انگل را محدود می نماید، این هورمون عامل تنظیم رشد تخمدانها در واروای ماده جوان میباشد.غریزه نظافت گری زنبور عسل اروپایی نسبت به زنبور عسل هندی از رشد كمتری برخوردار است از اینروست كه در زنبور عسل هندی شفیره های آلوده و تلف شده در داخل حجره ها نقش تله را برای انگل دارند.از سال 1964، انگل در اغلب مناطق دنیا بجز چند منطقه كه فعلاً آلوده نیستند، شروع به گسترش نموده و باعث تلفات در تعداد زیادی از كلنی ها شده است.عامل بیماری جربی بنام واروا می باشد كه دارای دو جنس است. جنس نر، و جنس ماده كه عامل انتشار آلودگی است. جنس ماده علاوه بر بالغین بر روی شفیره ها دیده می شود و جنس نر فقط بر روی شفیره ها یافت می شود.واروای ماده بیضوی شكل و شبیه خرچنگ كوچك میباشد و 1.1 میلی متر طول و 6.1 میلی متر پهنا دارد. قسمت پشتی از یك مجموعه صفحه كه به هم وصل شده اند پوشیده شده است. واروای نر، از نظر شكل با ماده تفاوت داشته ، شكل آن گرد (قطر 0.8 میلیمتر) و رنگ آن سفید است. بدنی نرم داشته و شیارهایی بر روی پشت دارد، گوشه گیر بوده، تغذیه نمیكند یا از بقایای غذایی استفاده میكند. چهار جفت پای او بطرف جلو كشیده شده است. بجز داخل حجرات آن را نمیتوان دید و زندگی میكند تا تولید مثل نماید.
.....
مراحل تكاملی واروا:
تخم: بیضوی و حدود 5.0 میلی متر به رنگ سفید كمرنگ.
پیش لاروی: فرم غیر فعال، بی حركت و خیلی مقاوم.
لاروی: بعد از پوست اندازی از مرحله پیش لاروی ،وارد مرحله لاروی میشود، در این مرحله نه می تواند تغذیه كند و نه حركت نماید دارای شش پا است.پیش لاروی فرم غیر فعال، بی حركت و خیلی مقاوم.
پیش شفیره ای:بعد از مرحله لاروی و پوست اندازی پیش شفیره ظاهر شده، به رنگ سفید و دارای چهار جفت پا میباشد.این پروتونف یا پیش شفیره حركت نمیكند یا خیلی كم با استفاده از پنجه ها، اما میتوانند كوتیكول را سوراخ كرده و از همولنف تغذیه كند.
بسته به جنس شكل آن تغییر كرده در ماده بیضوی شكل بوده، به رنگ سفید و پاها بطرف جلو كشید شده و تغذیه میكند. و در نر مثلثی شكل یا گرد و دارای شیار پشتی است.
تغذیه:
واروای ماده از همولنف لارو و شفیره ها و زنبوران بالغ تغذیه مینماید. محققین مختلف مقادیری برای میزان همولنف جذب شده قایل شده اند كه بسته به وضعیت جرب در دوره سال تفاوت میكند. واروای ماده (وزن 0.3 میلی گرم ) دو ساعت تمام تغذیه میكند و0.1 میلی گرم افزایش وزن پیدا میكند.
محل انگل واروا:
در داخل كلنی انگل واروای ماده روی زنبوران بالغ بزرگتر از 2 روز، ترجیحاً زنبوران پرستار است. در مناطقی كه جذب همولنف(همان خون زنبور است) میسر است یعنی در محل غشاء بین قطعات بدنی زنبور یا حلقه های شكمی_ پشتی یا بین مفاصل سینه و شكم یا سرو سینه یا پاها یك یا چند انگل میتوانند حضور داشته باشند.انگل، زنبوران شهدآور را از دیگر زنبوران از طریق ترشح فرمون نازانوف كه بر اساس سن زنبور ترشح میشود شناسایی میكند. زمانیكه ماده ها تغذیه نمیكنند، ترجیحاً جای آنها روی سینه میباشد تعداد واروا های كه روی سینه میروند نسبت به درجه حرارت محیط حالت معكوس دارد و در 28 درجه سانتی گراد حداقل است.تجارب نشان میدهد كه 42% واروا ها، درجه حرارت سلولهای شفیره های نر (34-30درجه سانتی گراد) را ترجیح میدهند و 19% درجه حرارت سلولهای شفیره كارگر (36-34 درجه سانتی گراد) را بر می گزینند.وجود سلولهای ملكه ، واروا های ماده را جذب میكند. در شرایط آلودگی شدید واروا ها را میتوان داخل سلولهای در باز بیشتر از سه روزه و 2 تا 3% موارد داخل سلولهای ملكه یافت . واروا های نر را بجز در سلولهای دربسته نر یا كارگر نمیتوان یافت.
دوره زندگی انگل:
مطالعات زیادی برای شناخت مراحل زندگی واروا انجام شده ولی تا كنون این مراحل كاملاًََ شناخته نشده است دوره زندگی واروا با دوره زندگی زنبوران كارگر یا نر در مرحله شفیرگی، بستگی دارد.واروای ماده بارور، قبل از بسته شدن درب سلول وارد آن شده داخل ژله مخفی میگردد، بعد درب حجره بسته میشود. واروا ابتدا از ذای لارو (ژله) و پس از تمام شدن آن از همولنف لارو استفاده نموده سپس شروع به تخمگذاری می نماید.به فاصله هر 24 ساعت یك تخم و بین 2 تا 8 تخم گذاشته میشود. بر اساس تحقیقات انجام شده اولین تخم به واروای ماده و دومین به واروای نر تبدیل میشود و تخم بعدی دو مرتبه ماده میباشد.لارو از تخم خارج شده نه می تواند تغذیه كند و نه حركت نماید دارای شش پا است، بعد از 48 ساعت تبدیل به پیش شفیره می شود. لبه های آن گرد و با مشكل از نر كه مثلثی تر است قابل تشخیص است. بعد از تغذیه بر روی لارو به شفیره تبدیل می شود . سرعت گذراندن وضعیت شفیره ای در واروا به شرایط آب و هوایی ایده آل بستگی دارد. حداقل دوره تخم تا شفیره برای ماده سه روز است. سه روز بعد با آخرین پوست اندازی بالغ میشود. حدوداًَََ 24 ساعت بعد داخل حجره سر بسته جفتگیری می كند. نر بعد از جفتگیری در داخل سلول تلف شده و ماده از سلول خارج تا سیكل ادامه یابد. دوره تكاملی واروای ماده از تخم تا بلوغ 8 تا 9 روز است.یك ماده تخم گذار می تواند چند دوره تخمگذاری نماید. بیش از 50% ماده ها سه دوره تخمگذاری دارند. برخی تا هفت دوره و تا سی تخم می گذارند.یك ماده باكره می تواند از حجره خارج شود، این ماده بعد از گذراندن یك دوره روی زنبور بالغ، وارد حجره میشود یك تخم می گذارد كه تبدیل به واروای نر میشود. فقط ماده های جوان مستعد باروری هستند. مشخص شده كه ماده های باكره بارور شده، قبل از شروع دوره تخمگذاری، بایستی حدود پنج روز را روی زنبوران بالغ بگذرانند تا از نظر جنسی بالغ شوند. این بلوغ جنسی از طریق بهره گیری از هورمون جوانی بدست می آید.ارقام حاصله از شیوه رشد و تكثیر واروا از یك سیستم دقیق حكایت میكند و نشانگر تعادل در جمعیت واروا میباشد. همانگونه كه دوره زندگی زنبور بسته به شرایط تفاوت میكند و در زمستان، خشكی، كم غذایی، افزایش و در شرایط آب و هوایی و فعالیت زیاد كاهش می یابد، دوره زندگی واروا نیز ثابت نیست، هماهنگ با شرایط منطقه ، فصل و آب و هوا افزایش یا كاهش نشان می دهد.حضور انگل در داخل حجره بر دوره شفیره سر بسته تأثیر گذاشته و آنرا طولانی میكند. درصد تولید مثل واروا بسته به گونه زنبور تفاوت میكند و از طرفی به تعداد زنبور پرستار بستگی دارد(اهمیت هورمون جوانی).دوره زندگی واروای ماده در داخل كلنی در تابستان 2 تا 3 ماه و در زمستان شش ماه است. خارج از میزبان، این دوره بسته به شرایط آب و هوایی فرق میكند و در شرایط خوب از هفت تا نه روز میباشد. در شفیره هایی كه در درجه حرارت محیط قرار گیرند واروای ماده تا 15 روز زنده مانده است.واروا یكی از بیماریهای زنبوران عسل است كه در هر شرایطی به تنهایی یا با حضور عوامل بیماریزا با سرعت منتشر می شود ، بدون اینكه بهبودی یابد. اثر بیماریزایی واروا روی زنبوران بالغ و شفیره ها ظاهرمیشود.
