اهميت مقاومت آنتي بيوتيكي در انسان :
ايجاد مقاومت ضد ميكروبي بيشتر مربوط به باكتري هاي روده اي حيوانات خونگرم مي باشد، به طوري كه فرد با تغذيه مواد آلوده (آب ،‌گوشت ، و ... ) كه حاوي اجرام مقاوم هستند دچار بيماري مي گردند . عده اي معتقد هستند كه امكان انتقال بيماريهاي مشترك (زئو نوز ) و ناشي از غذا (Food borne ) و حتي عوامل بيماريزاي مقاوم به دارو از طريق توليدات شيلاتي بسيار كم است . گزارشات منتشره بيانگر وجود يك بيماري ناشي از غذا در اثر مصرف ماهي خام است .
باكتري مرتبط با اين بيماري كه گاهي در ميگو و حتي ساير جانداران دريايي مثل ماهي يافت مي شود ويبريو پاراهموليتيكوس است كه باعث بروز مسموميت غذايي و ناراحتي گوارشي در انسان مي شود .در حال حاضر اين باكتري ، عامل 25% موارد مسموميت غذايي درژاپن است . اين باكتر ي را مي توان در آب و هواي گرم از انواع آبزيان ازجمله ماهي ،‌ميگو، صدف و خرچنگ جدا كرد . علائم مسموميت غذايي با اين باكتري در انسان بسته به تعداد باكتري بلع شده و موجود در روده دارد كه از يك اسهال خفيف همراه با درد و ناراحتي گوارشي تا بيماري شبه وبا متغير است . طول دوره بيماري 2تا5 روز بوده و معمولا نشانه هاي بيماري 15 ساعت بعد از مصرف غذاي آلوده ظاهر مي شود . در امريكا فقط 10درصد بيماري هاي ناشي از غذا مربوط به محصولات آبزيان است كه بيشتر در نتيجه مسموميت ناشي از مصرف ماهي مناطق جزاير مرجاني (ciguatera ) مسموميت غذايي ناشي از مصرف ماهي تون و ماكرل و مصرف نرم تنان به صورت خام و صدف خوراكي است . در حالي كه 90 درصد بقيه مربوط به به بيماريهاي غير باكتريايي است . مساله اساسي ، مقاومت چند گانه است به طوري كه باكتري كه مقاوم به يك دارو است توانايي مقاومت به ساير داروهاي مشابه از نظر ساختار و يا هم خانواده را نيز پيدا مي كند . نماد اين نوع مقاومت در مورد سالمونلا است .
البته احتمال وجود سالمونلا در غذاهاي آبزيان نيز وجود دارد ولي اعمال عمل آوري روزانه اي محصولات در دماهاي بالا، مشاهده سالمونلا را غير ممكن مي كند . سوالي كه مطرح مي شود اين است كه چرا اهميت مقاومت آنتي بيوتيكي در آبزيان ناچيز است.
جواب را با يد در وجود عوامل و موانع طبيعي در آبزيان دانست كه مانع از انتقال فاكتور مقاومت و ايجاد باكتري هاي روده اي پاتوژن مقاوم در انسان مي گردد. اين عوامل درجه حرارت ، ميكروفلور طبيعي ، تفاوت هاي تكاملي و فيزيولوژيك مي باشند .
عمده ترين مانع طبيعي ، درجه حرارت ماهيان است كه خونسرد ميباشند، يعني دماي بدن ثابت نبوده و وابسته به دماي محيط است . اين دما در ماهي براي اغلب باكتري هاي روده اي كه در انسان عفونت ايجاد مي كند مناسب نمي باشد زيرا انسان مانند حيوانات خونگرم بوده و اغلب عوامل بيماري زاي ناشي از غذاي انساني دماي گرم و مشابه با درجه حرارت بدن انسان را ترجيح مي دهند.
از بين باكتر ي هاي روده اي تنها ليستريا مونوسيتوژنز قادر به تكثير در دماي پايين مي باشد. بنابراين تنها تعداد محدودي از عوامل باكتريايي ماهي در آب و هواي معتدل توانايي ايجاد بيماري درانسان را دارند . يه طور كلي خطر ايجاد بيماري در انسان توسط عوامل بيماري زاي ماهي پايين گزارش شده است لازم به ذكر است كه در آب و هواي گرم (پرورش ماهيان گرم آبي ) اجرامي مانند آئرو موناس هيدرو فيلا و گونه هاي اداردزيلا جزوء مهمترين پاتوژن هاي روده اي هستند كه امكان بيماري زايي در انسان را دارند .
در مصب رودخانه و در ماهاي گرم سال جنس هاي مختلف ويبريو يكي از گونه اي غالب به شمار مي روند . بنابراين شيوع فصلي بيماريهاي ناشي از غذا ، در مصرف ماهي خام و آب مصرفي آلوده به اين گونه نمود خاصي دارد .
مانع طبيعي بعدي آن است كه توليد مثل در ماهي وابسطه به دما مي باشد و در دماي پايين انتقال فاكتور مقاومت ازطريق ترانسفورماسيون والحاق پايين مي باشد . امروزه ثابت شده كه mg و ca موجود در آب هاي دريايي موجب كاهش شديد (%90 ) در فعاليت بيولوژيك اكسي تتراساكلين ، كينو لون ها و اسيد اگزو لينيك مي شود .
بنابراين بسته به محل زندگي ماهي كه در دريا يا آب شيرين است . سويه هاي باكتر يايي تجمع يافته در روده ها ممكن است حساس يا مقاوم گردند .از موانع طبيعي ديگري كه در جلوگيري از انتقال مقاومت نقش مهمي ايفا مي كند طبيعت سيار ميكروفلور در ماهي است . يعني حضور باكتر ي ها در دستگاه گوارش ماهي رابطه مستقيم با فلور و غذا داشته و در اثر تغييرات محيطي يا غذايي ميكرو فلور نيز دست خوش تغيير مي گردد. در حقيقيت ماهي كه براي مدت زماني طولاني گرسنگي مي كشد داراي يك دستگاه گوارش استريل مي گردد . اغلب باكتري هاي روده اي انسان و ساير عوامل بيماري زاي انساني به دليل شرايط فيزيولوژيك و دمايي در مهرداران خونسرد توانايي تجمع يافتن ر حيوانات آبزي را از دست مي دهند .
با جمع بندي اين مطالب بايد گفت كه خطر اصلي استفاده از داروها در آبزيان در سلامت جامعه محدود به تماس غير مستقيم با دارو مي باشد . بنابراين اعمال روش هاي درماني بر روي آب كه يكي از راههاي مهم انتقال باكتري هاي مقاوم است ، موجب كاهش اين خطر مي گردد. در غير اين صورت عوامل بيماري زاي باكتريايي ماهي به محيطي كه تماس نزديكي با بدن انسان دارد عادت كرده و توانايي بقاء در روده انسان را مي يابند . با وضع قوانين خاص در بعضي از كشورها استفاده از داروهاي ميكروبي در آبزيان محدود شده و در نتيجه سلامت عمومي كمتر تهديد مي گردد.
در امريكا فقط اكسي تتراساكلين romet 30 و در انگلستان اكسي تترا ساكلين ، اسيد اگزو لينيك ، آموكسي سيلين و co- trimazine استفاده مي شوند . در حالي كه در بعضي كشورها سيستم نظارتي موثر وجود نداشته وپرورش دهندگان ماهي از هر دارويي كه توانايي تهيه آن را دارند استفاده مي كنند . البته اين مشكل محدود به شيلات نبوده و در تمام مراكز پرورش حيوانات وجود دارد .
تعيين اين كه استفاده از آنتي بيوتيك ها در صنعت آبزي پروري خطرناك است يانه كار دشواري است جون اطلاعات دقيقي از عوامل موثر در انتقال فاكتورهاي مقاومت از باكتري هاي غير بيماريزاي موجود در آب به عوامل بيماريزاي انساني موجود در آب و خاك در دست نمي باشد . فقدان اطلاعات معتبر در مورد عوامل دارويي مورد استفاده در صنايع دامي و به خصوص صنعت آبزيان ، اين گمان را در اذهان ايجادمي كند كه آيا مصرف داروهاي ضد ميكروبي براي سلامت و بهداشت جامعه خطر ناك است يا نه ، تا زمانيكه اطلاعات درست و علمي وجود نداشته باشد اين حدس و گمان ادامه يافته و حتي تشديد خواهد شد . اگرچه تعيين شيوع باكتري هاي مقاوم به آنتي بيوتيك در توليدات آبزيان كه مصرف انساني دارند و تعيين منشاء باكتري و راه انتقال مقاومت بسيار مشكل است ولي حصول به آن بسياري از حدس ها و گمان ها را از بين خواهد برد.