علایم روی زنبوران بالغ:
اثرات انگلی: حضور یك یا چند انگل، زنبور را در حركت ، پرواز و در همه فعالیت هایی كه در داخل كلنی انجام میدهد ،دچار ناراحتی میكند .بطور دوره ای واروای ماده همولنف زنبور را می مكد و باعث تضعیف زنبور میشود و در سوخت و ساز زنبور ایجاد اختلال می نماید. تخمین زده شده است كه 0.1 یا 0.2درصد حجم همولنف یك زنبور كارگر توسط واروا در هر وعده غذا بلع میشود و در یك دوره كامل زندگی زنبور، 40% حجم همولنف زنبور بلعیده میشود.كاهش تعداد سلولهای خونی(هموسیت ها) و تغییر میزان پروتئین همولنف نیز گزارش شده است. میزان اهمیت این تغییرات بستگی به تعداد انگل ها دارد. در هنگام آلودگی شدید، بر روی كار غدد ماندیبولار و هیپوفارنژیال اثر گذاشته و در نتیجه روی كیفیت ژله رویال اثر میگذارد. اثر دیگر آن مصرف ذخایر چربی است كه اهمیت زیادی در متابولیسم زنبور عسل دارد.
انتقال اجرام:
منفذ حاصله از زواید دهانی واروا موقعیت را برای ورود اجرام بیماریزا مخصوصاً ویروس فلجی حاد فراهم میكند.طور كلی، زنبوران بالغ یك كاهش فعالیت را نشان میدهند كه در نتیجه اختلال در سوخت و ساز آنهاست و منجر به كاهش عمر آنها میشود .در یك آزمایش ،گروهی از زنبوران آلوده با گروهی از زنبوران سالم در شرایط آزمایشگاهی مقایسه شدند . بعد از بیست و پنج روز 25% از زنبوران آلوده زنده ماندند ،در حالیكه از زنبوران سالم 50% زنده مانده بودند.
علائم در شفیره ها:
ایجاد جراحت:
واروا با رفت و آمد به داخل حجره باعث تخریش و خسارت به صفحاتی كه منشأ اندامهای ضمیمه در شفیره ها میباشند، میشود. در نتیجه زنبوران ناقص الخلقه (بدون بال) متولد میشوند. كمبود جا حاصله از حضور واروا مانع رشد هماهنگ زنبور در آینده میشود.6% زنبوران متولد شده آلوده دچار نقص در اندازه شكم میباشند. برخی از لاروهای شدیداً آلوده، درست قبل از پوشیده شدن درب حجره، از حجره خارج گردیده و روی كف كندو می افتند. داخل حجره های آلوده، مصرف اكسیژن افزایش یافته و منجر به آسیب به لارو میشود.
اثرات انگلی:
در اثر آلودگی در دوره شفیره ای، 15 تا 40 درصد حجم همولنف از بین میرود. این مسئله بر سوخت و ساز اثر گذاشته و منجر به تولد زنبوری ناتوان و محكوم به زندگی كوتاه با غدد تحلیل رفته، میگردد. با وجود یك تا سه جرب حجم غدد هیپوفارنژیال 5-13% و وزن حشره بالغ 30% كاهش مییابد.بیماریزایی ثانوی توسط واروا مشاهده است. برخی بیماریهای مربوط به شفیره ها مثل لوك اروپایی، آمریكایی، نوزاد كیسه ای افزایش می یابد و اثر ویروس هایی كه در كلنی وجود داشته ولی بیماریزایی نداشته اند ،تشدید میشود.با تغذیه مستقیم واروا از همولنف ویروس ها وارد بدن لارو شده ،باعث مرگ لارو یا تولد زنبور ناقص شده و یك وضعیت مشخص را بر روی قاب ها نشان می دهد. زنبوران آلوده ای كه متولد میشوند از نظر جسمی كم و بیش ناقص هستند. وزن خود را از دست داده، بسته به شدت انگل، 6.21% وزن خود را از دست میدهند.وجود جرب ها بر روی زنبوران بالغ نیز اثرات آلودگی را افزایش میدهند.
علایم در كندو:
اولین مشكل و جزء لاینفك این آلودگی عدم ظهور علایم در شروع آلودگی است.بر حسب میزان آلودگی، فصل ،شرایط آب و هوایی، روش های پرورش و سایر آلودگیها، علایم با شدت كم و بیش ظاهر میشوند.در اوایل آلودگی زنبوردار حتی برای پیشگیری، نگرانی ندارد. فقط بعدها كه فشار انگل افزایش یافت، علایم بروز میكند و زنبور دار مطلع می شود.
علایم در جلوی كلنی:
زنبوران تلف شده زنبوران و شفیره های ناقص.
لاروهای تازه جلوی تخته پرواز .
زنبوران افتاده روی زمین، در حال حركت بدون هدف.
زنبوران بدون بال یا با پاهای ناقص.
زنبوران فاقد مو و سیاه .
وجود گروههای زنبور در نزدیك كلنی ها یا روی زمین یا روی شاخه درختان(زنبوران فراری)
علایم در داخل كلنی:
كاهش تخمگذاری ملكه.شفیره های موزاییك مانند.شفیره های زنده اما ناقص در داخل حجره های درب بسته.
شفیره های تلف شده در داخل حجره های درب بسته، در حالت طبیعی از نظر رشد (زبان خارج و پاها جمع شده).لاروها جمع شده در كنج حجره، به رنگ قهوه ای روشن تا تیره، قوام خمیری و گاهی كشدار. شفیره ها كم و بیش، خورده شده و از حجره بیرون افتاده، كه در اثر كمبود پروتئین می باشد و با تأمین پروتئین میتوان پیشگیری نمود. این حالت كه همخواری نامیده می شود بعد از تأمین پروتئین نیز اگر مشاهده شد میتوان علت دیگری، مثل كمبود گرده ،داشته باشد.كاهش جمعیت كلنی وجود ذخیره عسل و گرده نامتناسب با جمعیت كلنی.حمله كرم موم خوار بدلیل ضعف كلنی. یادآوری میشود كه تمام علایم اختصاصی نیستند، و تعدادی از آنها در سایر بیماری ها دیده میشوند.با آزمایش دقیق زنبوران و شفیره ها، وجود واروا نشان داده خواهد شد. در شفیره ها علایمی شبیه لوك اروپایی، لوك امریكایی، نوزاد كیسه ای ظاهر میشود. علاوه بر این بیماریها ،تضعیف كلی كلنی، زنبوران و شفیره ها قابل رؤیت میباشند. علایم فلجی حاد حاصله از آلودگی ویروسی نیز قابل رؤیت است.این علایم همیشه مربوط به آلودگی در همان لحظه نیست بلكه نشانگر بر هم خوردن تعادل بوسیله واروا است كه حاصل از فشار قبلی انگل است.در میزان شفیره های لوله ای یا واژگون افزایش دیده میشود. این به دلیل دالان هایی است كه كرم موم خوار در زیر حجره ها حفر كرده است و باعث میشود لارو بطرف بالا حركت كند تا جاییكه در پوش حجره مانع میشود در اینجا لارو زنبور وارونه میشود. اگر این نقص از قبل مشاهده شود می تواند مربوط به ضعف كلنی و عواملی غیر از واروا باشد.
گسترش آلودگی:
واروا بسرعت تكثیر می شود و هیچ چیز نمی تواند جلوی آنرا بگیرد. فاكتورهای مختلف، مثل عوامل طبیعی زنبورداری، این وضعیت را تایید میكند.در بین عوامل طبیعی میتوان اشاره كرد به: ـ پرواز نرها، تغییر كلنی و زنبورستان، بچه دهی، غارت، ورود زنبوران شهد آور به سایر كلنی ها، فرار كلنی ها، انتقال انگل توسط حشرات دیگر مثل زنبوران معمولی. عوامل دیگری كه به زنبور دار مربوط است مثل: مهاجرت، تمركز كلنی ها در یك منطقه، انتقال طبقات با زنبوران در هنگام عسل گیری، فروش بچه كندو، تجارت ملكه
مبارزه با واروا
مراقبت:
تا كنون در هیچ كشوری از كشورهای آلوده ریشه كنی صورت نگرفته، شناخت چگونگی همزیستی با واروا اهمیت فراوان دارد. یك كندو با یك آلودگی ضعیف به واروا می تواند دوام داشته باشد. مسئله مهم زمانی است كه جمعیت واروا گسترش پیدا می نماید.یك برنامه مراقبت مناسب می تواند از گسترش واروا جلوگیری نماید، مراقبت در كندوهایی كه قبلاً آلودگی داشته اند اهمیت بیشتری دارد و شامل تخمین دوره ای جمعیت واروا میشود تا زمان مناسب مبارزه معلوم شود.
شمارش ساده:
اولین روش تعیین آلودگی شامل شمارش جرب هایی است كه در كف كندو می افتند. با قرار دادن یك كاغذ چرب یا چسبناك در كف كندو و عوض كردن آن هر 2 تا 3 روز ، تعداد وارواها را در بین چیزهایی كه روی كاغذ می افتند ،شمارش میشوند، برای هر جرب یافت شده مرده (بدون درمان) حدود 150-100 واروای زنده در كندو تخمین زده میشود. با این روش در تابستان ،دیدن كمتر از 10 واروا در یك روز را ، آستانه قابل قبول می نامند. زمانیكه از این حد بگذرد باید كلنی درمان شود یا به مراقبت دقیق نیاز دارد. اغلب محققین عقیده دارند كه یك كندو می تواند تا 3000 واروا را تحمل نموده زنده باقی بماند.این روش توسط دولت كانادا برای مراقبت پذیرفته شده و شامل گذاشتن یك كاغذ چسبناك در كف كندو می باشد كه روی آن یك توری با شبكه های 3 میلی لیتری قرار داده می شود. با قرار دادن 20 سی سی اسید فرمیك 65% روی كاغذ تعداد وارواها بعد از 72-24 ساعت شمارش می شود.
شمارش با استفاده ازپودر شكر:
1. در یك بطری دهان گشاد خالی حدود یك قاشق پودر شكر(شكری كه كوبیده یا آرد شده است) می ریزیم.
2. سپس با كشیدن بطری بر روی یك قاب از یك كلنی تعداد 50-100 زنبور بالغ را وارد آن می نماییم.
3. درب بطری را بسته به آرامی به هم میزنیم تا بدن زنبوران با پودر شكر آغشته شود. با این كار واروا ها از بدن زنبوران جدا و داخل پودر شكر می افتند.
4. در این حالت درب بطری را باز نموده و روی درب بطری را با یك طوری پارچه ای(طوری پنجره) می پوشانیم. قطر منافذ طوری به اندازه ای باشد كه پودر شكر حاوی وارواها بتواند از آن خارج شود و مانع خروج زنبوران گردد.
5. با ریختن پودر شكر بر روی یك بشقاب میتوان تعداد واروا ها را شمارش نمود.
شمارش روی زنبوران:
این روش دقیق و با قرار دادن 500-200 زنبور بالغ (مضربی از صد) در یك ظرف حاوی الكل یا ظرف حاوی آب جوش دارای ماده شوینده می باشد، بعد از 20 دقیقه وارواها جدا شده، پس از شمارش آنها میزان آلودگی تعیین می شود.
وضعیت كلنی
درصد آلودگی
آلودگی خیلی ضعیف ، به سادگی وارواها دیده نمیشوند.
5% یا كمتر
آلودگی ضعیف، زمستان گذرانی بدون درمان مشكل است.
5% - 10%
علایم آشكار ، اگر علایم در بهار باشد، كلنی در زمستان از بین خواهدرفت.
10%-20%
كلنی چند هفته بیشتر دوام نخواهد یافت.
بیشتر از 20%
كلنی كاملاً از بین رفته است.