باقي مانده هاي آنتي بيوتيكي :
آن چه مسلم است در آبزيان مساله باقي مانده دارويي نسبت به مقاومت باكتريايي از اهميت كمتري برخوردار است . استفاده معقول وصحيح از اين داروها بر اساس استانداردهاي تعيين شده اهميت بسياري دارد و در صورت وجود باقي مانده هاي دارويي عوارضي مانند تهوع ، استفراغ ، اختلالات جنيني ؛ آلرژي ، اثرات سمي ،‌تغيير در فلور و ايجاد مقاومت دارويي را در بر خواهد داشت . مشابه دام ها در آبزيان نيز يك برنامه منظم و مجاز در استفاده از داروها وجود دارد و بهتر است به فاصله زماني بين حذف آنتي بيوتيك و مصرف محصولات آبزيان توجه كامل مبذول شود درمان كمتر يا بيشتر از مدت زمان توصيه شده مي تواند باعث شكست درمان ، و يا ايجاد عوارض ذكر شده گردد. ميزان حذف آنتي بيوتيكي از بافت هاي ماهي نيز شديدا بسته به درجه حرارت آب متغير است . زمان هاي اختصاصي پرهيزاز مصرف دارو قبل از صيد (wthdrawal time ) نيز بسته به نوع دارو متفاوت است . درمواردي كه زمان قطعي پرهيز از مصرف دارو قبل ز صيد داده نشده باشد ، طبق قاعده كلي اين زمان (درجه روز 500=تعداد روز * درجه حرارت آب ) در نظر گرفته مي شود .
اين امر به طور مشخصي مي تواند يك تخمين ابتدايي و اوليه از ميزان حذف آنتي بيوتيك باشد زيرا درجه حرارت آب به طور دايم نوسان داشته و در روزهاي مختلف نيز متفاوت است . و هم چنين علاوه بر درجه حرارت عوامل ديگري نيز وجود دارند كه ميزان حذف دارو را تحت تاثير قرار مي دهند . فارماكوكينتيك آنتي بيوتيك به طور باور نكردني در گونه هاي مختلف ماهي متفاوت است .
امروزه در دنيا بسياري از از بخش هاي صنعت آبزيان شروع به كاهش استفاده و وابستگي خود به داروهاي ضد ميكروبي كرده اند . پيشرفت در توليد واكسن ، محرك هاي ايمني و پروبيوتيك ها (ساختار اين مواد استفاده از باكتري هاي مفيد و آنزيم آن ها مي باشد )در آينده اي نزديك جاي درمان دارويي را خواهد گرفت ولي تا آن زمان ، انجام يك سري كارها در جهت پيش گير ي از بروز مقاومت آنتي بيوتيكي احساس مي گردد. مصرف بي احتياط آنتي بيوتيك ها باعث به پايان رسيدن دوره درماني آنها شده و در آينده اي نه چندان دور بايستي آنتب بيوتيك ها را از فهرست داروهاي درماني حذف كرد آگاهي از طيف اثر ، دز و دستور تركيبي دارو ، استفاده از آب با كيفيت مناسب ، كاهش استرس و استفاده از جيره هاي مناسب ،‌استفاده از داروهاي ضد ميكروبي تحت نظر دامپزشك و تحت كنترل سيستم نظارتي و علمي و استفاده از ضد عفوني كننده هاي مناسب از راه كارهاي مهم در غلبه ب اين معضل است . واكسيناسيون به عنوان موثرترين روش در درمان و پيشگيري بيماري و به خصوص در مورد بروز مقاومت هاي چند تايي توصيه مي گردد. هم چنين مي توان با استفاده از روشهاي نوين در توليد داروها اقدام به توليد يك سري داروهاي ضد ميكروبي اختصاصي نمود . هم چنين مي توان به انجام يك سري تحقيقات در جهت كاهش توليد و آزاد شدن و انتقال باكتري هاي مقاوم اقدام كرد .