بیشتر از 30%
جدول : اهمیت درصد آلودگی به واروا با شمارش توسط الكل
تخمین شفیره های آلوده:
تكنیك دیگر تعیین میزان آلودگی در شفیره های سر بسته است،زمانیكه بیش از 10% سلولهای زنبوران كارگر و یا بیش از 50% سلولهای نر در یك كلنی آلوده باشند، كلنی در معرض خطر است. برای نمونه گیری میتوان حداقل صد لارو را مورد بررسی قرار داد.
زمان درمان:
در خارج از زمان شهد، زمانی که آلودگی بیش از 5% باشد، اجراء میشود:درمان بهاره، اوایل تابستان باید جمعیت واروا در كندو حداقل باشد چون باید یك دوره بدون درمان را سپری كند.درمان پاییزه بعد از عسل گیری ،برای تقویت كلنی قبل از زمستان.درمان در زمانیكه جمعیت واروا از آستانه تحمل كلنی گذشته باشد.درمان بهاره و پاییزه همزمان با دوره عدم فعالیت ملكه است و این منفعت را دارد كه شفیره ای وجود ندارد و لذا هیچ واروایی در یك درمان دقیق نمی تواند بگریزد. بچه گیری در بهار نیز همین وضعیت (فقدان شفیره) را برای كلنی فراهم میكند و درمان را آسان می نماید. بدلیل تكثیر سریع واروا، درمانهای تركیبی نتایج قانع كننده ای ندارند و هیچ دارویی نیز اثر 100% ندارد. لذا باید میزان آلودگی به واروا را در سطح پایین نگه داشت تا بتدریج مقاومت كافی به واروا در كلنی ها ایجاد شود.
روش های مقابله با واروا (غیر دارویی):
الف: تله گذاری:
این شیوه بر جمع كردن وارواهای كندو در یك قاب و سپس حذف قاب، استوار است.
تله گذاری با سلولهای نر :
چون وارواها تخمگذاری در سلولهای نر را ترجیح میدهند میتوان آنها را با تأمین یك قاب مومی نر بافی شده به تله انداخت. زمانی كه آخرین حجره بسته شد قاب از كندو خارج و موم آن را ذوب كرده یا سوزانده . این یك راه مقابله در شروع آلودگی است.
جذب كننده ها:
مواد جذب كننده مثل عصاره سلولهای نر نیز كه توسط برخی از شركت ها ساخته میشوند روی كادر یا قاب پاشیده شده و حدود 75% وارواها را جذب می نماید.
ملكه جدید:
با برداشتن و ذوب كردن اولین قابی كه ملكه در آن تخمگذاری كرده می تواند بخش قابل توجهی از وارواهای موجود را حذف نمود. محققین روسی مشاهده كرده اند كه شفیره های اولین قابی كه ملكه جدید در آن تخمگذاری كرده ، 46% آلوده است. با برداشت این قاب جمعیت واروا كاهش كلی پیدا میكند سایر قاب ها دارای 4% آلودگی بوده اند . بدین ترتیب كلنی از رشد كافی برخوردار شده و می تواند زمستان گذرا نی نماید.
معرفی لاروهای جوان:
یك زنبوردار كانادایی زمانی كه كلنی فاقد لارو میباشد، با معرفی لاروهای جوان به كلنی ، میزان آلودگی را به سطح پایینی رسانده است. واروا ها به كادر یا قاب برای تخمگذاری هجوم می آورند كادر را به محض سر بسته شدن از كندو خارج می نماییم. این روش مزایای زیادی دارد مخصوصاً اینكه دوره تولید مثل زنبوران ادامه یافته و باعث مقاومت تدریجی كلنی به واروا میشود.
حبس كردن ملكه:
با این روش ملكه را روی یك قاب سه مرتبه به فاصله 10 روز حبس كرده، بعد از 30 روز كادر را خارج نموده و سوزانده میشود. ملكه را میتوان عوض كرد. به این روش 60% وارواها از بین میروند.
ب ـ گرما درمانی:
جرب ها (واروا و آكاراپیس) ، به گرما خیلی حساس هستند. گرما درمانی ، ایجاد حرارت به میزانی كه باعث كاهش تعداد جرب ها گردیده بدون اینكه باعث كشتن زنبوران شود. درجه حرارت 44 درجه به مدت 30-20 دقیقه توسط یك زنبوردار یونانی بررسی شده كه باعث كاهش تعداد وارواها میشود. و درجه حرارت 39 درجه بمدت 48 ساعت نیز همین اثر را دارد. جرب مجاری تنفسی (آكاراپیس ) به گرما درمانی حساس تر است. خیلی از افراد معتقدند كه ماندن كندوها در مقابل نور خورشید باعث سلامت آنها میشود.ـ زنبورداران هندی شگرد ساده ای را بكار برده و با پاشیدن 15-10 گرم آرد گندم در زمان ظاهر شدن واروا و تكرار سه بار به فاصله یك هفته باعث كاهش آلودگی شده اند. آرد مانع چسبیدن واروا به زنبور شده و نمی تواند از قابی به قاب دیگر برود این روش برای زنبور و برای عسل ضرری ندارد. تركیب 150 گرم روغن گیاهی و 30 گرم پودر شكر و قرار دادن آن روی كادرهای شفیره ،زنبوران با تصور اینكه این ماده زاید است آنرا بتدریج از كندو بیرون ریخته و بدن آنها چرب شده و جرب ها نمیتوانند بر روی زنبور قرار گیرند.
د: الكتریسیته:
یك محقق روسی با استفاده از این روش 100% كنه هایی كه به زنبوران بالغ چسبیده اند از بین برده. در این روش یك صفحه سوراخ دار به اندازه هیكل زنبور و در جلوی دریچه پرواز قرار داده میشود. لبه های هر سوراخ شبیه برس است. این صفحه داخل یك الكترولیت قرار داده شده زمانیكه جریان 12 ولت برق از صفحه عبور میكند واروا هایی كه به زنبوران چسبیده اند فلج میشوند و می افتند در حالیكه بر زنبوران اثری ندارد.
روش دارویی:
داروهایی قبلاً در زنبور عسل مورد مصرف بوده اند كه به دلیل اثرات نامناسب به سرعت از چرخه مصرف حذف شدند. داروهایی كه فعلاً مورد مصرف هستند یا برای مصرف توصیه می شوند به شرح ذیل هستند:
فلووالینات (آپیستان)
فلومترین (بای وارول)
داروهای فوق از نظر كیفیت و میزان باقیمانده استاندارد بوده از سموم پایروتیرویید می باشند كه بر واروا مؤثر هستند، در برخی از كشورها گزارشاتی مبنی بر مقاومت به این سموم وجود دارد ولی تا كنون در این مورد گزارش علمی و مستدلی در كشور مشاهده نشده است.
تیمول (آپیگارد)
این دارو از گروه عصاره های روغنی (Essential oil) و عصاره صنعتی آویشن می باشد.اثرات جانبی مربوط به باقیمانده ها در موم و عسل در این دارو گزارش نشده، به این دلیل مصرف آن در زنبورداری های بیولوژیك توصیه شده است.
اسید فرمیك:
یك اسید آلی است كه در گیاهان مخصوصاً میوه ها ، یافت میشود. در عسل به میزان كم حدود 100 میلی گرم در كیلوگرم یافت شود و در برخی از عسل ها مثل شاه بلوط حاوی 200 میلی گرم در كیلوگرم است. استفاده از اسید فرمیك به صورت ژل برای مبارزه با واروا توصیه می شود. زمانیكه هوای كندو از اسید فرمیك اشباع شود به سلولهایی كه قابلیت نفوذ هوا دارد وارد میشود و جرب های زنبور عسل را از بین میبرد. مزایای این ماده اثر روی بالغین و شفیره ها به میزان 90% است. مزیت دیگر اینكه جرب ها به آن مقاوم نمیشوند. این ماده در اروپا بطور وسیع استفاده میشود
.....
مراحل تكاملی واروا:
تخم: بیضوی و حدود 5.0 میلی متر به رنگ سفید كمرنگ.
پیش لاروی: فرم غیر فعال، بی حركت و خیلی مقاوم.
لاروی: بعد از پوست اندازی از مرحله پیش لاروی ،وارد مرحله لاروی میشود، در این مرحله نه می تواند تغذیه كند و نه حركت نماید دارای شش پا است.پیش لاروی فرم غیر فعال، بی حركت و خیلی مقاوم.
پیش شفیره ای:بعد از مرحله لاروی و پوست اندازی پیش شفیره ظاهر شده، به رنگ سفید و دارای چهار جفت پا میباشد.این پروتونف یا پیش شفیره حركت نمیكند یا خیلی كم با استفاده از پنجه ها، اما میتوانند كوتیكول را سوراخ كرده و از همولنف تغذیه كند.
بسته به جنس شكل آن تغییر كرده در ماده بیضوی شكل بوده، به رنگ سفید و پاها بطرف جلو كشید شده و تغذیه میكند. و در نر مثلثی شكل یا گرد و دارای شیار پشتی است.
تغذیه:
واروای ماده از همولنف لارو و شفیره ها و زنبوران بالغ تغذیه مینماید. محققین مختلف مقادیری برای میزان همولنف جذب شده قایل شده اند كه بسته به وضعیت جرب در دوره سال تفاوت میكند. واروای ماده (وزن 0.3 میلی گرم ) دو ساعت تمام تغذیه میكند و0.1 میلی گرم افزایش وزن پیدا میكند.
محل انگل واروا:
در داخل كلنی انگل واروای ماده روی زنبوران بالغ بزرگتر از 2 روز، ترجیحاً زنبوران پرستار است. در مناطقی كه جذب همولنف(همان خون زنبور است) میسر است یعنی در محل غشاء بین قطعات بدنی زنبور یا حلقه های شكمی_ پشتی یا بین مفاصل سینه و شكم یا سرو سینه یا پاها یك یا چند انگل میتوانند حضور داشته باشند.انگل، زنبوران شهدآور را از دیگر زنبوران از طریق ترشح فرمون نازانوف كه بر اساس سن زنبور ترشح میشود شناسایی میكند. زمانیكه ماده ها تغذیه نمیكنند، ترجیحاً جای آنها روی سینه میباشد تعداد واروا های كه روی سینه میروند نسبت به درجه حرارت محیط حالت معكوس دارد و در 28 درجه سانتی گراد حداقل است.تجارب نشان میدهد كه 42% واروا ها، درجه حرارت سلولهای شفیره های نر (34-30درجه سانتی گراد) را ترجیح میدهند و 19% درجه حرارت سلولهای شفیره كارگر (36-34 درجه سانتی گراد) را بر می گزینند.وجود سلولهای ملكه ، واروا های ماده را جذب میكند. در شرایط آلودگی شدید واروا ها را میتوان داخل سلولهای در باز بیشتر از سه روزه و 2 تا 3% موارد داخل سلولهای ملكه یافت . واروا های نر را بجز در سلولهای دربسته نر یا كارگر نمیتوان یافت.
دوره زندگی انگل:
مطالعات زیادی برای شناخت مراحل زندگی واروا انجام شده ولی تا كنون این مراحل كاملاًََ شناخته نشده است دوره زندگی واروا با دوره زندگی زنبوران كارگر یا نر در مرحله شفیرگی، بستگی دارد.واروای ماده بارور، قبل از بسته شدن درب سلول وارد آن شده داخل ژله مخفی میگردد، بعد درب حجره بسته میشود. واروا ابتدا از ذای لارو (ژله) و پس از تمام شدن آن از همولنف لارو استفاده نموده سپس شروع به تخمگذاری می نماید.به فاصله هر 24 ساعت یك تخم و بین 2 تا 8 تخم گذاشته میشود. بر اساس تحقیقات انجام شده اولین تخم به واروای ماده و دومین به واروای نر تبدیل میشود و تخم بعدی دو مرتبه ماده میباشد.لارو از تخم خارج شده نه می تواند تغذیه كند و نه حركت نماید دارای شش پا است، بعد از 48 ساعت تبدیل به پیش شفیره می شود. لبه های آن گرد و با مشكل از نر كه مثلثی تر است قابل تشخیص است. بعد از تغذیه بر روی لارو به شفیره تبدیل می شود . سرعت گذراندن وضعیت شفیره ای در واروا به شرایط آب و هوایی ایده آل بستگی دارد. حداقل دوره تخم تا شفیره برای ماده سه روز است. سه روز بعد با آخرین پوست اندازی بالغ میشود. حدوداًَََ 24 ساعت بعد داخل حجره سر بسته جفتگیری می كند. نر بعد از جفتگیری در داخل سلول تلف شده و ماده از سلول خارج تا سیكل ادامه یابد. دوره تكاملی واروای ماده از تخم تا بلوغ 8 تا 9 روز است.یك ماده تخم گذار می تواند چند دوره تخمگذاری نماید. بیش از 50% ماده ها سه دوره تخمگذاری دارند. برخی تا هفت دوره و تا سی تخم می گذارند.یك ماده باكره می تواند از حجره خارج شود، این ماده بعد از گذراندن یك دوره روی زنبور بالغ، وارد حجره میشود یك تخم می گذارد كه تبدیل به واروای نر میشود. فقط ماده های جوان مستعد باروری هستند. مشخص شده كه ماده های باكره بارور شده، قبل از شروع دوره تخمگذاری، بایستی حدود پنج روز را روی زنبوران بالغ بگذرانند تا از نظر جنسی بالغ شوند. این بلوغ جنسی از طریق بهره گیری از هورمون جوانی بدست می آید.ارقام حاصله از شیوه رشد و تكثیر واروا از یك سیستم دقیق حكایت میكند و نشانگر تعادل در جمعیت واروا میباشد. همانگونه كه دوره زندگی زنبور بسته به شرایط تفاوت میكند و در زمستان، خشكی، كم غذایی، افزایش و در شرایط آب و هوایی و فعالیت زیاد كاهش می یابد، دوره زندگی واروا نیز ثابت نیست، هماهنگ با شرایط منطقه ، فصل و آب و هوا افزایش یا كاهش نشان می دهد.حضور انگل در داخل حجره بر دوره شفیره سر بسته تأثیر گذاشته و آنرا طولانی میكند. درصد تولید مثل واروا بسته به گونه زنبور تفاوت میكند و از طرفی به تعداد زنبور پرستار بستگی دارد(اهمیت هورمون جوانی).دوره زندگی واروای ماده در داخل كلنی در تابستان 2 تا 3 ماه و در زمستان شش ماه است. خارج از میزبان، این دوره بسته به شرایط آب و هوایی فرق میكند و در شرایط خوب از هفت تا نه روز میباشد. در شفیره هایی كه در درجه حرارت محیط قرار گیرند واروای ماده تا 15 روز زنده مانده است.واروا یكی از بیماریهای زنبوران عسل است كه در هر شرایطی به تنهایی یا با حضور عوامل بیماریزا با سرعت منتشر می شود ، بدون اینكه بهبودی یابد. اثر بیماریزایی واروا روی زنبوران بالغ و شفیره ها ظاهرمیشود.
علایم روی زنبوران بالغ:
اثرات انگلی: حضور یك یا چند انگل، زنبور را در حركت ، پرواز و در همه فعالیت هایی كه در داخل كلنی انجام میدهد ،دچار ناراحتی میكند .بطور دوره ای واروای ماده همولنف زنبور را می مكد و باعث تضعیف زنبور میشود و در سوخت و ساز زنبور ایجاد اختلال می نماید. تخمین زده شده است كه 0.1 یا 0.2درصد حجم همولنف یك زنبور كارگر توسط واروا در هر وعده غذا بلع میشود و در یك دوره كامل زندگی زنبور، 40% حجم همولنف زنبور بلعیده میشود.كاهش تعداد سلولهای خونی(هموسیت ها) و تغییر میزان پروتئین همولنف نیز گزارش شده است. میزان اهمیت این تغییرات بستگی به تعداد انگل ها دارد. در هنگام آلودگی شدید، بر روی كار غدد ماندیبولار و هیپوفارنژیال اثر گذاشته و در نتیجه روی كیفیت ژله رویال اثر میگذارد. اثر دیگر آن مصرف ذخایر چربی است كه اهمیت زیادی در متابولیسم زنبور عسل دارد.
انتقال اجرام:
منفذ حاصله از زواید دهانی واروا موقعیت را برای ورود اجرام بیماریزا مخصوصاً ویروس فلجی حاد فراهم میكند.طور كلی، زنبوران بالغ یك كاهش فعالیت را نشان میدهند كه در نتیجه اختلال در سوخت و ساز آنهاست و منجر به كاهش عمر آنها میشود .در یك آزمایش ،گروهی از زنبوران آلوده با گروهی از زنبوران سالم در شرایط آزمایشگاهی مقایسه شدند . بعد از بیست و پنج روز 25% از زنبوران آلوده زنده ماندند ،در حالیكه از زنبوران سالم 50% زنده مانده بودند.
علائم در شفیره ها:
ایجاد جراحت:
واروا با رفت و آمد به داخل حجره باعث تخریش و خسارت به صفحاتی كه منشأ اندامهای ضمیمه در شفیره ها میباشند، میشود. در نتیجه زنبوران ناقص الخلقه (بدون بال) متولد میشوند. كمبود جا حاصله از حضور واروا مانع رشد هماهنگ زنبور در آینده میشود.6% زنبوران متولد شده آلوده دچار نقص در اندازه شكم میباشند. برخی از لاروهای شدیداً آلوده، درست قبل از پوشیده شدن درب حجره، از حجره خارج گردیده و روی كف كندو می افتند. داخل حجره های آلوده، مصرف اكسیژن افزایش یافته و منجر به آسیب به لارو میشود.
اثرات انگلی:
در اثر آلودگی در دوره شفیره ای، 15 تا 40 درصد حجم همولنف از بین میرود. این مسئله بر سوخت و ساز اثر گذاشته و منجر به تولد زنبوری ناتوان و محكوم به زندگی كوتاه با غدد تحلیل رفته، میگردد. با وجود یك تا سه جرب حجم غدد هیپوفارنژیال 5-13% و وزن حشره بالغ 30% كاهش مییابد.بیماریزایی ثانوی توسط واروا مشاهده است. برخی بیماریهای مربوط به شفیره ها مثل لوك اروپایی، آمریكایی، نوزاد كیسه ای افزایش می یابد و اثر ویروس هایی كه در كلنی وجود داشته ولی بیماریزایی نداشته اند ،تشدید میشود.با تغذیه مستقیم واروا از همولنف ویروس ها وارد بدن لارو شده ،باعث مرگ لارو یا تولد زنبور ناقص شده و یك وضعیت مشخص را بر روی قاب ها نشان می دهد. زنبوران آلوده ای كه متولد میشوند از نظر جسمی كم و بیش ناقص هستند. وزن خود را از دست داده، بسته به شدت انگل، 6.21% وزن خود را از دست میدهند.وجود جرب ها بر روی زنبوران بالغ نیز اثرات آلودگی را افزایش میدهند.
علایم در كندو:
اولین مشكل و جزء لاینفك این آلودگی عدم ظهور علایم در شروع آلودگی است.بر حسب میزان آلودگی، فصل ،شرایط آب و هوایی، روش های پرورش و سایر آلودگیها، علایم با شدت كم و بیش ظاهر میشوند.در اوایل آلودگی زنبوردار حتی برای پیشگیری، نگرانی ندارد. فقط بعدها كه فشار انگل افزایش یافت، علایم بروز میكند و زنبور دار مطلع می شود.
علایم در جلوی كلنی:
زنبوران تلف شده زنبوران و شفیره های ناقص.
لاروهای تازه جلوی تخته پرواز .
زنبوران افتاده روی زمین، در حال حركت بدون هدف.
زنبوران بدون بال یا با پاهای ناقص.
زنبوران فاقد مو و سیاه .
وجود گروههای زنبور در نزدیك كلنی ها یا روی زمین یا روی شاخه درختان(زنبوران فراری)
علایم در داخل كلنی:
كاهش تخمگذاری ملكه.شفیره های موزاییك مانند.شفیره های زنده اما ناقص در داخل حجره های درب بسته.
شفیره های تلف شده در داخل حجره های درب بسته، در حالت طبیعی از نظر رشد (زبان خارج و پاها جمع شده).لاروها جمع شده در كنج حجره، به رنگ قهوه ای روشن تا تیره، قوام خمیری و گاهی كشدار. شفیره ها كم و بیش، خورده شده و از حجره بیرون افتاده، كه در اثر كمبود پروتئین می باشد و با تأمین پروتئین میتوان پیشگیری نمود. این حالت كه همخواری نامیده می شود بعد از تأمین پروتئین نیز اگر مشاهده شد میتوان علت دیگری، مثل كمبود گرده ،داشته باشد.كاهش جمعیت كلنی وجود ذخیره عسل و گرده نامتناسب با جمعیت كلنی.حمله كرم موم خوار بدلیل ضعف كلنی. یادآوری میشود كه تمام علایم اختصاصی نیستند، و تعدادی از آنها در سایر بیماری ها دیده میشوند.با آزمایش دقیق زنبوران و شفیره ها، وجود واروا نشان داده خواهد شد. در شفیره ها علایمی شبیه لوك اروپایی، لوك امریكایی، نوزاد كیسه ای ظاهر میشود. علاوه بر این بیماریها ،تضعیف كلی كلنی، زنبوران و شفیره ها قابل رؤیت میباشند. علایم فلجی حاد حاصله از آلودگی ویروسی نیز قابل رؤیت است.این علایم همیشه مربوط به آلودگی در همان لحظه نیست بلكه نشانگر بر هم خوردن تعادل بوسیله واروا است كه حاصل از فشار قبلی انگل است.در میزان شفیره های لوله ای یا واژگون افزایش دیده میشود. این به دلیل دالان هایی است كه كرم موم خوار در زیر حجره ها حفر كرده است و باعث میشود لارو بطرف بالا حركت كند تا جاییكه در پوش حجره مانع میشود در اینجا لارو زنبور وارونه میشود. اگر این نقص از قبل مشاهده شود می تواند مربوط به ضعف كلنی و عواملی غیر از واروا باشد.
گسترش آلودگی:
واروا بسرعت تكثیر می شود و هیچ چیز نمی تواند جلوی آنرا بگیرد. فاكتورهای مختلف، مثل عوامل طبیعی زنبورداری، این وضعیت را تایید میكند.در بین عوامل طبیعی میتوان اشاره كرد به: ـ پرواز نرها، تغییر كلنی و زنبورستان، بچه دهی، غارت، ورود زنبوران شهد آور به سایر كلنی ها، فرار كلنی ها، انتقال انگل توسط حشرات دیگر مثل زنبوران معمولی. عوامل دیگری كه به زنبور دار مربوط است مثل: مهاجرت، تمركز كلنی ها در یك منطقه، انتقال طبقات با زنبوران در هنگام عسل گیری، فروش بچه كندو، تجارت ملكه
مبارزه با واروا
مراقبت:
تا كنون در هیچ كشوری از كشورهای آلوده ریشه كنی صورت نگرفته، شناخت چگونگی همزیستی با واروا اهمیت فراوان دارد. یك كندو با یك آلودگی ضعیف به واروا می تواند دوام داشته باشد. مسئله مهم زمانی است كه جمعیت واروا گسترش پیدا می نماید.یك برنامه مراقبت مناسب می تواند از گسترش واروا جلوگیری نماید، مراقبت در كندوهایی كه قبلاً آلودگی داشته اند اهمیت بیشتری دارد و شامل تخمین دوره ای جمعیت واروا میشود تا زمان مناسب مبارزه معلوم شود.
شمارش ساده:
اولین روش تعیین آلودگی شامل شمارش جرب هایی است كه در كف كندو می افتند. با قرار دادن یك كاغذ چرب یا چسبناك در كف كندو و عوض كردن آن هر 2 تا 3 روز ، تعداد وارواها را در بین چیزهایی كه روی كاغذ می افتند ،شمارش میشوند، برای هر جرب یافت شده مرده (بدون درمان) حدود 150-100 واروای زنده در كندو تخمین زده میشود. با این روش در تابستان ،دیدن كمتر از 10 واروا در یك روز را ، آستانه قابل قبول می نامند. زمانیكه از این حد بگذرد باید كلنی درمان شود یا به مراقبت دقیق نیاز دارد. اغلب محققین عقیده دارند كه یك كندو می تواند تا 3000 واروا را تحمل نموده زنده باقی بماند.این روش توسط دولت كانادا برای مراقبت پذیرفته شده و شامل گذاشتن یك كاغذ چسبناك در كف كندو می باشد كه روی آن یك توری با شبكه های 3 میلی لیتری قرار داده می شود. با قرار دادن 20 سی سی اسید فرمیك 65% روی كاغذ تعداد وارواها بعد از 72-24 ساعت شمارش می شود.
شمارش با استفاده ازپودر شكر:
1. در یك بطری دهان گشاد خالی حدود یك قاشق پودر شكر(شكری كه كوبیده یا آرد شده است) می ریزیم.
2. سپس با كشیدن بطری بر روی یك قاب از یك كلنی تعداد 50-100 زنبور بالغ را وارد آن می نماییم.
3. درب بطری را بسته به آرامی به هم میزنیم تا بدن زنبوران با پودر شكر آغشته شود. با این كار واروا ها از بدن زنبوران جدا و داخل پودر شكر می افتند.
4. در این حالت درب بطری را باز نموده و روی درب بطری را با یك طوری پارچه ای(طوری پنجره) می پوشانیم. قطر منافذ طوری به اندازه ای باشد كه پودر شكر حاوی وارواها بتواند از آن خارج شود و مانع خروج زنبوران گردد.
5. با ریختن پودر شكر بر روی یك بشقاب میتوان تعداد واروا ها را شمارش نمود.
شمارش روی زنبوران:
این روش دقیق و با قرار دادن 500-200 زنبور بالغ (مضربی از صد) در یك ظرف حاوی الكل یا ظرف حاوی آب جوش دارای ماده شوینده می باشد، بعد از 20 دقیقه وارواها جدا شده، پس از شمارش آنها میزان آلودگی تعیین می شود.
وضعیت كلنی
درصد آلودگی
آلودگی خیلی ضعیف ، به سادگی وارواها دیده نمیشوند.
5% یا كمتر
آلودگی ضعیف، زمستان گذرانی بدون درمان مشكل است.
5% - 10%
علایم آشكار ، اگر علایم در بهار باشد، كلنی در زمستان از بین خواهدرفت.
10%-20%
كلنی چند هفته بیشتر دوام نخواهد یافت.
بیشتر از 20%
كلنی كاملاً از بین رفته است.
بیشتر از 30%
جدول : اهمیت درصد آلودگی به واروا با شمارش توسط الكل
تخمین شفیره های آلوده:
تكنیك دیگر تعیین میزان آلودگی در شفیره های سر بسته است،زمانیكه بیش از 10% سلولهای زنبوران كارگر و یا بیش از 50% سلولهای نر در یك كلنی آلوده باشند، كلنی در معرض خطر است. برای نمونه گیری میتوان حداقل صد لارو را مورد بررسی قرار داد.
زمان درمان:
در خارج از زمان شهد، زمانی که آلودگی بیش از 5% باشد، اجراء میشود:درمان بهاره، اوایل تابستان باید جمعیت واروا در كندو حداقل باشد چون باید یك دوره بدون درمان را سپری كند.درمان پاییزه بعد از عسل گیری ،برای تقویت كلنی قبل از زمستان.درمان در زمانیكه جمعیت واروا از آستانه تحمل كلنی گذشته باشد.درمان بهاره و پاییزه همزمان با دوره عدم فعالیت ملكه است و این منفعت را دارد كه شفیره ای وجود ندارد و لذا هیچ واروایی در یك درمان دقیق نمی تواند بگریزد. بچه گیری در بهار نیز همین وضعیت (فقدان شفیره) را برای كلنی فراهم میكند و درمان را آسان می نماید. بدلیل تكثیر سریع واروا، درمانهای تركیبی نتایج قانع كننده ای ندارند و هیچ دارویی نیز اثر 100% ندارد. لذا باید میزان آلودگی به واروا را در سطح پایین نگه داشت تا بتدریج مقاومت كافی به واروا در كلنی ها ایجاد شود.
روش های مقابله با واروا (غیر دارویی):
الف: تله گذاری:
این شیوه بر جمع كردن وارواهای كندو در یك قاب و سپس حذف قاب، استوار است.
تله گذاری با سلولهای نر :
چون وارواها تخمگذاری در سلولهای نر را ترجیح میدهند میتوان آنها را با تأمین یك قاب مومی نر بافی شده به تله انداخت. زمانی كه آخرین حجره بسته شد قاب از كندو خارج و موم آن را ذوب كرده یا سوزانده . این یك راه مقابله در شروع آلودگی است.
جذب كننده ها:
مواد جذب كننده مثل عصاره سلولهای نر نیز كه توسط برخی از شركت ها ساخته میشوند روی كادر یا قاب پاشیده شده و حدود 75% وارواها را جذب می نماید.
ملكه جدید:
با برداشتن و ذوب كردن اولین قابی كه ملكه در آن تخمگذاری كرده می تواند بخش قابل توجهی از وارواهای موجود را حذف نمود. محققین روسی مشاهده كرده اند كه شفیره های اولین قابی كه ملكه جدید در آن تخمگذاری كرده ، 46% آلوده است. با برداشت این قاب جمعیت واروا كاهش كلی پیدا میكند سایر قاب ها دارای 4% آلودگی بوده اند . بدین ترتیب كلنی از رشد كافی برخوردار شده و می تواند زمستان گذرا نی نماید.
معرفی لاروهای جوان:
یك زنبوردار كانادایی زمانی كه كلنی فاقد لارو میباشد، با معرفی لاروهای جوان به كلنی ، میزان آلودگی را به سطح پایینی رسانده است. واروا ها به كادر یا قاب برای تخمگذاری هجوم می آورند كادر را به محض سر بسته شدن از كندو خارج می نماییم. این روش مزایای زیادی دارد مخصوصاً اینكه دوره تولید مثل زنبوران ادامه یافته و باعث مقاومت تدریجی كلنی به واروا میشود.
حبس كردن ملكه:
با این روش ملكه را روی یك قاب سه مرتبه به فاصله 10 روز حبس كرده، بعد از 30 روز كادر را خارج نموده و سوزانده میشود. ملكه را میتوان عوض كرد. به این روش 60% وارواها از بین میروند.
ب ـ گرما درمانی:
جرب ها (واروا و آكاراپیس) ، به گرما خیلی حساس هستند. گرما درمانی ، ایجاد حرارت به میزانی كه باعث كاهش تعداد جرب ها گردیده بدون اینكه باعث كشتن زنبوران شود. درجه حرارت 44 درجه به مدت 30-20 دقیقه توسط یك زنبوردار یونانی بررسی شده كه باعث كاهش تعداد وارواها میشود. و درجه حرارت 39 درجه بمدت 48 ساعت نیز همین اثر را دارد. جرب مجاری تنفسی (آكاراپیس ) به گرما درمانی حساس تر است. خیلی از افراد معتقدند كه ماندن كندوها در مقابل نور خورشید باعث سلامت آنها میشود.ـ زنبورداران هندی شگرد ساده ای را بكار برده و با پاشیدن 15-10 گرم آرد گندم در زمان ظاهر شدن واروا و تكرار سه بار به فاصله یك هفته باعث كاهش آلودگی شده اند. آرد مانع چسبیدن واروا به زنبور شده و نمی تواند از قابی به قاب دیگر برود این روش برای زنبور و برای عسل ضرری ندارد. تركیب 150 گرم روغن گیاهی و 30 گرم پودر شكر و قرار دادن آن روی كادرهای شفیره ،زنبوران با تصور اینكه این ماده زاید است آنرا بتدریج از كندو بیرون ریخته و بدن آنها چرب شده و جرب ها نمیتوانند بر روی زنبور قرار گیرند.
د: الكتریسیته:
یك محقق روسی با استفاده از این روش 100% كنه هایی كه به زنبوران بالغ چسبیده اند از بین برده. در این روش یك صفحه سوراخ دار به اندازه هیكل زنبور و در جلوی دریچه پرواز قرار داده میشود. لبه های هر سوراخ شبیه برس است. این صفحه داخل یك الكترولیت قرار داده شده زمانیكه جریان 12 ولت برق از صفحه عبور میكند واروا هایی كه به زنبوران چسبیده اند فلج میشوند و می افتند در حالیكه بر زنبوران اثری ندارد.
روش دارویی:
داروهایی قبلاً در زنبور عسل مورد مصرف بوده اند كه به دلیل اثرات نامناسب به سرعت از چرخه مصرف حذف شدند. داروهایی كه فعلاً مورد مصرف هستند یا برای مصرف توصیه می شوند به شرح ذیل هستند:
فلووالینات (آپیستان)
فلومترین (بای وارول)
داروهای فوق از نظر كیفیت و میزان باقیمانده استاندارد بوده از سموم پایروتیرویید می باشند كه بر واروا مؤثر هستند، در برخی از كشورها گزارشاتی مبنی بر مقاومت به این سموم وجود دارد ولی تا كنون در این مورد گزارش علمی و مستدلی در كشور مشاهده نشده است.
تیمول (آپیگارد)
این دارو از گروه عصاره های روغنی (Essential oil) و عصاره صنعتی آویشن می باشد.اثرات جانبی مربوط به باقیمانده ها در موم و عسل در این دارو گزارش نشده، به این دلیل مصرف آن در زنبورداری های بیولوژیك توصیه شده است.
اسید فرمیك:
یك اسید آلی است كه در گیاهان مخصوصاً میوه ها ، یافت میشود. در عسل به میزان كم حدود 100 میلی گرم در كیلوگرم یافت شود و در برخی از عسل ها مثل شاه بلوط حاوی 200 میلی گرم در كیلوگرم است. استفاده از اسید فرمیك به صورت ژل برای مبارزه با واروا توصیه می شود. زمانیكه هوای كندو از اسید فرمیك اشباع شود به سلولهایی كه قابلیت نفوذ هوا دارد وارد میشود و جرب های زنبور عسل را از بین میبرد. مزایای این ماده اثر روی بالغین و شفیره ها به میزان 90% است. مزیت دیگر اینكه جرب ها به آن مقاوم نمیشوند. این ماده در اروپا بطور وسیع استفاده میشود
+ نوشته شده در ساعت توسط MMD bostani
|